Uzmanın Duruşmada Dinlenmesi Dilekçesi | HMK 293

Kısa ve net cevap: HMK m.293/2 uyarınca, kendisinden bilimsel mütalaa alınan uzman kişinin duruşmaya davet edilerek dinlenmesi mahkemeden istenebilir. Dilekçede dosyaya sunulan görüşün tarihi, hazırlayan uzman, açıklanması gereken bölümler ve dinleme ihtiyacı gösterilir. Mahkeme talep üzerine veya kendiliğinden dinleme kararı verebilir. Uzman çağrıldığı duruşmaya geçerli özrü olmadan gelmezse hazırladığı rapor m.293/3 gereğince değerlendirmeye tabi tutulmaz.

Bu örnek, hukuk davasında tarafça alınmış bilimsel mütalaayı hazırlayan kişinin dinlenmesi içindir. Mahkemenin atadığı bilirkişiden ek rapor alınması farklı bir işlemdir. Genel kavramsal açıklama için HMK 293 kapsamında uzman görüşü yazısı incelenebilir. Aşağıda ise somut davet talebinin kurulması, soru konularının hazırlanması ve duruşma sonrasındaki kayıt kontrolü açıklanmıştır.

Dinlenmesi istenen kişinin dosyadaki sıfatı

Başvuru yapılmadan görüşü hazırlayan kişinin hangi sıfatla dosyada bulunduğu belirlenmelidir. Tarafın kendi başvurusuyla aldığı bilimsel mütalaa, mahkemece görevlendirilmiş bilirkişinin raporuyla aynı işlem değildir. Uzmanın mesleki unvanı tek başına bu ayrımı ortadan kaldırmaz. Bir kişi başka dosyalarda bilirkişilik yapıyor olsa bile bu dosyadaki raporunun hangi yolla hazırlandığı esas alınmalıdır.

HMK m.293/1, taraflara dava konusu olay hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alma imkânı verir. İkinci fıkradaki dinleme, kendisinden rapor alınan bu uzmanla ilgilidir. Dilekçede “mahkemeniz bilirkişisi” ifadesi ancak gerçekten mahkeme görevlendirmesi varsa kullanılmalıdır. Tarafça alınan görüşü mahkeme raporu gibi tanıtmak, başvurunun dayanağını yanlış gösterir.

Uzmanın kimliği, rapordaki imza ve mesleki bilgiyle eşleştirilir. Kurum antetli raporda kimin açıklama yapacağı belirtilmeden yalnız kurum adının yazılması dinlenecek kişiyi belirsiz bırakır. Birden fazla imza varsa hangi kişinin hangi bölüm için dinlenmesi istendiği açıklanmalıdır. Raporda bulunmayan bir kişinin raporu hazırlamış olduğu varsayılmaz; başvurunun muhatabı somut biçimde tanımlanır.

Görüşün dosyadaki yerini gösteren bilgiler

Dilekçede mütalaanın tarihi, başlığı, hazırlayanı ve dosyaya sunulduğu dilekçe tarihi birlikte yazılmalıdır. Varsa ek numarası veya elektronik belge kaydı da belirtilir. Böylece mahkeme ve karşı taraf hangi görüş hakkında dinleme istendiğini anlayabilir. Aynı uzman tarafından farklı tarihlerde hazırlanan metinler varsa sadece uzmanın adını yazmak yeterli bir ayrım sağlamaz.

Mütalaa henüz dosyaya sunulmamışsa dosyada mevcutmuş gibi anlatılmaz. Sunulan görüş ile daha sonra alınan düzeltme veya ek açıklama farklı kayıtlar olarak gösterilir. Yeni nüshada değişen bölüm varsa bu değişiklik açıklanmalıdır. Aynı başlıklı iki metnin hangisinin esas alınacağı belirsiz bırakılırsa duruşmadaki sorular yanlış sürüme yöneltilebilir ve açıklamaların hangi sonuca ilişkin olduğu anlaşılamaz.

Uzmanın kullandığı ekler, raporun ek listesiyle karşılaştırılır. Hesap tablosu, ölçüm sonucu veya teknik çizimden söz edilmesine rağmen ilgili ek sunulmamışsa bu eksiklik görülmelidir. Dinleme isteği, raporun dayanaklarını dosyada görünür hâle getirme gereğini ortadan kaldırmaz. Dosyaya sunulmamış materyal, tarafların inceleyebildiği belge gibi tanımlanarak açıklama yapılmamalıdır.

