Yabancı Velayet Kararı Türkiye’de Nasıl Tanınır ve Uygulanır?

Yabancı velayet kararı Türkiye’de değerlendirilirken önce kararın 19 Ekim 1996 tarihli Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi kapsamına girip girmediği belirlenir. Sözleşme kapsamındaki velayet ve kişisel ilişki tedbirlerinin tanınması ile bunların Türkiye’de zorla uygulanması aynı aşama değildir. Karar Sözleşme kapsamı dışındaysa 5718 sayılı MÖHUK’un tanıma ve tenfiz hükümleri uygulanır.

Kısa ve net cevap: Türkiye ile kararı veren devlet arasında 1996 Lahey Sözleşmesi uygulanıyorsa velayet ve kişisel ilişki tedbiri m.23 gereği kanun gereği tanınır; Türkiye’de icra için m.26 uyarınca icra edilebilirlik kararı veya tescil gerekir. Sözleşme uygulanmıyorsa yabancı mahkeme ilamı MÖHUK hükümlerine göre tanınır veya tenfiz edilir.

İlgili rehberler: Tanıma ve tenfiz rehberi • yurt dışı boşanma dosyaları • yurt dışındaki müvekkiller • yurt dışında evlat edinme • yabancı vesayet kararı

Yabancı Velayet Kararı İçin Tanıma mı Tenfiz mi Gerekir?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi için temel çerçeveyi kurar. Tanıma, yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisinin Türkiye’de kabulünü; tenfiz ise icra edilebilir hükmün Türkiye’de uygulanabilmesini sağlar.

Velayetin kimde olduğunun resmi işlemlerde kabulü bazı olaylarda tanıma ile ele alınabilir. Çocuğun diğer ebeveynden alınarak teslimi, belirli günlerde kişisel ilişki kurulması veya bir edimin zorla uygulanması isteniyorsa yalnız “tanındı” denilmesi yeterli olmayabilir. Dilekçedeki talep, yabancı kararın hüküm fıkrasına göre kurulmalıdır.

1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi Hangi Kararlara Uygulanır?

1996 Lahey Sözleşmesi; velayetin verilmesi, kullanılması, sona ermesi veya sınırlandırılması ile kişisel ilişki hakkını çocuk koruma tedbirleri arasında sayar. Sözleşme doğumdan 18 yaşına kadar uygulanır. Nafaka, soybağının kurulması, evlat edinme ve ceza tedbirleri kapsam dışındadır. Bu nedenle yabancı boşanma kararının velayet bölümü Sözleşme’ye tabi olduğu hâlde aynı ilamdaki nafaka bölümü farklı bir milletlerarası rejime tabi olabilir.

Türkiye Sözleşme’yi 7 Ekim 2016’da onaylamış ve Sözleşme Türkiye bakımından 1 Şubat 2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarih HCCH’nin resmî taraflık tablosunda gösterilir. Kararı veren devletin de işlem tarihinde taraf olması ve Sözleşme ilişkisinin iki devlet arasında yürürlükte bulunması gerekir. Bu kontrol yapılmadan her yabancı velayet kararına doğrudan MÖHUK veya doğrudan Lahey rejimi uygulanamaz.

Sözleşmenin temel yetki kuralı çocuğun mutat meskeni devletinin makamlarına dayanır. Mutat mesken vatandaşlık veya nüfus kaydıyla aynı kavram değildir; çocuğun fiilî yaşam merkezine göre belirlenir. Çocuğun hukuka aykırı götürülmesi veya alıkonulması hâlinde 7. madde eski mutat mesken devletinin yetkisini belirli şartlarla korur. Çocuğun Türkiye’ye gelmiş olması yabancı velayet tedbirini kendiliğinden hükümsüz kılmaz.

Sözleşme Kapsamındaki Tedbir Kanun Gereği Nasıl Tanınır?

