İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler 2026: 6458 m.57/A

İdari gözetime alternatif yükümlülük nedir?

İdari gözetime alternatif yükümlülükler, hakkında sınır dışı süreci bulunan yabancının geri gönderme merkezinde tutulması yerine daha hafif tedbirlerle sürecin yürütülmesini sağlayan hukuki araçlardır. 6458 sayılı Kanun m.57/A bu sistemi ayrı bir madde halinde düzenler. Amaç, özgürlükten yoksun bırakmanın zorunlu olmadığı durumlarda yabancının ulaşılabilirliğini ve geri dönüş sürecine uyumunu başka tedbirlerle sağlamaktır.

Alternatif yükümlülükler ceza değildir. Ceza mahkemesinin mahkûmiyetine dayanmaz; yabancılar hukuku kapsamındaki idari süreçte uygulanır. Bununla birlikte kişinin hareket serbestisini, özel hayatını veya günlük yaşamını etkileyebildiği için kanuni dayanak, ölçülülük ve gerekçe zorunludur.

İdari gözetim m.57’de, alternatif yükümlülükler ise m.57/A’da düzenlenir. Bu ayrım önemlidir. Geri gönderme merkezinde tutulma özgürlükten yoksun bırakma niteliğindeyken, alternatif tedbirler kişinin merkez dışında yaşamaya devam etmesine imkân verir.

Kimlere alternatif yükümlülük uygulanabilir?

Göç İdaresi Başkanlığının güncel açıklamasına göre 6458 m.57/2’de sayılan ve idari gözetim bakımından değerlendirilen yabancılara veya idari gözetimi sona erdirilen yabancılara bir veya birden fazla m.57/A yükümlülüğü getirilebilir. Böylece idari gözetim kararı hiç uygulanmadan alternatif tedbire geçilebildiği gibi, geri gönderme merkezindeki gözetim kaldırıldıktan sonra da alternatif uygulanabilir.

M.57/2 kapsamına kaçma ve kaybolma riski bulunanlar, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler, sahte ya da asılsız belge kullananlar, kabul edilebilir mazereti olmaksızın verilen çıkış süresinde ülkeden ayrılmayanlar ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar gibi gruplar girer. Her dosyada alternatif tedbirin yeterli olup olmadığı ayrı değerlendirilir.

İdari gözetimin devamında zaruret olmadığı tespit edildiğinde kişinin derhal serbest bırakılması ve gerekli ise alternatif yükümlülüklerin uygulanması, özgürlük hakkı bakımından önemlidir. İdare daha hafif tedbir yeterliyken sırf kolaylık amacıyla idari gözetimi sürdürmemelidir.

Belirli adreste ikamet etme yükümlülüğü

M.57/A kapsamındaki ilk alternatif, belirli bir adreste ikamet etmektir. Yabancının hangi adreste bulunacağı idare tarafından kayıt altına alınır ve tebligat/ulaşılabilirlik bu adres üzerinden sağlanır.

Bu yükümlülük “ev hapsi” ile aynı değildir. Kişi genel yaşamını sürdürebilir; ancak idareye bildirilmiş adreste ikamet etme ve adres değişikliğini usulüne uygun bildirme yükümlülüğü altındadır. Yükümlülüğün kapsamı kararda açık olmalı, kişinin hangi davranışının ihlal sayılacağı anlaşılabilir biçimde bildirilmelidir.

Adres değişikliği zorunlu hale gelirse kişi kendiliğinden kaybolmuş gibi hareket etmek yerine ilgili göç makamına yeni adresi bildirmelidir. Hastane yatışı, deprem, tahliye veya aile birliği gibi zorunlu değişiklikler belgeyle açıklanmalıdır.

Bildirimde bulunma yükümlülüğü

Bildirim yükümlülüğü, yabancının belirlenen zamanlarda ilgili makama giderek hazır bulunduğunu göstermesidir. Bildirimin sıklığı, yeri ve yöntemi idari kararda belirlenmelidir. Günlük, haftalık veya daha seyrek uygulama somut dosyanın risk değerlendirmesine göre değişebilir.

Bildirim yükümlülüğünün amacı yabancının kaçma/kaybolma riskini kontrol etmektir. Bu nedenle kişinin sağlık durumu, yaşadığı yer ile bildirim merkezi arasındaki mesafe, çalışma veya bakım yükümlülükleri gibi durumlar ölçülülük değerlendirmesinde dikkate alınmalıdır.

Haklı nedenle belirli bir bildirime katılamayan yabancı, mümkünse önceden veya engel kalkar kalkmaz idareye açıklama ve belge sunmalıdır. Sağlık raporu, hastane kaydı veya ulaşımın objektif olarak kesildiğini gösteren resmi belge bu kapsamda önem taşıyabilir.