Duruşmada açıklama alınmasının nedeni

HMK m.293/2 kapsamında davet talebi, uzmanın raporunu yalnız yeniden okuması amacıyla kurulmamalıdır. Açıklığa kavuşturulacak yöntem, veri kaynağı, hesap adımı veya sonuç bağlantısı gösterilir. Başvurucu hangi sorunun yazılı metinde yeterince açıklanmadığını belirtmelidir. “Uzmanımızın dinlenmesini istiyoruz” cümlesi kişinin adını bildirir, fakat dinlemenin uyuşmazlığa katkısını tek başına açıklamaz.

Görüş ile dosyadaki başka bir teknik değerlendirme arasında farklılık bulunuyorsa farkın yeri gösterilir. İki raporun aynı veriye, aynı döneme veya aynı inceleme konusuna dayanıp dayanmadığı önce kontrol edilmelidir. Farklı başlangıç verileriyle elde edilen sonuçların yalnız rakamları karşılaştırılarak çelişki bulunduğu ileri sürülmemelidir. Dinleme talebinde farkın hangi bilgi veya yöntemden kaynaklandığının açıklanması istenir.

Bilimsel mütalaadaki bir terim veya yöntem teknik bilgi gerektiriyorsa bunun dosya bakımından önemine yer verilir. Uzmanlık alanının geniş adı yerine belirli sorun tarif edilmelidir. Dilekçe bütün uyuşmazlığın uzmana çözdürülmesi talebine dönüşmez. Uzmanın açıklaması, mahkemenin yapacağı değerlendirme için istenir; davanın sonucunu onun karara bağlaması beklenmez.

Dinleme konuları ve soru listesi nasıl hazırlanır?

HMK m.293/2, uzman kişinin çağrıldığı duruşmada hâkim ve tarafların gerekli soruları sorabileceğini düzenler. Bu hak yalnız görüşü sunan tarafa ait değildir. Başvuru hazırlanırken karşı tarafın da raporun dayanaklarını ve yöntemini sorgulayabileceği dikkate alınmalıdır. Uzmanın sadece hazır bir sunum yapıp soru almadan ayrılacağı varsayımıyla plan kurulmaz.

Her soru belirli bir rapor bölümüyle ilişkilendirilmelidir. Sayfa ve paragraf bilgisi, sorunun hangi açıklamaya yöneldiğini gösterir. Hesap yöntemi soruluyorsa kullanılan veri ve işlem ayrılır. Bir sonuç sorgulanıyorsa sonuca götüren bilimsel gerekçe açıklattırılır. Aynı soruda çok sayıda ayrı konu birleştirilmemesi, verilen cevabın hangi unsuru karşıladığını sonradan izlemeyi kolaylaştırır.

Soru listesi hazırlanırken mütalaada hiç yer almayan yeni olaylar gizlice eklenmemelidir. Başka bir veri veya belge üzerinden açıklama isteniyorsa bunun kimliği ve dosyadaki yeri belirtilir. Sorunun ön kabulü gerçek kayıtla doğrulanmalıdır. Bilimsel yöntem hakkında bilgi almak ile tarafın iddiasını doğru kabul eden bir cevap istemek farklıdır; metin buna göre hazırlanır.

Önerilen sorular, hâkimin duruşmayı yönetme yetkisinin yerine geçmez. Mahkeme gerekli gördüğü konuları belirler ve soruların uyuşmazlıkla ilişkisini değerlendirir. Bu nedenle dilekçeye eklenen liste “aynen ve eksiksiz sorulması zorunlu sorular” şeklinde sunulmamalıdır. Liste, dinleme talebinin gerekçesini somutlaştıran ve açıklama ihtiyacını gösteren bir hazırlık belgesidir.

Bilimsel mütalaayı hazırlayan uzmanın daveti için dilekçe

Örneği dosyaya gerçekten sunulan rapora göre doldurun. Uzmanın mesleki bilgilerini rapordan ve doğrulanmış kayıtlardan alın. Davet adresini açık yazın. Soru konularını hazır metindeki genel ifadelerle bırakmayın; kendi dosyanızdaki rapor sayfalarına ve açıklama ihtiyacına bağlayın. Vekille takip edilmeyen başvuruda vekil satırını çıkarın.

Uzmanın duruşmada dinlenmesi dilekçesi Word indir

Düzenlenebilir dosyada mütalaa tarihini, dosyaya sunma kaydını, uzmanın kimliği ve adresini tamamlayın. Açıklanacak konuları rapor sayfalarıyla eşleştirin. Gereksiz seçenekleri silerek dilekçeyi gerçek dinleme ihtiyacınıza göre son hâline getirin.