Sözleşme’nin resmî metnindeki 23. madde, bir taraf devlet makamınca alınan çocuk koruma tedbirinin diğer taraf devletlerde kanun gereği tanınmasını düzenler. Bu kural, yabancı velayet tedbirinin her olayda klasik MÖHUK tanıma davasına götürülmemesi gerektiğini gösterir. Tanıma konusunda uyuşmazlık veya kurum tereddüdü varsa ilgili kişi 24. madde uyarınca tanıma ya da tanımama hakkında karar verilmesini isteyebilir.

Kanun gereği tanıma, kararın Türkiye’de zorla uygulanmasıyla aynı değildir. Velayetin kimde olduğunun okul, sağlık kurumu veya idari makam önünde kabul edilmesi ile çocuğun tesliminin icra yoluyla sağlanması farklı sonuçlardır. Yabancı kararın yalnız statü etkisi kullanılacaksa tanıma rejimi; teslim, kişisel ilişki takvimi veya başka bir emrin uygulanması isteniyorsa icra edilebilirlik aşaması ele alınır.

Çocuğun Teslimi ve Kişisel İlişki İçin İcra Edilebilirlik

26. maddeye göre bir taraf devlette alınan ve orada icra edilebilir olan tedbirin başka bir taraf devlette uygulanması için, ilgili kişinin talebi üzerine kararın icra edilebilir olduğunun ilanı veya icra amacıyla tescili gerekir. Usul, talep edilen devletin hukukuna tabidir; Sözleşme basit ve hızlı bir usul öngörür. İcra edilebilirlik yalnız 23. maddenin ikinci fıkrasındaki sınırlı ret sebepleriyle reddedilir.

İcra edilebilir hâle gelen tedbir 28. madde uyarınca Türkiye’de verilmiş gibi Türk usulüne göre uygulanır ve çocuğun üstün yararı gözetilir. Kişisel ilişki kararındaki gün, saat, teslim yeri, refakat ve iletişim koşulları hüküm fıkrasından açıkça anlaşılmalıdır. Uygulama zamanı geçmiş veya çocuğun yaşıyla bağdaşmayan hükümlerde yetkili makamdan güncel tedbir istenir.

Tanımanın Reddi ve Esastan İnceleme Yasağı

23. madde ret sebeplerini sınırlı sayar: kararı veren makamın Sözleşme’deki yetki temellerine dayanmaması; acil hâl dışında çocuğa veya ebeveyn sorumluluğu ihlal edilen kişiye dinlenme imkânı verilmemesi; çocuğun üstün yararı dikkate alınarak kamu düzenine açık aykırılık; sonraki bir tedbirle bağdaşmazlık ve 33. maddedeki yerleştirme usulüne uyulmaması bunlar arasındadır.

Türk makamı yabancı velayet uyuşmazlığını baştan görmez. 27. madde, gerekli sınırlı kontrol dışında tedbirin esasının incelenmesini yasaklar. “Velayet bana verilmeliydi” iddiası tek başına ret sebebi değildir. Karardan sonra çocuğun yaşamında esaslı değişiklik oluşmuşsa çözüm, tanıma incelemesini yeniden velayet yargılamasına çevirmek değil, yetkili makamdan değiştirilmiş tedbir istemektir.

Kararın Tarihi ve Belge Zinciri Nasıl Kontrol Edilir?

Önce karar tarihi ile Sözleşme’nin iki devlet arasındaki yürürlük tarihi karşılaştırılır. Karar Sözleşme rejimine girmiyorsa yabancı mahkeme ilamının kesinleşmesi ve MÖHUK şartları incelenir. Sözleşme kapsamındaki belgeler için 43. madde, Sözleşme uyarınca iletilen veya teslim edilen evrakı tasdik ve benzeri formalitelerden muaf tutar. Buna karşılık Sözleşme kanalı dışında sunulan belgenin kaynağı, tamlığı ve tercümesi Türk makamınca kontrol edilir.

Dosyada kararın tamamı, icra edilebilirlik ve kesinleşme bilgisi, çocuğun ve ebeveynlerin kimlik belgeleri, tebligat veya dinlenme kayıtları, mutat meskeni gösteren okul-sağlık-ikamet evrakı bulunmalıdır. Yalnız kararın sonuç sayfası veya ekran görüntüsüyle başvuru yapılmaz. Hükümde atıf yapılan sosyal inceleme raporu ve önceki tedbirler, tanımayı ret sebeplerinin değerlendirilmesi için gerekiyorsa dosyaya eklenir.

