Vergi Haczinde İstihkak Davası Takibi Durdurur mu? Görevli Yer, Teminat ve Tazminat | 6183 m.68 (2026)
Kısa ve net cevap: 6183 sayılı Kanun’un 68. maddesine göre istihkak davası açılması kamu alacağının cebri takibini kendiliğinden durdurmaz. Davaya bakmaya haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir ve dava diğer işlere göre öncelikle görülür. Davacı takibin ertelenmesini isterse mahkeme, mevcut delillerin niteliğini ve muhtemel zararı değerlendirerek yeterli teminat karşılığında takibin tehirine karar verebilir. Takip ertelenmiş, fakat istihkak davası sonunda reddedilmişse dava konusu hacizli malın değerinin %10’u tutarında tazminata hükmolunur.
Kanuni dayanak: 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.68; bağlantılı olarak m.66 ve m.67. İçerik 17 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır.
6183 m.68 neyi düzenler?
Madde 68, 6183 sayılı Kanun kapsamındaki istihkak uyuşmazlıklarının yargılama aşamasına ilişkin özel kuralları düzenler. M.66 ve m.67, haczedilen mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin iddiasının nasıl ileri sürüleceğini ve kimin dava açacağını belirler. M.68 ise dava açıldıktan sonra yetkili yer, davanın önceliği, takibin ertelenmesi ve ret halinde tazminat sonuçlarını düzenler.
İstihkak davasının konusu kamu alacağının kendisi değildir. Uyuşmazlık belirli hacizli malın kamu borçlusuna mı yoksa üçüncü kişiye mi ait olduğu veya üçüncü kişinin o mal üzerinde rehin hakkı bulunup bulunmadığıdır. Bu nedenle ödeme emrine karşı dava ile istihkak davası birbirinden farklı hukuki koruma yollarıdır.
Madde 68’in en önemli pratik sonucu, dava açılmasının haczi ve satış sürecini otomatik olarak durdurmamasıdır. Davacı yalnız dava açarak malın satışını engelleyemez. Takibin tehirini ayrıca istemeli ve mahkemenin bu yönde karar vermesini sağlamalıdır.
Kanun, takibin ertelenmesine karşı alacaklı kamu idaresinin muhtemel zararını teminat mekanizmasıyla dengeler. Ardından, takip ertelenmiş ancak istihkak davası reddedilmişse %10 tazminat öngörerek haksız tehirin sonuçlarını düzenler.
İstihkak davasında hangi yer mahkemesi yetkilidir?
M.68 açık bir özel yetki kuralı getirir: istihkak davalarına bakmaya haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bu nedenle malın bulunduğu yer, üçüncü kişinin ikametgâhı veya kamu borçlusunun merkez adresi tek başına yetkili yeri belirleyen ölçüt değildir.
Örneğin haczi Mersin’deki tahsil dairesi uygulamışsa, Kanunun özel yetki kuralı bakımından haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yer esas alınır. Takip başka bir ildeki kamu idaresinin alacağı için yürütülüyor olsa bile fiilen haczi yapan tahsil dairesi tespit edilmelidir.
Yetki incelemesi yapılırken haciz zaptı, haciz varakası ve takip dosyası birlikte kontrol edilmelidir. Özellikle başka tahsil dairesinin talimatıyla yapılan hacizlerde “haczi yapan tahsil dairesi”nin hangisi olduğu dosya belgeleri üzerinden belirlenmelidir.
Görevli mahkemenin belirlenmesi ise güncel yargı teşkilatı ve uyuşmazlığın niteliği çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Kanun maddesinin açık hükmü yer bakımından yetkiye ilişkindir; dilekçede görev ve yetki kavramları birbirine karıştırılmamalıdır.
İstihkak davaları neden diğer işlere göre öncelikle görülür?
M.68, istihkak davalarının diğer işlere göre takdimen, yani öncelikle görülmesini emreder. Bunun temel nedeni hacizli malın cebri satış sürecinde bulunması ve uyuşmazlığın gecikmesinin hem kamu alacağının tahsilini hem de üçüncü kişinin mülkiyet hakkını etkileyebilmesidir.
Mal satışa yaklaşmışsa yargılamanın yıllarca sürmesi üçüncü kişi bakımından telafisi güç zarar doğurabilir. Diğer taraftan kamu idaresinin haklı haczinin uzun süre sonuçsuz bırakılması da kamu alacağının tahsilini geciktirir. Kanun bu nedenle uyuşmazlığın hızlı ele alınmasını amaçlayan öncelik kuralı koymuştur.