Aile temelli geri dönüş ve geri dönüş danışmanlığı

M.57/A aile temelli geri dönüşü ve geri dönüş danışmanlığını ayrı alternatif yükümlülükler olarak sayar. Aile temelli geri dönüş, yabancının aile bağları ve geri dönüş planının birlikte değerlendirilmesine dayanan bir yöntemdir. Aile üyelerinin korunması, çocukların yüksek yararı ve geri dönüşün düzenli yürütülmesi temel unsurlardır.

Geri dönüş danışmanlığı ise yabancıya ülkesine dönüş seçenekleri, seyahat belgesi, ulaşım, gönüllü geri dönüş desteği ve yeniden entegrasyon imkânları hakkında bilgi verilmesini içerir. Bu sistemin amacı kişiyi yanıltmak değil, hukuki durumunu ve mevcut seçenekleri anlayarak karar verebilmesini sağlamaktır.

Gönüllü geri dönüş ile zorla sınır dışı aynı süreç değildir. Yabancının gönüllü geri dönüş programına katılması halinde rıza ve bilgilendirme esas alınır. Sınır dışı kararı varsa onun dava ve tebligat hükümleri ayrıca uygulanır.

Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma

Kanun, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev almayı alternatif tedbirlerden biri olarak düzenler. “Gönüllülük” ibaresi önemlidir; kişinin zorla çalıştırılması veya cezalandırma amacıyla ücretsiz emeğe mecbur bırakılması bu hükmün amacı değildir.

Uygulamanın kişinin yaşı, sağlığı, becerileri ve özel koşullarıyla uyumlu olması gerekir. Görevin kapsamı, süresi ve koşulları kişiye açıkça bildirilmelidir. İş sağlığı ve güvenliği ile insan onuruna uygun çalışma ilkeleri bu alanda da korunur.

Kamu yararına gönüllülük, yabancının çalışma izni gerektiren ücretli iş ilişkisiyle karıştırılmamalıdır. Bir işveren için ücret karşılığı düzenli çalışma, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunundaki çalışma izni rejimine tabidir.

Teminat yükümlülüğü

Teminat, yabancının yükümlülüklere uyumunu güvence altına almak amacıyla uygulanabilen alternatiflerden biridir. Teminatın miktarı ve koşulları ölçülü olmalı, kişinin ekonomik durumu ve dosyanın riski göz önünde bulundurulmalıdır.

Teminat uygulaması, ekonomik gücü olmayan yabancının fiilen serbest bırakılamamasına yol açacak şekilde kullanılmamalıdır. Alternatif tedbirlerin amacı idari gözetimin daha hafif yöntemlerle ikame edilmesidir. Aşırı teminat, bu amaca aykırı biçimde özgürlükten yoksun bırakmayı dolaylı hale getirebilir.

Teminatın hangi koşulda iade edileceği veya gelir kaydedileceği kararda ve ilgili uygulama mevzuatında belirlenir. Yabancı, ödeme makbuzunu ve teminata ilişkin karar örneğini saklamalıdır.

Elektronik izleme nedir?

Elektronik izleme, kişinin konum veya belirli uyum koşullarının elektronik yöntemle takip edilmesini sağlayan en müdahaleci alternatiflerden biridir. Kanuni dayanak m.57/A’dır. Özel hayata doğrudan müdahale ettiği için kararın gerekçeli, ölçülü ve somut riskle bağlantılı olması gerekir.

Göç İdaresi Başkanlığının güncel açıklamasına göre elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru elektronik izlemeyi kendiliğinden durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve karar kesindir.

Elektronik izlemenin kapsamı kişiye bildirilmelidir. Cihazın nasıl kullanılacağı, şarj ve teknik yükümlülükler, hangi bölgelerin yasak olduğu veya belirli bir konum şartı bulunup bulunmadığı açık olmalıdır. Teknik arıza ile kasıtlı ihlal birbirine karıştırılmamalı; arıza derhal ilgili makama bildirilmelidir.

Alternatif yükümlülüklerin süresi en fazla ne kadardır?

6458 m.57/A kapsamındaki bir veya birden fazla alternatif yükümlülüğün toplam uygulama süresi 24 ayı geçemez. Bu üst sınır, aynı kişiye farklı alternatiflerin peş peşe veya birlikte uygulanması durumunda da önem taşır.

İdare, 24 ayı otomatik uygulamak zorunda değildir. Tedbir yalnız gerekli olduğu süre boyunca sürdürülmelidir. Sınır dışı süreci sonuçlanmış, kaçma riski ortadan kalkmış veya kişinin yasal statüsü değişmişse yükümlülüğün devamı yeniden değerlendirilmelidir.

Süre hesabında ilk karar tarihi, yükümlülük değişiklikleri ve kaldırma tarihleri kayıt altına alınmalıdır. Bir alternatifin başka bir alternatife çevrilmesiyle kanuni üst sınırın sıfırdan başladığı varsayılmamalıdır.

Alternatif yükümlülüğe uyulmazsa ne olur?

