Yurt Dışında Yaşayan Anne veya Baba Türkiye’de Velayetin Değiştirilmesini İsteyebilir mi?
yurt dışında yaşayan ebeveyn velayet değişikliği: Yurt dışında yaşayan ebeveynin Türkiye’de velayetin değiştirilmesi; TMK m.183, çocuğun üstün yararı, yabancı yaşam koşulları ve velayet kararı.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve net cevap: Yurt dışında yaşayan anne veya baba, Türkiye’de velayetin değiştirilmesini ancak Türk makamlarının milletlerarası yetkisi ve diğer dava koşulları varsa isteyebilir. Çocuğun yalnız Türkiye’de bulunması veya Türk vatandaşı olması, esas hakkında velayet kararı vermek için tek başına yeterli değildir. Türkiye ile Almanya bakımından yürürlükte bulunan 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesinde temel bağlantı çocuğun mutad meskenidir. Hukuka aykırı götürme veya alıkoyma ile acil koruma önlemleri ayrıca düzenlenir. Türk hukukunun uygulandığı incelemede TMK m.183 ve çocuğun üstün yararı esas alınır; ebeveynin yurt dışında yaşaması ne otomatik engel ne de tek başına velayet değişikliği nedenidir. Kaynak: 1996 Lahey Sözleşmesi m.5, m.7, m.10 ve m.11.
Velayet Hangi Hâllerde Değiştirilebilir?
Mevcut velayet kararından sonra çocuğun yaşam koşullarında esaslı değişiklik, ihmal, bakım yetersizliği, eğitim-sağlık ihtiyaçlarının karşılanmaması, ebeveynin çocuğun kişisel ilişkisini sürekli engellemesi veya çocuğun güvenliğini etkileyen yeni olgular gündeme gelebilir. Her aile içi anlaşmazlık velayet değişikliğini gerektirmez.
Yurt Dışında Yaşayan Ebeveynin Koşulları
Mahkeme ebeveynin Almanya veya başka ülkedeki konutunu, çalışma düzenini, çocuğun okul ve sağlık imkânlarını, destek çevresini, çocuğun dil ve sosyal bağlarını değerlendirebilir. Çocuğun Türkiye’den başka ülkeye taşınması sonucunu doğuracaksa uluslararası yaşam düzeni özellikle incelenir.
Çocuğun Görüşü Alınır mı?
Yaşı ve olgunluğu uygun çocuğun görüşünün alınması, çocuğun üstün yararı değerlendirmesinde önemlidir. Çocuğun beyanı tek başına karar değildir; sosyal inceleme ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Diğer Ebeveyn Çocuğu Göstermiyorsa
Kişisel ilişki kararının sürekli engellenmesi velayet değerlendirmesinde önem taşıyabilir; ancak her ihlal otomatik velayet değişikliği doğurmaz. Mevcut Çocuğu Göstermeyen Anne veya Baba Ne Olur? yazısı çocuk teslimi ve kişisel ilişki mekanizmasını ayrıca açıklar.
Yabancı Mahkeme Velayet Kararı Varsa
Önce uygulanabilir milletlerarası sözleşme belirlenir. 1996 Lahey Sözleşmesinin kapsamındaki bir koruma tedbiri, m.23 uyarınca diğer taraf devletlerde kural olarak kendiliğinden tanınır; tanımanın reddi sebepleri saklıdır. Tanınıp tanınmadığının belirlenmesi m.24, icra edilebilirlik veya icra için kayıt m.26 çerçevesinde ele alınır. Bu nedenle her yabancı velayet kararı için hiçbir ayrım yapmadan klasik bir MÖHUK tenfiz davası gerektiği söylenemez. Kararın hangi ülkede, hangi tarihte ve hangi yetki temelinde verildiği incelenir.
HCCH’nin resmî durum tablosunda Sözleşme Almanya için 1 Ocak 2011, Türkiye için 1 Şubat 2017 tarihinde yürürlüğe girmiş görünmektedir. Tarih bakımından uygulama, çekinceler ve ilgili diğer düzenlemeler dosya özelinde kontrol edilir. Sözleşmenin kapsamı dışında kalan kararlar için MÖHUK ve diğer geçerli sözleşmeler ayrıca incelenir. Kaynaklar: HCCH resmî durum tablosu ve Sözleşme m.23-27 ve m.53.
Mutad mesken ile adres kaydı aynı kavram değildir
Çocuğun mutad meskeni, hayatının fiilen yerleştiği merkezle ilgilidir. Nüfus kaydındaki adres, vatandaşlık, pasaport veya ebeveynlerden birinin tapulu evinin bulunduğu yer tek başına belirleyici değildir. Çocuğun nerede ve ne kadar süredir yaşadığı, okul ve bakım düzeni, sosyal bağları ve taşınmanın koşulları birlikte değerlendirilir. Tatil için Türkiye’ye gelmek, kural olarak o anda bütün esas velayet yetkisinin Türkiye’ye geçtiğini göstermez.