Uzmanın Dinlenmesi Dilekçesini Word Olarak İndir

Rapor ve soru eşleştirme tablosu

Dilekçe ekinde kısa bir tablo kullanmak, dinlemenin hangi teknik konuları kapsayacağını belirginleştirir. Aşağıdaki alanlar dosyanın gerçek verileriyle doldurulmalıdır. Tablo uzman adına cevap hazırlamak için kullanılmaz. İşlevi, açıklama ihtiyacını ve bu ihtiyacın rapordaki yerini göstermektir. Aynı konunun farklı sorular altında tekrar edilmesi yerine birbirini tamamlayan ayrı noktalar belirtilmelidir.

Tablo hazırlanırken farklı tarihli veriler aynı döneme aitmiş gibi karşılaştırılmamalıdır. Ölçü birimleri, hesap kapsamı ve kullanılan yöntem de ayrı kontrol edilmelidir. Bir raporun yalnız belirli bir kısmı incelenmişse raporun tamamının değerlendirilmiş olduğu yazılmaz. Dinleme konusu dar tutulmuşsa uzman açıklamasının kapsamı da bu sınıra göre okunmalıdır.

Davet kararı ve adres bilgilerinin takibi

Mahkeme dinleme kararı verdiğinde davet edilecek kişinin adı ile mütalaadaki imza kontrol edilir. Kurum adı aynı olsa bile duruşmaya çağrılan kişinin raporu hazırlayan uzman olup olmadığı belirlenmelidir. Kararda açıklama konusu sınırlanmışsa soru listesi bu kapsamla karşılaştırılır. Mahkemenin kararından farklı bir görev veya yetki uzmana verilmiş gibi özel bildirim yapılmaz.

Davet adresinin güncelliği, dinleme işleminin sağlıklı yürütülmesine katkı sağlar. Eski işyeri veya yalnız kurumun genel merkez adresi kullanılmışsa ilgili kişinin orada bulunup bulunmadığı doğrulanmalıdır. Telefon veya e-posta iletişimi yardımcı olabilir; fakat davet işleminin dosyadaki kaydı ayrıca izlenir. Uzmanın duruşma gününü gayriresmî yolla öğrenmesi ile mahkemenin çağrı işlemi birbirine karıştırılmaz.

Dinleme tarihinin değişmesi durumunda son ara karar esas alınır. Önceki tarih için yapılan hazırlık, yeni tarihin kendiliğinden öğrenildiği anlamına gelmez. Taraf ve vekil kayıtları, davet bilgileri ve uzmanın dosyayla ilgili iletişimi güncel tutulmalıdır. Birden fazla uzman çağrılmışsa hangi kişinin hangi oturumda dinleneceği ve ilgili raporun hangisi olduğu ayrı not edilmelidir.

Geçerli özür olmadan gelmemenin açık sonucu

HMK m.293/3’e göre uzman, çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse hazırladığı rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz. Bu sonuç, sırf rapor sahibinin duruşmada bulunmamasına ilişkin genel bir yorum değildir; mahkemenin çağrısı ve geçerli özür bulunmaması koşullarıyla birlikte uygulanır. Dosyada çağrı ve mazeret durumu görülmeden yaptırımın doğduğu kesin biçimde ileri sürülmemelidir.

Uzmanın gelemeyeceğine ilişkin gerçek bir neden varsa olay, tarih ve dayanak belgeler mahkemenin değerlendirmesine sunulur. Tarafın özrü geçerli bulması, mahkemenin bu konuda karar verdiği anlamına gelmez. Soyut olarak “mazeretlidir” yazmak yerine engelin niteliği açıklanır. Olmayan sağlık veya seyahat belgesi düzenlenmiş gibi gösterilmez; beyan ve ekler birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Geçerli özür olmadan gelmeme hâlinde ortaya çıkan sonucu önlemek için, raporun adını değiştirip aynı metni başka belge türü gibi sunmak doğru bir yöntem değildir. Süreç, mahkemenin davet ve değerlendirme kararları üzerinden yürütülmelidir. Raporun dosyada fiziksel olarak durması ile mahkemece değerlendirmeye alınması farklıdır; başvuru takibinde bu ayrım korunmalıdır.

Duruşmada açıklama ve soru düzeni

Dinleme sırasında raporun hangi sürümünün kullanıldığı anlaşılır olmalıdır. Uzmanın önündeki nüsha ile dosyadaki nüsha farklıysa bu fark açıklanmalıdır. Rapordaki sayfa numaraları değişmişse önceki soru listesindeki göndermeler yeniden eşleştirilir. Böylece sorunun başka bir tabloya veya metin bölümüne yöneltilmesi önlenir. Tartışılan teknik belgeye yapılan gönderme somut tutulmalıdır.