“Öncelikle görülme” kuralı davanın belirli bir günde sonuçlanacağı anlamına gelmez. Mahkemenin delilleri toplaması, bilirkişi incelemesi yapması veya sicil kayıtlarını istemesi gerekebilir. Ancak dava, kanuni öncelik statüsüne sahiptir.
Dilekçede m.68’in öncelik hükmünün açıkça belirtilmesi, özellikle satış tarihi yaklaşmışsa dosyanın niteliğinin mahkemeye somut biçimde anlatılması bakımından yararlıdır.
İstihkak davası açılması haciz takibini otomatik olarak durdurur mu?
Hayır. Kanunda dava açılmasıyla takibin kendiliğinden duracağına ilişkin bir hüküm yoktur. Aksine m.68, davacının takibin tehirini istemesi halinde mahkemenin belirli koşullarla buna karar verebileceğini düzenler. Bu yapı, tehirin ayrı bir yargısal karar gerektirdiğini açıkça gösterir.
Bu nedenle üçüncü kişinin “davayı açtım, artık mal satılamaz” varsayımı hukuken güvenli değildir. Haciz geçerliliğini sürdürür; satış işlemleri, mahkemece tehir kararı verilmedikçe devam edebilir.
Özellikle araç, makine, emtia veya değeri hızlı değişen mallarda satış takvimi yakından takip edilmelidir. Dava dilekçesi hazırlanırken takibin tehirine ilişkin açık talep kurulmalı; hacizli malın satılması halinde ortaya çıkacak somut zarar açıklanmalıdır.
Tehir talebinin reddedilmesi, istihkak davasının esastan kaybedildiği anlamına gelmez. Mahkeme yalnız geçici olarak takibin devam edip etmeyeceğini değerlendirir. Esas yargılamada mülkiyet veya rehin iddiası ayrıca incelenir.
Takibin tehiri hangi şartlarla istenir?
Davacı, istihkak davası içinde veya usulen mümkün olan aşamada takibin ertelenmesini talep eder. Mahkeme m.68 uyarınca davacının elindeki delillerin mahiyetine ve muhtemel zarara bakar. Bu iki ölçüt tehir değerlendirmesinin merkezindedir.
Deliller bakımından resmi sicil kaydı, hacizden önce düzenlenmiş ve ödemesi kanıtlanmış satış belgesi, seri numarasıyla eşleşen fatura, banka transferi, finansal kiralama sözleşmesi veya geçerli rehin kaydı güçlü olabilir. Buna karşılık hacizden sonra düzenlenmiş, ödeme kaydı bulunmayan veya malı açıkça tanımlamayan belge daha zayıf değerlendirilir.
Muhtemel zarar bakımından malın satılması halinde üçüncü kişinin aynen iade olanağını kaybetmesi, işletme faaliyetinin durması, üretim hattının aksaması veya malın özel nitelikte olması somutlaştırılabilir. Soyut “zarar doğar” ifadesi yerine malın işlevi ve satışın yaratacağı sonuç açıklanmalıdır.
Mahkeme bu değerlendirme sonunda yeterli teminat alınmak suretiyle takibin tehirine karar verebilir. Kanun mahkemeye otomatik değil, delil ve zarar eksenli değerlendirme yetkisi vermiştir.
Takibin ertelenmesinde teminat neden ve nasıl gündeme gelir?
M.68, muhtemel zarara karşı kâfi teminat alınmasını öngörür. Teminatın amacı, tehir kararı nedeniyle kamu alacağının tahsilinde meydana gelebilecek zararı güvence altına almaktır. Bu nedenle yalnız üçüncü kişinin korunması değil, kamu alacaklısının gecikmeden doğabilecek menfaati de dikkate alınır.
Teminat miktarı ve şekli somut uyuşmazlıkta mahkemece değerlendirilir. Hacizli malın değeri, takip edilen kamu alacağı, tehir süresinin olası etkileri ve dosyanın özellikleri önem taşır. “Her istihkak davasında mal değerinin tamamı kadar teminat zorunludur” biçiminde m.68’de sabit bir oran öngörülmemiştir.
Teminatın fiilen sunulması ve mahkeme kararındaki koşulların yerine getirilmesi önemlidir. Yalnız tehir kararı verildiğini düşünerek teminat şartını yerine getirmeden takibin durduğu kabul edilmemelidir. Mahkeme kararının hüküm kısmı dikkatle okunmalıdır.
Teminat uyuşmazlığında dosyaya sunulan banka teminat mektubu, nakit veya kanunen kabul edilebilir diğer güvence türleri bakımından kararın şartları esas alınır. Tahsil dairesine de tehir kararının ve teminatın yerine getirildiğinin usulüne uygun bildirilmesi gerekir.