Velayet kararının uygulanması ile 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi uyarınca çocuğun iadesi aynı dava değildir. İade davası velayetin esasını belirlemez; hukuka aykırı götürme veya alıkoyma sonrasında hızlı geri dönüşü inceler. Aynı olayda tanıma, icra edilebilirlik, iade ve acil koruma talepleri birlikte gündeme geldiğinde her talebin dayanağı ve sonucu ayrı kurulmalıdır.

Uygulama sırası: Başvurudan önce karşı devletin taraflığı, kararın tarihi ve tedbirin velayet ya da kişisel ilişki niteliği tek çizelgede gösterilir. Ardından kararın verildiği ülkede icra edilebilir olup olmadığı, tarafların ve çocuğun dinlenip dinlenmediği, hükmün hâlen yürürlükte bulunup bulunmadığı yazılı belgelerle doğrulanır. Talep yalnız statünün kabulüne ilişkinse icra talebi eklenmez; teslim veya görüşme düzeninin uygulanması isteniyorsa hüküm fıkrasındaki yükümlülük aynen belirtilir. Böylece mahkemeden soyut biçimde “tanıma ve tenfiz” istenmesi yerine, Sözleşme veya MÖHUK temelinde hangi hukuki sonucun talep edildiği açıkça kurulmuş olur.

Yabancı Boşanmanın Nüfusa Tescili Velayeti de Çözer mi?

Yabancı boşanmanın konsolosluk veya nüfus müdürlüğü yoluyla aile kütüğüne işlenmesi medeni hâli düzeltebilir. Ancak velayet, çocuk teslimi, kişisel ilişki ve nafaka gibi yan hükümler ayrı hukuki sonuçlar doğurur. Bu nedenle nüfus kaydında “boşanmış” görünmek, yabancı velayet kararının Türkiye’de icra edileceği anlamına gelmez.

Önce yabancı ilamın tamamı, kesinleşme şerhi ve nüfus kaydı birlikte incelenir. Aynı dosyada boşanma kaydı tamamlanmış olsa bile velayet hükmü için mahkeme yolunun gerekli olup olmadığı ayrıca belirlenir.

Tanıma ve Tenfiz Şartları Nelerdir?

• Kararın yabancı bir mahkeme tarafından ve özel hukuk alanında verilmiş olması,
• Verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş bulunması,
• Davalının usulüne uygun çağrılmış ve savunma hakkını kullanabilmiş olması,
• Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemesi,
• Sonucun Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
• Tenfizde Kanunun aradığı karşılıklılık koşulunun ayrıca incelenmesi gerekir.

Tanıma incelemesi, yabancı mahkemenin delilleri baştan tartan yeni bir velayet davası değildir. Bununla birlikte savunma hakkı, çocuğun üstün yararı ve kamu düzeni itirazları dosyanın niteliğine göre önem kazanabilir.

Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

Dışişleri Bakanlığının apostil bilgilendirmesi, apostilin belgenin gerçekliğini tasdik ettiğini; kararın içeriğinin hukuken doğru olduğunu onaylamadığını açıklar. Eksik kesinleşme veya tebligat belgesi, sadece apostille giderilemez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?

Aile hukukuna ilişkin yabancı velayet kararlarında görevli mahkeme, aile mahkemelerinin kuruluş ve görev kuralları ile MÖHUK birlikte değerlendirilerek belirlenir. Yetki bakımından karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri veya sakin olduğu yer; bunlar yoksa Kanunda sayılan alternatif yerler gündeme gelebilir.

Çocuğun bulunduğu yer, geçici koruma ihtiyacı ve devam eden başka bir aile dosyası da stratejiyi etkileyebilir. “Büro Mersin’de olduğu için dava mutlaka Mersin’de açılır” yaklaşımı doğru değildir; yetkili yer somut bağlantılarla saptanır.

Çocuğun Üstün Yararı Nasıl Değerlendirilir?