Uzmanın açıklamasını dinleyen taraf, cevabın kendi istediği yönde olmamasını kayıt hatasıyla karıştırmamalıdır. Cevap belirsizse açıklama sorusu istenebilir; fakat uzmanın söylemediği sonuç ona aitmiş gibi aktarılmaz. Mütalaadaki yöntem ile duruşmadaki açıklama arasında farklılık varsa bu fark ilgili bölüm gösterilerek sorulur. Amaç, raporun dayanağını anlaşılır kılmaktır.

Karşı tarafın sorularına verilen cevaplar da raporun değerlendirilmesi bakımından dikkate alınmalıdır. Yalnız görüşü sunan tarafın sorularıyla oluşan bölüm seçilerek diğer açıklamalar yokmuş gibi özet yapılmaz. Uzman bir noktada veri yetersizliği veya inceleme sınırı bulunduğunu belirtirse bu sınırlama raporun sonuç kısmıyla birlikte okunur. Teknik belirsizlik, kesin tespit şeklinde yeniden yazılmamalıdır.

Dinleme sonrasında tutanak nasıl okunmalı?

Tutanakta uzman kişinin adı, hangi raporla ilgili dinlendiği ve esas açıklamaları kontrol edilir. Rapora ilişkin belirli sorunun cevabı yanlış veya eksik kaydedilmişse durum somut olarak mahkemenin dikkatine sunulur. Tutanakta yer almayan bir anlatımı sonradan verilmiş kesin cevap gibi kullanmamak gerekir. Dosyaya yapılacak açıklamada tutanak tarihi ve ilgili bölüm gösterilir.

Dinleme sonunda tarafça hazırlanacak değerlendirme, uzmanın söyledikleri ile tarafın bu sözlerden çıkardığı sonucu ayırmalıdır. Doğrudan alıntı yapılacaksa anlamı değiştirecek eksiltme yapılmaz. Bir teknik ifadenin kapsamı, rapordaki veri ve duruşmadaki açıklamayla birlikte okunur. Sadece olumlu cümlenin seçilmesi, bilimsel görüşün sınırlamalarını ortadan kaldırmaz.

Mahkemenin dinleme kararı vermiş olması, uzman görüşünün bütün sonuçlarını kabul ettiği anlamına gelmez. Aynı şekilde uzmanın duruşmaya gelmesi, tarafın iddialarını otomatik olarak ispatlanmış hâle getirmez. Dinleme işlemi, bilimsel açıklamanın soru ve değerlendirmeye açılmasını sağlar. Dilekçede veya sonraki beyanlarda davanın kazanılacağına ilişkin garanti kurulmaz.

Bu talep başka başvuru sürelerini uzatır mı?

HMK m.293/1 uyarınca yalnız bilimsel mütalaa alınacak olması nedeniyle ayrıca süre istenemez. Uzmanın dinlenmesi talebi de dosyadaki diğer usul sürelerinin kendiliğinden uzadığı anlamına gelmez. Bilirkişi raporuna itiraz süresi gibi ayrı bir takvim varsa bunun kendi kanuni şartları gözetilmelidir. İki işlemin aynı teknik meseleye ilişkin olması süreleri birleştirmez.

Bilirkişi raporuna karşı hazırlığın özel veya teknik çalışma gerektirmesi nedeniyle ek süre istenecekse HMK 281 kapsamında ek süre dilekçesi farklı bir başvurudur. O talebin koşulları ve süre içinde yapılması gereği ayrıca değerlendirilir. Buradaki davet talebine genel bir “süre de verilsin” cümlesi eklemek, diğer başvurunun kanuni unsurlarını tamamlamaz.

Uzmanın dinlenmesi dilekçesi hakkında sorular

Resmî kaynaklar

• Adalet Bakanlığı Hukuk Muhakemeleri Kanunu metni: m.293; ayrı ek süre işlemi yönünden m.281.
• UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı: 6100 sayılı Kanunun güncel metni.
• Dilekçe örnekleri.

Mevzuat kontrol tarihi: 28 Eylül 2026. İçerik genel hukuki bilgilendirme ve dilekçe hazırlığı içindir. Talep, gerçek mütalaa, uzman bilgileri ve dosyanın usul aşamasıyla uyumlu tamamlanmalıdır.