Vergi Borcunda Aciz Hali Nedir? Aciz Fişi Ne İşe Yarar? 6183 m.75 | 2026
Kısa ve net cevap: 6183 sayılı Kanun’un 75. maddesine göre yapılan cebri takip sonunda kamu borçlusunun haczi mümkün malı bulunmazsa veya bulunan malların satış bedeli kamu borcunu karşılamazsa borçlu “aciz halinde” sayılır. Takibin hangi aşamalardan geçtiği ve ödenmeden kalan kamu borcu bir aciz fişinde gösterilerek bu durum resmen tespit edilir. Aciz fişi borcu silmez; kalan kamu alacağı varlığını sürdürür ve tahsil dairesi borçlunun mali durumunu zamanaşımı süresi boyunca takip etmeye devam eder.
Kanuni dayanak: 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.75; bağlantılı olarak m.54, m.62, m.74, m.76 ve m.102-104. İçerik 18 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır.
6183 m.75’in temel kuralı nedir?
Madde 75, kamu alacağının cebren tahsili için gerekli takip işlemleri yapıldığı halde borçlunun malvarlığından borcun tamamının tahsil edilememesi durumunu “aciz hali” olarak tanımlar. Aciz, borçlunun ödeme güçlüğüne ilişkin soyut bir beyan değil, cebri takip sonucuna dayanan hukuki tespittir.
Kanun iki alternatif durum sayar. Birincisi yapılan takip sonunda borçlunun haczi caiz hiçbir malının bulunmamasıdır. İkincisi ise haczedilebilir mal bulunmasına ve satılmasına rağmen satış bedelinin kamu borcunu karşılamamasıdır. Her iki durumda da ödenmeden kalan kısım aciz fişinde gösterilir.
Aciz hali, ödeme emri aşamasında borçlunun “param yok” demesiyle oluşmaz. Tahsil dairesinin malvarlığı araştırması, haciz ve gerekiyorsa satış süreci sonucunda gerçek tahsil kabiliyeti belirlenir. Bu nedenle aciz fişi takip dosyasındaki fiili sonucu belgelendirir.
Madde 75’in amacı kamu alacağını terkin etmek değil, o aşamada tahsil edilemeyen kısmı resmen kayda alarak sonraki takip rejimini belirlemektir. Aczin sonuçları m.76’da ayrıca düzenlenmiştir.
Borçlu ne zaman aciz halinde sayılır?
Aciz halinin tespiti için “yapılan takip sonunda” borcun tahsil edilememiş olması gerekir. Bu ifade, tahsil dairesinin kamu borçlusunun malvarlığını araştırmasını ve haczi mümkün değerleri takip etmesini gerektirir.
Borçlunun banka hesabında para, tapuda taşınmaz, sicilde araç veya üçüncü kişiden tahsil edilebilir alacağı varsa bunların değeri ve haczedilebilirliği değerlendirilmeden sırf borçlu beyanına dayanılarak aciz sonucuna gidilmesi doğru değildir.
Bununla birlikte haczedilemeyen malların varlığı aciz tespitini engellemez. Borçlunun m.70 kapsamında haczedilemeyen tek evi veya korunan eşyası bulunuyor fakat haczi kabil başka malı yoksa “malvarlığı hiç yok” denilemese de kamu alacağı yönünden haczi caiz mal bulunmaması söz konusu olabilir.
Aciz hali kişi bakımından takip edilen kamu borcuna bağlı somut bir durumdur. Borçlunun başka bir alacaklıya karşı malvarlığı bulunması veya kredi kullanabilmesi tek başına m.75’teki cebri takip sonucunu değiştirmez.
Haczi kabil mal bulunmaması nasıl tespit edilir?
Tahsil dairesi m.62 kapsamında borçlunun menkul, taşınmaz, hak ve alacaklarını araştırır. Mal bildirimi, tapu ve araç kayıtları, banka ve üçüncü kişi alacakları gibi hukuken erişilebilen kaynaklar incelenir.
“Haczi kabil mal yoktur” sonucu, yalnız borçlunun mal bildiriminde mal göstermemiş olmasına dayanmaz. Tahsil dairesi kendi araştırmasını yapabilir. Borçlunun sonradan mal edindiğini bildirme yükümlülüğü de m.61 kapsamında devam edebilir.