Tanıma-tenfiz mahkemesi kural olarak yabancı kararın esasını yeniden görmez. Buna rağmen çocuğun güvenliği ve üstün yararı kamu düzeni incelemesinde önem taşıyabilir. Kararın verildiği tarihten sonra oluşan ciddi değişiklikler, tanıma-tenfizden ayrı bir velayetin değiştirilmesi veya koruyucu tedbir talebini gerektirebilir.

Okul, sağlık, bakım düzeni, şiddet riski, çocuğun yaşı ve görüşünün alınması gereği güncel belgelerle sunulur. Yeni olgular, yabancı kararın varlığını yok saymak için değil doğru usul yolunu seçmek için ayrıştırılır.

Acil Durumda Geçici Tedbir İstenebilir mi?

Çocuğun Türkiye’den çıkarılma, saklanma, şiddet veya teslim sırasında zarar görme riski varsa nihai tanıma-tenfiz kararı beklenmeden koruyucu ve geçici tedbirlerin mümkün olup olmadığı değerlendirilir. Tedbir talebi somut tehlike, ölçülülük ve görev-yetki bağlarıyla desteklenmelidir.

Çocuğun bir ülkeden diğerine hukuka aykırı götürülmesi veya alıkonulması söz konusuysa mesele yalnız velayet kararının tenfizi değildir; 1980 Lahey Sözleşmesi kapsamındaki iade mekanizması da ayrı olarak gündeme gelebilir.

Dava Adımları ve Muhtemel Sonuçlar

1. Yabancı ilamın hüküm fıkrası ve kesinleşmesi doğrulanır.
2. Tanıma, tenfiz ve varsa tedbir talepleri ayrılır.
3. Apostil/tasdik ile Türkçe tercüme tamamlanır.
4. Görevli ve yetkili mahkeme belirlenir.
5. Karşı tarafa usulüne uygun tebligat sağlanır.
6. Karar kesinleştikten sonra nüfus, okul, kolluk veya icra aşaması gerekiyorsa ilgili işlem yapılır.

Mahkemenin kabul kararı her kurumda aynı işlemi doğurmaz. Kesinleşmiş Türk mahkemesi kararı ve yabancı ilam birlikte kullanılarak çocuğun durumuna uygun sonraki adım planlanır.

Yurt Dışından Vekâletle Takip Mümkün mü?

Dava dilekçesi, belge sunumu, tebligat takibi ve duruşmaların önemli bölümü avukat aracılığıyla yürütülebilir. Vekâletnamenin yabancı ülkede Türk konsolosluğunda veya yerel noter ve apostil/tasdik zinciriyle düzenlenmesi mümkündür; metinde aile hukuku işlemlerine yetecek yetkilerin bulunması kontrol edilir.

Tarafın veya çocuğun bizzat dinlenmesinin gerekli görüldüğü aşamalar mahkemece belirlenir. Uzaktan takip imkânı, hiçbir durumda kişisel katılım istenmeyeceği garantisi değildir.

Yurt Dışından Velayet Dosyası Türkiye Genelinde Nasıl Yönetilir?

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Akdeniz/Mersin’dedir. Yabancı ilamın belge kontrolü, apostil-tercüme koordinasyonu, yetkili aile mahkemesinin belirlenmesi ve karar sonrası uygulama aşaması; görev ve yetki kuralları saklı kalmak üzere Türkiye’nin farklı illerindeki dosyalar için planlanabilir. Müvekkile hangi aşamada ebeveynin veya çocuğun bizzat dinlenebileceği önceden açıklanır.

Bu yazı genel bilgilendirmedir. Çocuğun üstün yararı, yabancı kararın kapsamı ve Türkiye’deki güncel koşullar somut dosyada ayrıca incelenir; tanıma, tenfiz veya teslim sonucu garanti edilemez.

Yazar ve Hukuki İnceleme

Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472

Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Hukukçu incelemesi: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507

Son mevzuat kontrolü: 13 Eylül 2026

Yayın tarihi: 24 Ağustos 2026

Yazar profilini görüntüle

Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.