%10 tazminat hangi durumda doğar?
M.68’in üçüncü fıkrası iki şartı birlikte arar. Birincisi, istihkak davası nedeniyle takibin tehirine karar verilmiş olmalıdır. İkincisi, dava sonunda istihkak iddiası reddedilmelidir. Bu iki şart gerçekleştiğinde dava konusu hacizli malın değerinin %10’u tutarında tazminata hükmolunur.
Bu nedenle sırf istihkak davasının reddedilmesi her durumda %10 tazminat sonucunu doğurmaz. Takip hiç tehir edilmemişse m.68’in bu özel tazminat şartı oluşmaz. Kanun tazminatı, haksız çıkan istihkak iddiası nedeniyle kamu takibinin ertelenmiş olmasıyla ilişkilendirmiştir.
Tazminat hesabının matrahı takip edilen kamu borcu değil, dava konusu hacizli malın değeridir. Örneğin 2.000.000 TL değer biçilen mal için şartların oluşması halinde oran üzerinden 200.000 TL tazminat gündeme gelir. Malın değerinin hangi tarih ve değerleme üzerinden belirleneceği somut dosyanın kayıtlarıyla incelenir.
Bu tazminat, davacının istihkak iddiasını ileri sürmesini engelleyen bir ceza olarak değil, haksız tehirin kanuni sonucu olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle tehir talebi hazırlanırken hem mülkiyet delillerinin gücü hem de tazminat riski değerlendirilmelidir.
M.68, m.66 ve m.67 ile nasıl birlikte uygulanır?
M.66’da mal borçlunun elindedir. Üçüncü kişi mülkiyet veya rehin iddia ederse, tahsil dairesinin ve üçüncü kişinin 7 günlük süreleri gündeme gelir. Ayrıntılar için 6183 m.66 istihkak rehberi incelenebilir.
M.67’de mal üçüncü kişinin elindedir. Tahsil dairesi malın borçluya ait olduğunu ileri sürerse alacaklı kamu idaresi bildirimden itibaren 15 gün içinde dava açmalıdır. Bu konu 6183 m.67 üçüncü kişi elindeki mal rehberinde ayrıntılı açıklanmıştır.
Bu iki maddeden hangisi üzerinden dava açılırsa açılsın, dava aşamasındaki özel hükümler m.68’de toplanır. Yetkili yer, davanın önceliği, tehir ve %10 tazminat aynı maddenin konusudur.
Dolayısıyla doğru süreç sıralaması şöyledir: önce haciz anındaki zilyetlik belirlenir; m.66 veya m.67’ye göre dava yükü ve süre tespit edilir; dava açıldığında m.68’deki yargılama ve tehir kuralları uygulanır.
İstihkak davasında hangi deliller önemlidir?
Mülkiyet iddiasında malın türüne göre resmi sicil, fatura, banka dekontu, teslim belgesi, envanter kaydı, amortisman listesi, sigorta poliçesi, kira veya finansal kiralama sözleşmesi, tanık ve bilirkişi incelemesi kullanılabilir. Delilin haciz tarihindeki durumu göstermesi önemlidir.
Resmi sicilli mallarda kayıt güçlü bir başlangıç noktasıdır. Sicilsiz taşınırlarda ise tek bir fatura yerine satın alma ve fiili kullanım zincirinin birlikte gösterilmesi uyuşmazlığı güçlendirir. Hacizden hemen önce yapılan işlemler varsa ödeme ve teslim gerçekliği ayrıca önem kazanır.
Rehin iddiasında rehnin kuruluş belgesi, sicil kaydı, teminat altındaki alacağın varlığı ve bakiyesi sunulmalıdır. Rehin hakkının haciz tarihinden önce ve kanuna uygun biçimde kurulmuş olması gerekir.
Haciz zaptındaki açıklamalar da önemlidir. Üçüncü kişinin iddiasının haciz anında ileri sürülmüş olması, malın seri numarası ve zilyetlik durumu sonraki yargılamada temel vaka kaynağıdır.
Satış tarihi yaklaşmışsa hangi belgeler öncelikle toplanmalıdır?
Satış ilanı veya elektronik ihale tarihi alınmışsa dava ve tehir talebi gecikmeden somutlaştırılmalıdır. Haciz zaptı, haciz varakası, satış ilanı, kıymet takdiri, mülkiyet belgeleri, ödeme kayıtları ve üçüncü kişinin faaliyet belgeleri tek dosyada toplanmalıdır.