Bulunan malın kanunen haczedilemez olması, üzerinde kamu alacağından çok daha yüksek öncelikli yük bulunması veya ekonomik olarak satılabilir değer taşımaması dosyada açıklanmalıdır. Aciz fişine giden sürecin denetlenebilmesi için malvarlığı araştırmasının izleri takip dosyasında bulunmalıdır.
Borçlu açısından da haczedilebilir malın gizlenmesi aciz statüsü kazanmanın hukuki yolu değildir. Mal kaçırma, gerçeğe aykırı bildirim veya bildirim yükümlülüğünün ihlali 6183’ün ceza hükümlerini ayrıca gündeme getirebilir.
Hacizli malların satış bedeli borcu karşılamazsa aciz nasıl oluşur?
M.75’in ikinci hali, haczi kabil mal bulunmasına rağmen satış bedelinin kamu borcunu tamamen karşılamamasıdır. Örneğin 2.000.000 TL kamu borcuna karşı haczedilen tek aracın net satış bedeli, masraflar ve öncelikli haklar sonrasında 700.000 TL olarak kamu alacağına mahsup edilebiliyorsa kalan 1.300.000 TL yönünden aciz tespiti gündeme gelebilir.
Burada haciz tutanağındaki tahmini değer değil, cebri satıştan elde edilen gerçek ekonomik sonuç önemlidir. Mal 2 milyon TL değer biçildiği halde ihalede daha düşük bedele satılabilir; rehinler ve giderler de kamu alacağına düşen net payı azaltabilir.
Satış bedeli m.74’e göre mahsup edildikten sonra ödenmemiş bakiye belirlenir. Aciz fişinde bu bakiye gösterilir. Daha sonra başka mal bulunursa bu kalan tutar için takip yeniden etkin şekilde sürdürülebilir.
Hacizli mal henüz satılmamışken satışın ne kadar getireceği yalnız tahmin ediliyorsa, m.75’in “satış bedeli borcunu karşılamadığı” hali henüz fiilen ortaya çıkmamış olabilir. Dosyanın hangi takip aşamasında bulunduğu bu nedenle önemlidir.
Aciz fişi nedir ve hangi bilgileri gösterir?
Madde 75’e göre yapılan takip safhaları ile bakiye borç miktarı bir aciz fişinde gösterilir. Belge, o tarihe kadar hangi cebri takip işlemlerinin yapıldığını ve ne kadar kamu alacağının tahsil edilemediğini resmi şekilde kayda bağlar.
Aciz fişi borçlunun “iflas belgesi” değildir. İflas, İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde ayrı bir toplu takip kurumudur. 6183 aciz fişi ise kamu alacağı takip dosyasına özgü bir tespittir.
Aciz fişinde bakiye borcun doğru gösterilmesi önemlidir. Yapılmış ödemeler, satış bedeli mahsupları, gecikme zammı ve diğer fer’iler dosya kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır. Hatalı bakiye sonraki takip işlemlerini de yanlış etkileyebilir.
Borçlu aciz fişi düzenlenmişse belgenin bir örneğini ve dayanak takip hareketlerini incelemelidir. Hangi malların araştırıldığı, hangi satışların yapıldığı ve ne kadar tahsilat kaydedildiği kontrol edilmelidir.
Aciz fişi düzenlenince vergi borcu silinir mi?
Hayır. Aciz hali borcun sona ermesi veya terkin edilmesi değildir. Kamu alacağı bakiye tutarıyla varlığını sürdürür. M.76 tahsil dairesinin aciz halindeki borçlunun mali durumunu zamanaşımı süresi içinde sürekli takip edeceğini açıkça düzenler.
Bu nedenle borçlu daha sonra taşınmaz, araç, banka bakiyesi veya tahsil edilebilir alacak edinirse kamu idaresi kalan borç için haciz uygulayabilir. Aciz fişi gelecekteki bütün cebri takipleri yasaklayan bir “borçtan kurtuluş belgesi” değildir.
