Yabancı Devletin Verdiği Uçuşa Elverişlilik Belgesi Türkiye’de Geçerli mi? | 2920 m.88 (2026)

2920 sayılı Kanun m.88 neyi düzenler?

2920 sayılı Kanunun 85–87. maddeleri Türk sivil hava araçlarının uçuşa elverişlilik muayenesi, belgelendirilmesi ve belgesiz hava aracının özel uçuş izinlerini düzenler. m.88 ise bu sistemi yabancı devlet tarafından düzenlenen belgeler ve yabancı sivil hava araçları bakımından tamamlar.

Hüküm iki yönlüdür. Birinci yön, Türk sivil hava aracına yabancı devletin yetkili makamınca verilmiş uçuşa elverişlilik belgesinin Türkiye’de hangi şartlarla geçerli sayılacağıdır. İkinci yön ise yabancı sivil hava aracına Türkiye’de uçuşa elverişlilik belgesi verilmesinin şartlarıdır.

Kanun bu şartları tek tek saymaz; yukarıdaki maddelerdeki esaslara göre yetkili idareye bırakır. Bu nedenle 2026’daki bir dosyada yalnız 1983 tarihli m.88 metnine bakmak yeterli değildir. Güncel SHY-21, SHT-21, SHT-CAM, uluslararası anlaşmalar ve SHGM’nin kabul/tanıma uygulamaları birlikte kontrol edilmelidir.

m.88’in başlığındaki “kıyasen uygulama” ifadesi, yabancı belge veya yabancı hava aracı söz konusu olduğunda m.85–87’deki uçuş emniyeti mantığının terk edilmediğini gösterir. Yabancı unsur, teknik uygunluk kontrolünü ortadan kaldırmaz.

Türk tescilli hava aracı için yabancı devlet belgesi kullanılabilir mi?

Belirli koşullarda yabancı otoritenin düzenlediği belge Türkiye’de kabul edilebilir; ancak bunun kapsamı yetkili makamın düzenlemeleri ve uluslararası yükümlülüklerle belirlenir. Hava aracının Türk Uçak Siciline kayıtlı olması, tescil devleti olarak Türkiye’nin uçuşa elverişlilik sorumluluklarını gündeme getirir.

Örneğin hava aracı daha önce ABD sicilinde kayıtlıyken FAA tarafından airworthiness certificate düzenlenmiş olabilir. Uçak Türk siciline geçtiğinde eski belgenin varlığı teknik geçmiş bakımından önemlidir, fakat yeni tescil devletinin gerekli sertifikasyon değerlendirmesini ortadan kaldırmaz.

Benzer şekilde EASA üyesi bir devlet sicilinden Türkiye’ye gelen uçakta EASA sistemi içinde düzenlenmiş belgeler önemli kabul verileri sağlayabilir. Fakat seri numarası bazındaki hava aracının Türk siciline giriş koşulları ve SHGM tarafından aranan belgeler ayrıca tamamlanır.

Bu nedenle satın alma sözleşmesinde “uçağın yabancı uçuşa elverişlilik belgesi vardır” cümlesi, Türk tescilinde uçuşa hazır teslim garantisiyle aynı değildir. Taraflar kapanış şartlarını SHGM sertifikasyon sürecine göre ayrıca düzenlemelidir.

Yabancı sivil hava aracına Türkiye’de uçuşa elverişlilik belgesi verilebilir mi?

m.88 yabancı sivil hava araçları için Türkiye’de uçuşa elverişlilik belgesi verilmesine ilişkin şartların da yetkili idarece belirlenmesini öngörür. Bu imkânın hangi durumlarda kullanılacağı, hava aracının tescil statüsü ve ilgili uluslararası düzenlemelere bağlıdır.

Sivil havacılıkta temel ilke, hava aracının tescil devleti ile uçuşa elverişlilik sorumluluğu arasındaki bağlantıdır. Ancak üretim, ihracat, sertifikasyon veya özel anlaşmalar nedeniyle başka bir devlet otoritesinin belge düzenlemesi veya teknik onay vermesi gündeme gelebilir.

Türkiye’de üretilen ancak yabancı sicile girecek bir hava aracının export airworthiness süreci buna örnek olabilir. SHGM, kendi yetki alanında ürünün belirli sertifikasyon standardına uygunluğunu yabancı alıcı devlet bakımından belgelendirebilir.

Bu tür işlemlerde alıcı/tescil devleti otoritesinin özel gereklilikleri önceden öğrenilmelidir. SHGM’nin düzenlediği bir ihracat belgesi, hedef devletin ek teknik şartlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yabancı uçuşa elverişlilik belgesi neden otomatik olarak yeterli sayılmaz?

Çünkü uçuşa elverişlilik belgesi yalnız genel bir model hakkında değil, belirli bir hava aracının teknik konfigürasyonu ve bakım geçmişi hakkında sonuç doğurur. Belgenin hangi tarihte, hangi tescil rejiminde ve hangi standarda göre verildiği önemlidir.