Tehir talebinde satış tarihinin açıkça yazılması, malın satılması halinde aynen geri dönüşün neden zor olacağının açıklanması ve teminat sunma imkanının belirtilmesi uygulamada önemlidir. Dilekçe yalnız mülkiyet tartışmasına değil, geçici koruma ihtiyacına da cevap vermelidir.
Mahkeme karar verdikten sonra kararın tahsil dairesine ulaştırıldığı ve varsa teminat şartının yerine getirildiği doğrulanmalıdır. Yalnız UYAP’a karar yüklenmiş olması ile fiili takip sisteminin durması aynı şey değildir; tahsil dosyası ayrıca takip edilmelidir.
6183 m.68 istihkak davası kontrol listesi
- Haczin m.66 mı m.67 mi kapsamında olduğunu belirleyin.
- Dava açma yükü ve kanuni sürenin doğru tarafta olup olmadığını kontrol edin.
- Haczi yapan tahsil dairesinin yerini tespit edin.
- Yetki itirazı veya görev meselesini dava başında değerlendirin.
- Hacizli malın satış veya ihale takvimini çıkarın.
- Takibin tehirinin ayrıca talep edilip edilmediğini kontrol edin.
- Tehir talebini destekleyen mülkiyet veya rehin delillerini ekleyin.
- Satış halinde doğacak somut zararı açıklayın.
- Mahkemenin istediği teminatın tür ve miktarını süresinde yerine getirin.
- Tehir kararını tahsil dairesine usulüne uygun ulaştırın.
- Takip tehir edilmişse davanın reddi halinde %10 tazminat riskini hesaba katın.
- Dava sonunda haczin kaldırılması veya takibin devamı için kararın icrasını ayrıca izleyin.
| Soru | 6183 m.68 cevabı |
|---|---|
| Dava açılması takibi durdurur mu? | Hayır, ayrı tehir kararı gerekir. |
| Yetkili yer neresi? | Haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesi. |
| Dava öncelikli mi? | Evet, diğer işlere göre takdimen görülür. |
| Tehir için teminat olabilir mi? | Evet, mahkeme yeterli teminat karşılığı tehir kararı verebilir. |
| %10 tazminat ne zaman? | Takip tehir edilmiş ve istihkak davası reddedilmişse. |
Sık Sorulan Sorular
İstihkak davası açınca haciz kalkar mı?
Hayır. Dava açılması haczi kendiliğinden kaldırmaz; mahkemece takibin tehirine ayrıca karar verilmesi gerekir.
İstihkak davasında yetkili yer neresidir?
M.68’e göre haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Mahkeme tehir kararı vermek zorunda mı?
Hayır. Mahkeme mevcut delillerin niteliğini, muhtemel zararı ve teminatı değerlendirerek karar verir.
Takibin tehiri için teminat şart mı?
M.68, muhtemel zarara karşı kâfi teminat alınmak suretiyle tehir kararı verilebileceğini düzenler.
%10 tazminat kamu borcunun yüzde 10’u mu?
Hayır. Kanun, dava konusu hacizli malın değerinin yüzde 10’unu esas alır.
Dava reddedilirse her durumda %10 tazminat var mı?
M.68’deki özel tazminat için istihkak davası nedeniyle takibin tehirine karar verilmiş ve ardından dava reddedilmiş olmalıdır.
İstihkak davası ödeme emrine itiraz davası mı?
Hayır. İstihkak davası hacizli mal üzerindeki mülkiyet veya rehin hakkını; ödeme emri davası ise kamu alacağının takip işlemine ilişkin itirazları konu alır.
Satış tarihi varsa ne yapılmalı?
Dava ile birlikte takibin tehirinin ayrıca talep edilmesi, satış tarihinin ve muhtemel zararın somut belgelerle mahkemeye sunulması gerekir.
Sonuç
6183 m.68, istihkak davasını cebri tahsil süreci içinde ayrı bir yargısal koruma mekanizması olarak düzenler. Dava açılması tek başına haczi veya satışı durdurmaz. Haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılan dava öncelikle görülür; davacı takibin tehirini isterse mahkeme deliller, zarar ve teminat üzerinden karar verir. Takip ertelenmiş ancak istihkak davası reddedilmişse hacizli mal değerinin %10’u oranındaki kanuni tazminat gündeme gelir. Bu nedenle süre, tehir, teminat ve tazminat birlikte planlanmalıdır.
İlgili rehberler: 6183 m.66 borçlu elindeki malda istihkak · 6183 m.67 üçüncü kişi elindeki mal · 6183 m.62 haczin kapsamı
Resmî kaynaklar: 6183 sayılı Kanun · Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuat kaydı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