Borcun sona ermesi ödeme, mahsup, terkin, zamanaşımı veya ilgili kanunun öngördüğü başka hukuki sebeple olur. Aciz fişi bunlardan farklıdır.
Özellikle borçlunun kredi veya ticari işlem planında “aciz fişim var, borcum artık yok” varsayımı yapılmamalıdır. Güncel vergi borç dökümü alınmalı ve takip durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
Aciz halindeki borçlu 6183 m.48 tecilinden yararlanabilir mi?
Evet. M.76, aciz halindeki borçlu hakkında teminat ve faiz aranmadan m.48 hükmünün uygulanabileceğini düzenler. Bu düzenleme, aciz halinin borçlunun ödeme kapasitesinin yetersizliğini resmi olarak ortaya koymasına bağlı özel bir kolaylıktır.
Ancak Kanun “uygulanabilir” diyerek otomatik bir hak tanımaz. Tahsil dairesi somut durumu ve tecil koşullarını değerlendirir. Aciz fişi tek başına borcun istenilen vadede ve istenilen taksit sayısında erteleneceği anlamına gelmez.
Tecil ile aciz fişinin etkileri birbirinden ayrılmalıdır. Aciz fişi mevcut tahsil yetersizliğini tespit eder; tecil ise kamu borcunun ödeme planına bağlanmasına yönelik idari karardır.
Genel tecil sistemi için 6183 m.48 tecil ve taksitlendirme rehberi incelenebilir.
Aciz hali tahsil zamanaşımını durdurur mu?
Aciz hali tek başına m.102’deki tahsil zamanaşımını süresiz kaldıran bir kurum değildir. Zamanaşımının kesilmesi m.103’te, işlememesi ise m.104’te özel olarak düzenlenir. Aciz dosyasında yapılan sonraki takip işlemleri bu maddeler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
M.76 tahsil dairesine borçlunun mali durumunu “zamanaşımı süresi içinde” sürekli takip görevi verir. Bu ifade de aciz halinin zamanaşımı rejiminden bağımsız olmadığını gösterir.
Borçlu bakımından zamanaşımı hesabı yapılırken aciz fişinin tarihi tek başına yeterli değildir. Ödeme, haciz, ödeme emri tebliği, teminat ve m.103’teki diğer kesme sebepleri dosyadan çıkarılmalıdır.
Sitedeki 6183 m.102 tahsil zamanaşımı rehberi genel beş yıllık sistemi açıklar.
Aciz fişinden sonra borçlu mal edinirse ne olur?
Tahsil dairesi m.76 gereği borçlunun mali durumunu izler. Borçlu daha sonra haczi kabil mal veya gelir edinirse kalan kamu alacağı için cebri takip uygulanabilir.
Mal bildirimi yapılmış borçlunun sonradan edindiği malları ve gelir artışlarını m.61 kapsamında bildirme yükümlülüğü de gündeme gelebilir. Bu yükümlülüğe aykırılık, koşulları oluşursa m.112’de ceza yaptırımına bağlanmıştır.
Örneğin aciz fişinden iki yıl sonra borçlu adına taşınmaz tescil edilirse, tahsil zamanaşımı ve dosyadaki kesme/durma sebepleri de dikkate alınarak taşınmaz haczedilebilir. Aciz fişinin varlığı bu haczi kendiliğinden engellemez.
Bu nedenle aciz hali borcun “dondurulması” değil, o tarihteki tahsil yetersizliğinin tespiti olarak anlaşılmalıdır.
Aciz hali ile borçlunun iflası aynı şey midir?
Hayır. İflas, ticaret hukuku ve İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde borçlunun bütün malvarlığını ilgilendiren toplu tasfiye sistemidir. 6183 m.75 aciz hali ise kamu alacağı takip dosyasında haczi kabil mal bulunmaması veya satışın borcu karşılamaması sonucuna dayanır.
Bir şirket hakkında aciz fişi düzenlenmiş olması, şirketin mahkemece iflasına karar verildiği anlamına gelmez. Aynı şekilde iflas kararı olmadan da 6183 kapsamında aciz tespiti yapılabilir.
İflas yoluyla kamu alacağı takibi m.100’de ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle “aciz” ve “iflas” kavramları belge ve hukuki sonuç bakımından ayrı tutulmalıdır.