Göç İdaresi Başkanlığının güncel açıklamasına göre idari gözetime alternatif tedbirlere uymayan yabancılar idari gözetim altına alınabilir. Bu sonuç otomatik bir ceza değildir; idarenin ihlali ve idari gözetim şartlarını yeniden değerlendirmesi gerekir.

Uyumsuzluk iddiasının doğru olup olmadığı somut kayıtla belirlenmelidir. Bildirim gününde hastanede olan kişi ile hiçbir açıklama yapmadan kaybolan kişinin durumu aynı değildir. Elektronik cihazın teknik arızası ile cihazın kasten devre dışı bırakılması da farklıdır.

İdari gözetim kararı alınırsa m.57’deki tebligat ve sulh ceza hâkimine başvuru yolu ayrıca uygulanır. Alternatif tedbirin ihlali, yargısal denetimden bağımsız ve sınırsız bir tutma yetkisi yaratmaz.

Alternatif yükümlülüğe karşı itiraz ve yargı yolu

Elektronik izleme bakımından kanun özel olarak sulh ceza hâkimine başvuru yolunu düzenler. Başvuru yabancının tabi olduğu yükümlülüğü durdurmaz; hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve karar kesindir.

Diğer alternatif yükümlülüklerde işlemin niteliği ve özel itiraz düzenlemeleri somut karardan kontrol edilmelidir. İdari işlem niteliğindeki yükümlülüklerde idari yargı denetimi ve temel haklara etkisi gündeme gelebilir. Karar tebliğinde itiraz makamı, süre ve usul açıkça belirtilmelidir.

İdari gözetim kararı ayrıca alınmışsa yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz; hâkim beş gün içinde karar verir. Gözetim şartları değişirse yeniden başvuru mümkündür.

Yabancının avukat ücretini karşılama imkânı yoksa idari gözetim işlemine karşı yargı yolunda 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümleri uyarınca adli yardım kapsamında avukatlık hizmeti talep edilebilir.

Alternatif yükümlülük ile adli kontrol aynı şey mi?

Hayır. Adli kontrol 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenen ceza muhakemesi tedbiridir ve bir ceza soruşturması/kovuşturmasıyla bağlantılıdır. 6458 m.57/A’daki alternatif yükümlülük ise yabancılar hukukundaki sınır dışı/idari gözetim sürecine ilişkindir.

Aynı kişi hakkında hem ceza dosyasında adli kontrol hem yabancılar dosyasında m.57/A yükümlülüğü bulunabilir. Bu durumda iki karar ayrı makamlar tarafından, ayrı kanunlara göre uygulanır. Birinin kaldırılması diğerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Mersin ve Türkiye uygulaması

M.57/A Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de idari gözetim altında bulunan veya gözetimi sonlandırılan yabancı bakımından da alternatif yükümlülük kararı ilgili göç idaresi ve valilik işlemleriyle uygulanır. Adres, bildirim ve elektronik izleme gibi tedbirlerin Mersin’deki fiilî uygulama noktaları karar tebliğinde gösterilmelidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin’deki İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerden Türkiye genelindeki yabancılar ve idari gözetim dosyalarını görev ve yetki kurallarına göre takip eder. İlgili rehberler: idari gözetim kararına itiraz, Türkiye’yi terke davet ve sınır dışı kararına karşı dava.

İdari gözetime alternatif yükümlülükler hakkında sık sorulan sorular

Alternatif yükümlülükler nelerdir?

Belirli adreste ikamet, bildirim, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına gönüllülük, teminat ve elektronik izlemedir.

Birden fazla yükümlülük aynı anda uygulanabilir mi?

Evet. Kanun bir veya birden fazla tedbirin birlikte uygulanmasına izin verir.

Toplam süre en fazla ne kadardır?

Alternatif yükümlülüklerin toplam süresi 24 ayı geçemez.

Belirli adreste ikamet ev hapsi midir?

Hayır. Bu tedbir yabancının bildirilen adreste ikamet etmesini gerektirir; ceza muhakemesindeki konutu terk etmeme adli kontrolüyle aynı değildir.

Bildirim yükümlülüğüne sağlık nedeniyle gidilemezse ne yapılır?

Mazeret mümkün olan en kısa sürede ilgili makama bildirilip resmi belgeyle açıklanmalıdır.

Elektronik izlemeye itiraz edilebilir mi?

Evet. Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir.

Elektronik izleme itirazı tedbiri durdurur mu?

Hayır. Başvuru yükümlülüğü kendiliğinden durdurmaz.

Hâkim kaç günde karar verir?

Elektronik izleme itirazında sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır.

Alternatif tedbire uyulmazsa ne olur?

Yabancı hakkında idari gözetim kararı gündeme gelebilir.

Alternatif yükümlülük adli kontrol müdür?

Hayır. M.57/A yabancılar hukukuna, adli kontrol ise CMK’ya dayanan ayrı tedbirlerdir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →