Yargılamanın İadesi Nedir? HMK 374-381 Kesin Hükmün Yeniden Görülmesi 2026
Kısa cevap: Yargılamanın iadesi, kesinleşmiş bir hükmün HMK m.375’te sınırlı olarak sayılan olağanüstü sebeplerden biri mevcutsa hükmü veren mahkemede yeniden incelenmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur. Her hukuki veya maddi hata iade sebebi değildir. Başvuru süreleri iade sebebine göre HMK m.377 uyarınca hesaplanır; birçok sebep bakımından üç aylık nispi süre ve kanundaki azami süre sistemi uygulanır.
- Yargılamanın iadesi
- İade sebepleri
- Süreler
- Görevli mahkeme
- İnceleme
- İcraya etkisi
- Kanun yollarından farkı
- SSS
İlgili rehberler: kesin hüküm, kanun yararına temyiz, belgede sahtelik iddiası. Resmî kaynak: HMK m.374-381.
Yargılamanın İadesi Nedir?
Kesin hüküm hukuki güvenlik gereği tarafları bağlar. Ancak yargılamanın temelini ağır biçimde etkileyen ve kanunda açıkça sayılan olağanüstü durumlarda kesin hükmün korunması adaletsiz sonuç doğurabilir. HMK bu nedenle yargılamanın iadesi kurumunu düzenler.
İade yeni bir istinaf veya temyiz değildir. Mahkemenin delilleri yanlış değerlendirdiği veya hukuk kuralını yanlış uyguladığı şeklindeki olağan kanun yolu sebepleri tek başına iade nedeni oluşturmaz.
Hangi Kararlara Karşı İade İstenir?
Yargılamanın iadesi kesinleşmiş hükümlere karşı kullanılır. Hükmün gerçekten kesinleşip kesinleşmediği ve iade yoluna elverişli olup olmadığı ilk aşamada kontrol edilir.
HMK 375 İade Sebepleri
HMK m.375 iade sebeplerini sınırlı olarak sayar. Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemesi, davaya bakması yasak hâkimin karar vermesi, vekil veya temsilci olmayan kişiler huzuruyla davanın görülmesi, hükme esas alınan belgenin sahteliğinin anlaşılması, hükme esas alınan tanığın yalan tanıklığının belirlenmesi, bilirkişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması, lehine karar verilen tarafın hileli davranışı, elde olmayan belgenin sonradan ele geçirilmesi ve birbiriyle çelişen kesin hükümler gibi kanundaki sebepler somut olayda ayrı ayrı değerlendirilir.
Madde metni güncel hâliyle kontrol edilmeli ve başvuru hangi bentteki sebebe dayanıyorsa açıkça gösterilmelidir.
Sonradan Ele Geçen Belge
Tarafın elinde olmayan ve yargılama sırasında elde edemediği bir belgenin karar verildikten sonra ele geçirilmesi belirli şartlarla iade sebebi olabilir. Belgenin hükmü etkileyecek nitelikte olması ve önceki yargılamada sunulamamasının tarafın kusurundan kaynaklanmaması gerekir.
Tarafın elinde olduğu hâlde sunmayı unuttuğu belge, sırf karar sonrasında hatırlandığı için iade sebebi olmaz.
Sahte Belge
Hükme esas alınan senedin veya belgenin sahte olduğunun sonradan anlaşılması HMK 375 kapsamında iade sebebi olabilir. Sahteliğin hangi şekilde kesinleştiği ve belgenin hükme etkisi değerlendirilir.
Yalan Tanıklık
Hükme esas alınan tanığın yalan tanıklığının kanunun aradığı biçimde belirlenmesi iade sebebi olabilir. Tanığın beyanının hükmün oluşumunda etkili olup olmadığı önemlidir.
Bilirkişinin Gerçeğe Aykırı Raporu
Hükme esas alınan bilirkişinin kasten gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun kanuni şekilde belirlenmesi de iade sebebi olarak düzenlenmiştir. Her hatalı bilirkişi raporu iade sebebi değildir.
Tarafın Hilesi
Lehine hüküm verilen tarafın karara etkili hileli davranışta bulunması iade sebebi olabilir. Hilenin karşı tarafın savunma veya delil imkânını etkileyen ve hükmün oluşumuna tesir eden nitelikte olması gerekir.