6183 m.75 aciz fişi dosya kontrol listesi
- Takip edilen kamu alacağının güncel tutarını belirleyin.
- Ödeme emri ve cebri takip aşamalarını tarih sırasına koyun.
- Malvarlığı araştırmasının hangi kayıtları kapsadığını kontrol edin.
- Bulunan malların haczedilebilir olup olmadığını inceleyin.
- Hacizli malların satış tarih ve bedellerini tespit edin.
- Satıştan kamu alacağına mahsup edilen net tutarı hesaplayın.
- Ödenmemiş bakiye ile aciz fişindeki bakiye tutarı karşılaştırın.
- Aciz fişinde takip safhalarının doğru gösterildiğini kontrol edin.
- Sonradan edinilmiş mal veya gelir bulunup bulunmadığını araştırın.
- M.103-104 zamanaşımı kesilme ve işlememe hallerini dosyadan çıkarın.
- M.76 kapsamında tecil imkanının değerlendirilip değerlendirilmediğini belirleyin.
| Durum | Aciz sonucu |
|---|---|
| Haczi kabil mal hiç yok | Aciz hali tespit edilebilir. |
| Mallar satıldı, bedel borcun bir kısmını karşıladı | Kalan borç için aciz fişi düzenlenebilir. |
| Aciz fişi düzenlendi | Borç silinmez. |
| Sonradan mal edinildi | Zamanaşımı durumu da gözetilerek kalan borç için takip edilebilir. |
Sık Sorulan Sorular
Vergi borcunda aciz ne demektir?
Cebri takip sonunda borçlunun haczi kabil malı bulunmaması veya satış bedelinin kamu borcunu karşılamaması halidir.
Aciz fişi borcu siler mi?
Hayır. Bakiye kamu alacağı devam eder ve borçlunun mali durumu zamanaşımı süresi içinde izlenir.
Aciz fişi iflas kararı mıdır?
Hayır. Aciz fişi 6183 kamu alacağı takip dosyasına özgü tespittir; iflas ayrı bir yargısal toplu takip kurumudur.
Borçlunun haczedilemeyen evi varsa aciz mümkün mü?
Aciz ölçütü haczi caiz maldır. Kanunen haczedilemeyen malın varlığı tek başına aciz tespitini engellemez.
Aciz halinde tecil yapılabilir mi?
M.76, aciz halindeki borçlu hakkında teminat ve faiz aranmadan m.48 hükmünün uygulanabileceğini düzenler.
Aciz fişinden sonra araç alınırsa haciz gelir mi?
Kalan kamu borcu ve takip hakkı devam ediyorsa, zamanaşımı da gözetilerek sonradan edinilen haczi kabil mala haciz uygulanabilir.
Aciz hali zamanaşımını süresiz durdurur mu?
Hayır. Zamanaşımının kesilmesi ve işlememesi m.103-104’teki özel sebeplere göre değerlendirilir.
Aciz fişindeki borç tutarı yanlışsa ne yapılmalı?
Ödemeler, satış bedelleri, masraflar ve mahsup kayıtlarıyla aciz fişindeki bakiye karşılaştırılmalı; somut hesap hatası tahsil dairesine belgeli olarak bildirilmelidir.
Sonuç
6183 m.75’te aciz hali, kamu borçlusunun borçtan kurtulduğu anlamına gelmez. Yapılan takip sonunda haczi kabil mal bulunmaması veya malların satış bedelinin borcu karşılamaması nedeniyle tahsil edilemeyen bakiye bir aciz fişiyle tespit edilir. Kalan kamu alacağı varlığını sürdürür; tahsil dairesi borçlunun mali durumunu zamanaşımı süresince izler ve sonradan ortaya çıkan haczi kabil malvarlığına yönelebilir. Aciz fişi değerlendirilirken takip safhaları, satış mahsupları ve bakiye borç tutarı birlikte kontrol edilmelidir.
İlgili rehberler: m.74 satış bedelinin mahsubu · m.102 tahsil zamanaşımı · m.48 tecil
Resmî kaynaklar: 6183 sayılı Kanun · Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuat kaydı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