Belgenin düzenlenmesinden sonra hava aracı kaza geçirmiş, modifiye edilmiş, ağır bakım görmüş veya zorunlu direktiflere uyumu bozulmuş olabilir. Eski yabancı sertifikanın bulunması bu sonraki değişiklikleri ortadan kaldırmaz.

Ayrıca devletlerin sertifikasyon sistemleri arasında karşılıklı tanıma veya kabul anlaşmaları bulunabilir. Belirli otoritelerin tip sertifikalarının kabul edilmesi, bütün bireysel hava araçlarının herhangi bir inceleme olmadan kabul edildiği anlamına gelmez.

Bu nedenle tescil değişikliğinde hem tasarım seviyesi hem bireysel hava aracının seri numarası bazındaki teknik durumu doğrulanır. Teknik kayıt zinciri, Airworthiness Directive uyumu ve modifikasyon durumu kritik önemdedir.

Şikago Sözleşmesi yabancı belgelerin tanınmasını nasıl etkiler?

Türkiye’nin taraf olduğu 1944 Şikago Sözleşmesi, uluslararası sivil havacılığın temel hukuki çerçevesidir. Sözleşme ve ekleri, tescil devleti sorumlulukları ile uçuşa elverişlilik standartlarının uluslararası uyumuna temel oluşturur.

Şikago Sözleşmesinin 33. maddesi, belirli lisans ve sertifikaların diğer taraf devletlerce tanınmasına ilişkin genel sistemi kurar; ancak sertifikanın verildiği veya geçerli kılındığı şartların Şikago Sözleşmesi uyarınca belirlenen asgari standartlara eşit veya üzeri olması önemlidir.

Uçuşa elverişlilik bakımından ICAO Annex 8 uluslararası teknik çerçeveyi oluşturur. Güncel SHY-21 de uluslararası uçuşa elverişlilik standartlarıyla uyumlu bir sertifikasyon sistemi kurar.

Bu tanıma rejimi, ulusal makamın gerekli kontrolleri yapamayacağı anlamına gelmez. Türkiye, kendi siciline kaydedilecek hava aracının ilgili uluslararası ve ulusal şartları karşıladığını doğrulamakla yükümlüdür.

EASA veya FAA tarafından düzenlenen belgeler Türkiye’de nasıl değerlendirilir?

SHGM’nin güncel tasarım ve üretim sayfalarında EASA, FAA ve Brezilya ANAC tarafından düzenlenmiş belirli tip sertifikalarının kabulüne ilişkin bilgiler bulunmaktadır. Bu kabul, sertifikasyon faaliyetlerinde önemli kolaylık sağlar.

Ancak tip sertifikası bir hava aracı modelinin onaylı tasarımını gösterir; bireysel uçuşa elverişlilik belgesi ise belirli seri numaralı hava aracına ilişkindir. Bu iki belge birbirine karıştırılmamalıdır.

FAA Standard Airworthiness Certificate veya EASA sistemi içinde düzenlenmiş bireysel hava aracı belgeleri, ithal uçak dosyasında temel teknik belgelerdir. Yine de Türk siciline geçişte SHGM’nin talep ettiği inceleme ve yeni belge düzenleme şartları uygulanır.

Alım öncesinde yalnız belgenin fotoğrafını görmek yeterli değildir. Düzenleyen otorite veri tabanında belge statüsü, hava aracının önceki sicil kaydı ve teknik geçmişi de doğrulanmalıdır.

Yurtdışından uçak ithal edilirken m.88 bakımından hangi adımlar izlenir?

İlk aşama, hava aracının mevcut tescil devleti ve sicil kaydının belirlenmesidir. Satış kapanışında önceki sicilden terkin ve Türk Uçak Siciline kayıt süreçleri birbiriyle uyumlu planlanır.

İkinci aşama, yabancı uçuşa elverişlilik ve ihracat belgelerinin toplanmasıdır. Mevcut Certificate of Airworthiness, Export Certificate of Airworthiness, noise certificate ve diğer teknik sertifikalar dosyaya alınır.

Üçüncü aşama, hava aracının tasarım ve konfigürasyonunun SHGM tarafından kabul edilen sertifikasyon temelinde doğrulanmasıdır. Sonradan yapılmış STC ve büyük tamirlerin kabul edilebilirliği ayrıca incelenir.

Dördüncü aşama, teknik kayıt sürekliliğidir. Bakım logları, motor/APU statüsü, life-limited parts, Airworthiness Directive uyumu ve hasar/repair geçmişi kontrol edilmeden yalnız yabancı sertifikaya güvenilmemelidir.

Export Certificate of Airworthiness normal uçuşa elverişlilik belgesi midir?

Hayır. Export Certificate of Airworthiness, hava aracının belirli ihracat ve kabul standardına uygunluğuna ilişkin teknik belgedir; normal işletme sırasında taşınan ve tescil devleti tarafından düzenlenen standart uçuşa elverişlilik belgesiyle aynı fonksiyona sahip değildir.

İhracat belgesi alıcı devletin sertifikasyon sürecini kolaylaştırır. Düzenleyen otorite, hava aracının belirli tip tasarımına ve ithalatçı devletin bildirilen özel şartlarına uygunluğunu teyit edebilir.