Çelişen Kesin Hükümler
Aynı taraflar ve aynı konu bakımından birbirleriyle çelişen kesinleşmiş hükümler bulunması, HMK 375’teki şartlarla yargılamanın iadesi sebebi olabilir. Kesin hüküm unsurları HMK m.303 üzerinden karşılaştırılır.
AİHM veya AYM Kararı
İnsan hakları ihlali kararlarının yargılamanın iadesine etkisi HMK 375’in güncel hükümleri ve özel mevzuat çerçevesinde değerlendirilir. İhlal kararının niteliği, kesinleşmesi ve başvuru süresi ayrıca kontrol edilir.
Yargılamanın İadesi Süresi
HMK m.377, iade sebeplerine göre sürenin başlangıcını ayrı ayrı düzenler. Birçok sebep bakımından üç aylık süre, sebebin öğrenilmesi veya ilgili kararın kesinleşmesi gibi kanunda belirtilen olaydan başlar. Ayrıca kanunun öngördüğü azami süre sınırları vardır.
Tek bir “her durumda üç ay” veya “her durumda on yıl” formülü kullanılmamalıdır. Hangi HMK 375 bendine dayanıldığı belirlenerek HMK 377’deki başlangıç ve üst sınır birlikte hesaplanmalıdır.
Süre Hak Düşürücü müdür?
Yargılamanın iadesi olağanüstü kanun yolu olduğundan kanuni süreler sıkı uygulanır. Süre hesabı başvurunun dinlenebilirliği bakımından belirleyicidir. Tebligat, öğrenme veya ceza kararının kesinleşmesi gibi başlangıç olayı belgelenmelidir.
Yargılamanın İadesi Hangi Mahkemeden İstenir?
HMK m.378 uyarınca iade talebi hükmü veren mahkemece incelenir. Başvuru başka bir mahkemede yeni dava açma mantığıyla yürütülmez; kesin hükmü veren yargı merciinin görev ve yetki sistemi esas alınır.
Başvuru Dilekçesinde Neler Bulunur?
- İadesi istenen hükmün mahkeme, esas ve karar numarası,
- kesinleşme bilgisi,
- HMK 375’teki açık iade sebebi,
- sebebin ne zaman öğrenildiği,
- HMK 377 süre hesabı,
- iade sebebini ispatlayan belgeler,
- yeniden yargılama ve yeni hüküm talebi.
Mahkeme Önce Neyi İnceler?
Mahkeme iade talebinin kanuni sebebe dayanıp dayanmadığını, süresinde olup olmadığını ve diğer usul şartlarını inceler. İade sebebi kabul edilirse önceki hükmün ilgili etkileri ve uyuşmazlığın yeniden görülmesi aşamasına geçilir.
Başvuru dilekçesinde yalnız “karar adaletsiz” denilmesi HMK 375’teki sınırlı sebeplerden birini oluşturmaz.
İade Talebinde Teminat
HMK’nın yargılamanın iadesine ilişkin hükümlerinde teminat ve usul sonuçları başvurucunun durumuna ve talebe göre değerlendirilir. Özellikle icranın durdurulması talebi varsa ilgili hükümler ayrıca incelenmelidir.
İade Talebi İcrayı Kendiliğinden Durdurur mu?
Yargılamanın iadesi talebi kesinleşmiş hükmün icrasını otomatik olarak durdurmaz. İcranın durdurulması için HMK ve İİK’daki ilgili şartlar çerçevesinde ayrıca karar gerekir.
Bu nedenle ilamlı icra devam ediyorsa iade başvurusuyla birlikte icra dosyasındaki risk ayrıca yönetilmelidir.
İade Kabul Edilirse Ne Olur?
Mahkeme iade sebebini haklı bulursa önceki yargılamanın ilgili kısmını yeniden ele alır ve sonucuna göre yeni hüküm kurar. İade sebebinin kapsamı yeniden incelemenin sınırını etkiler.
İade Reddedilirse Kanun Yolu
Yargılamanın iadesi talebi hakkında verilen karara karşı uygulanacak kanun yolu, kararın niteliği ve HMK hükümleri çerçevesinde belirlenir. Tebliğ sonrası süreler ayrıca takip edilmelidir.
İstinaf ve Temyizden Farkı
İstinaf ve temyiz karar kesinleşmeden önce kullanılan olağan kanun yollarıdır. Yargılamanın iadesi kesinleşmiş hükme karşı yalnız kanunda sayılan olağanüstü sebeplerle kullanılır.
Kanun Yararına Temyizden Farkı
Kanun yararına temyiz hukuk uygulamasının birliği amacıyla yetkili makam tarafından işletilir ve bozma kural olarak tarafların kesin hükmünü olağan bozma gibi ortadan kaldırmaz. Yargılamanın iadesi ise şartları oluştuğunda tarafın kesin hükmün yeniden görülmesini istemesine imkân verir.
Kesin Hüküm İtirazından Farkı
Kesin hüküm HMK 303 ve 114 kapsamında yeni davanın önünde dava şartı engeli oluşturabilir. Yargılamanın iadesi kesin hükmü görmezden gelmek değil, kanundaki olağanüstü sebeple onu veren mahkemeden yeniden yargılama istemektir.
Uygulama Örnekleri
Örnek 1: Kesinleşmiş hükmün temel dayanağı olan belgenin sahte olduğu daha sonra kanuni biçimde belirlenmiştir. HMK 375 ve 377 üzerinden iade sebebi ve süre değerlendirilir.
Örnek 2: Taraf yargılama sırasında varlığını bilmediği ve kusuru olmadan ulaşamadığı, hükmü değiştirebilecek belgeyi kesinleşmeden sonra ele geçirmiştir. HMK 375’teki şartlar incelenir.
Örnek 3: Taraf yalnız mahkemenin hukuku yanlış yorumladığını düşünüyor. Bu tek başına yargılamanın iadesi sebebi değildir; olağan kanun yolunda ileri sürülmesi gereken iddiadır.
Kontrol Listesi
- Hükmün kesinleşme tarihini doğrulayın.
- HMK 375’te hangi iade sebebine dayandığınızı belirleyin.
- HMK 377’de o sebebe ilişkin süre başlangıcını bulun.
- Öğrenme tarihini belgeleyin.
- İade sebebinin hükme etkisini açıklayın.
- Başvuruyu hükmü veren mahkemeye yapın.
- İcra devam ediyorsa durdurma ihtiyacını ayrıca değerlendirin.
Sık Yapılan Hatalar
- Yargılamanın iadesini ikinci temyiz sanmak,
- HMK 375’te olmayan sebebe dayanmak,
- her bilirkişi hatasını iade sebebi kabul etmek,
- eldeki belgeyi zamanında sunmayıp sonradan iade istemek,
- üç aylık sürenin başlangıcını yanlış hesaplamak,
- iade başvurusunun icrayı otomatik durdurduğunu sanmak.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 374-381 Türkiye genelindeki hukuk yargılamalarında uygulanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye geneli dosya takibi Mersin’den yönetilir.
Sık Sorulan Sorular
Yargılamanın iadesi nedir?
Kesinleşmiş hükmün HMK 375’te sayılan olağanüstü sebeplerle yeniden görülmesidir.
Her yanlış karar için istenir mi?
Hayır; sebepler kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.
Sahte belge iade sebebi midir?
HMK 375’teki şartlar oluşursa hükme esas sahte belge iade sebebi olabilir.
Yeni bulduğum belge yeterli mi?
Belgenin önceki yargılamada kusursuz biçimde elde edilememiş ve hükme etkili nitelikte olması gerekir.
Süre kaç ay?
HMK 377 sebebe göre başlangıcı değişen süre sistemi öngörür; birçok sebepte üç aylık süre vardır.
Hangi mahkemeye başvurulur?
Hükmü veren mahkeme inceler.
İcrayı durdurur mu?
Başvuru kendiliğinden icrayı durdurmaz.
İstinafla aynı mı?
Hayır; istinaf olağan, iade kesin hükme karşı olağanüstü kanun yoludur.
Kanun yararına temyizle aynı mı?
Hayır; amaç, başvurucu ve sonuçları farklıdır.
Karar yeniden görülebilir mi?
İade sebebi kabul edilirse mahkeme kanuni sınırlar içinde yeniden yargılama yapar.
Hukukçu İncelemesi
Av. Halil Bakırcı – Av. Emirhan Keskin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