Belgenin düzenlenme tarihi önemlidir. İhracat sertifikasından sonra hava aracı üzerinde değişiklik yapılmış veya uzun süre depolanmışsa güncel teknik durum yeniden değerlendirilmelidir.

Satın alma sözleşmesinde export certificate teslim şartının yanında, belgenin hangi tarihte ve hangi “exceptions” ile düzenlenebileceği de yazılmalıdır. Kabul edilmeyen istisnalar kapanışı engelleyebilir.

Yabancı STC veya modifikasyon Türk sicilinde otomatik kabul edilir mi?

Hayır. Hava aracında uygulanmış supplemental type certificate, major modification veya repair design’ın Türk sertifikasyon sistemi bakımından kabul edilebilirliği ayrıca incelenir. Hangi otoritenin düzenlediği ve SHGM kabul rejimine girip girmediği belirleyicidir.

Örneğin FAA tarafından onaylanmış STC teknik açıdan güçlü bir dayanak olabilir; ancak SHGM’nin ilgili ürün ve değişiklik için kabul veya validasyon koşulları kontrol edilmelidir.

Modifikasyonun yalnız onay belgesi değil, hava aracı üzerinde doğru uygulanmış olması da gerekir. Installation records, conformity, weight and balance değişiklikleri ve flight manual supplement dosyada bulunmalıdır.

Kabul edilmeyen modifikasyon, Türk siciline girişte uçağın eski konfigürasyona döndürülmesini veya ek onay alınmasını gerektirebilir. Bu maliyet alım öncesi due diligence aşamasında hesaplanmalıdır.

Yabancı belgesi sona ermiş uçak Türkiye’ye ferry uçuşuyla getirilebilir mi?

Normal uçuşa elverişlilik belgesinin geçerli olmaması halinde m.87’deki özel uçuş/ferry rejimi gündeme gelebilir. Ancak uluslararası ferry uçuşu için yalnız Türkiye’den izin almak yeterli değildir.

Kalkış devleti, tescil devleti, transit ülkeler ve Türkiye bakımından gerekli izinler ayrı ayrı tamamlanmalıdır. Hava aracının teknik olarak belirlenen koşullarda güvenli uçuş yapabileceği gösterilmelidir.

Özel uçuş izni, normal sertifika geçerliliğini yeniden yaratmaz. Yalnız belirlenen amaç, rota ve süre için istisnai uçuş imkânı sağlar.

Sigorta poliçesi de ferry operasyonunu kapsamalıdır. Belgesiz veya özel izinli uçuşun poliçe kapsamı broker ve sigortacıdan yazılı teyit edilmelidir.

Yabancı uçuşa elverişlilik belgesi dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

Mevcut tescil belgesi, yabancı airworthiness certificate, varsa export certificate ve noise certificate ilk gruptur. Belgelerin düzenleyen otorite ve geçerlilik durumu doğrulanmalıdır.

Tip sertifikası, TCDS, STC, repair approvals ve modifikasyon listesi ikinci gruptur. Hava aracının konfigürasyonunun hangi tasarım standardına bağlı olduğu açık olmalıdır.

Airframe, motor, APU ve komponent kayıtları; zorunlu direktifler; bakım programı; ağır bakım ve hasar geçmişi üçüncü gruptur.

SHGM başvuru, kabul, validasyon ve tescil belgeleri dördüncü gruptur. Kapanış sonrasında Türk uçuşa elverişlilik belgesi ve güncel sicil kayıtları alınmadan normal ticari operasyona başlanmamalıdır.

2920 m.88 için 16 maddelik kontrol listesi

• Hava aracı hangi devlet sicilinde?
• Yabancı uçuşa elverişlilik belgesi geçerli mi?
• Belge hangi otorite tarafından düzenlendi?
• Tip sertifikası SHGM tarafından kabul ediliyor mu?
• Hava aracının seri numarası belgelerle uyumlu mu?
• Export Certificate of Airworthiness mevcut mu?
• Belgede istisna veya rezerv var mı?
• STC ve büyük modifikasyonlar kabul edilebilir mi?
• Repair kayıtları eksiksiz mi?
• Airworthiness Directive uyumu tam mı?
• Life-limited parts statüsü doğrulandı mı?
• Önceki sicilden terkin planlandı mı?
• Türk siciline giriş başvurusu hazır mı?
• SHY-21/SHT-21 şartları kontrol edildi mi?
• Ferry uçuşu gerekiyorsa özel izinler tamamlandı mı?
• Normal operasyondan önce Türk sertifikasyon işlemi sonuçlandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Test ve ferry uçuşu – m.87 · Uçuşa elverişlilik belgesi – m.86 · Uçuşa elverişlilik muayene ve kontrolü – m.85 · Türk Uçak Sicili – m.50

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.88
• SHY-21 Yönetmeliği – Resmî Gazete
• SHGM – Tip Sertifikalarının Kabulü
• SHGM – Uçuşa Elverişlilik Sertifikaları

Sık Sorulan Sorular