Örneğin çocuk Almanya’da okula gidiyor, sağlık ve günlük bakım düzeni orada bulunuyor ve yaz tatilini Türkiye’de geçiriyorsa, tatilin ikinci haftasında Türkiye’de dava açılmasıyla mutad meskenin kendiliğinden değiştiği ileri sürülemez. Buna karşılık hukuka uygun ve kalıcı bir taşınma olmuşsa yeni hayat düzeni ayrıca incelenir. Her dosyada belirli sayıda ayın geçmesiyle otomatik sonuç doğuran tek bir formül kullanılmamalıdır.
Yanlış götürme veya alıkoymada yetki
Sözleşme m.7, çocuğun hukuka aykırı götürülmesi veya alıkonulması hâlinde önceki mutad mesken devletinin yetkisinin hangi koşullarda sürdüğünü düzenler. Bir ebeveynin diğerinin velayet hakkını ihlal ederek çocuğu Türkiye’de tutması, o ebeveyne esas davanın yerini serbestçe seçme imkânı vermez. Yetkinin değişmesi için Sözleşmedeki rıza, yerleşme ve iade başvurusu gibi koşulların tamamı ilgili bent çerçevesinde incelenir.
1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesindeki iade talebi ile 1996 Sözleşmesindeki esas velayet ve koruma yetkisi farklıdır. İade kararı, çocuğun nihai velayetinin mutlaka belirli ebeveyne verildiği anlamına gelmez. Velayet değişikliği davası açılması da devam eden iade sürecini kendiliğinden hükümsüz bırakmaz. Çocuğun seyahatine veya yerleşmesine ilişkin rıza, hangi süre ve amaç için verildiyse o kapsamıyla değerlendirilmelidir.
Türkiye’de acil koruma gerektiğinde
Çocuk Türkiye’deyken şiddet, ihmal veya ciddi güvenlik riski varsa esas velayet yetkisinin başka ülkede bulunması acil koruma gereğini ortadan kaldırmaz. 1996 Sözleşmesi m.11, çocuğun bulunduğu taraf devlet makamlarının acil önlem yetkisini düzenler. Bu yetkiyle alınan önlemlerin kapsamı ve devamı, esas bakımından yetkili makamların kararlarıyla bağlantılıdır. Acil önlem kararı, tek başına kalıcı velayet değişikliğiyle aynı sayılmaz.
Somut ve güncel tehlike bulunuyorsa ilgili kolluk, savcılık, mahkeme ve çocuk koruma birimlerine başvuru geciktirilmez. Başvuruda tehlikenin ne olduğu, ne zaman meydana geldiği ve çocuğun korunması için hangi önlemin istendiği belirtilir. Çocuğun konumu ve sağlık bilgileri kamuya açık sosyal medya paylaşımlarıyla ifşa edilmemelidir. Güvenlik amacıyla verilen bilgi yalnız ilgili makam ve yetkili temsilcilerle paylaşılır.
Boşanma davasının Türkiye’de görülmesi yeterli mi?
1996 Sözleşmesi m.10, başka taraf devlette mutad meskeni bulunan çocuk hakkında boşanma veya ayrılık yargılaması sırasında tedbir alınmasına belirli koşullarla izin verir. Ebeveynlerden birinin ilgili devlette mutad meskeninin bulunması, ebeveyn sorumluluğu, gerekli kişilerin yetkiyi kabulü ve çocuğun üstün yararı birlikte değerlendirilir. “Boşanmayı Türkiye’de açtım, velayet de mutlaka burada değişir” sonucu doğru değildir.
Başka bir taraf devlette yetkili makam önünde aynı koruma önlemi istenmiş ve değerlendirilmekteyse m.13’teki derdestlik düzeni de kontrol edilir. Dilekçede yabancı dosyanın saklanması yerine mahkeme adı, numarası, kararlar ve aşaması açıklanmalıdır. Böylece çelişen tedbirlerin çocuğun okul, seyahat ve görüşme düzenini belirsizliğe sürüklemesi önlenir. Yetki devrine ilişkin m.8-9 ise ayrıca belirlenmiş istisnai usullerdir; tek taraflı taleple otomatik işlemez.
Türk hukukunda hangi yeni olgu önemlidir?
Türk hukukunun uygulandığı esas incelemede TMK m.183, değişen koşulların gerekli kıldığı önlemleri düzenler. Ebeveynin yeniden evlenmesi veya başka yere taşınması tek başına velayetin elinden alınmasını gerektirmez. Değişikliğin çocuğun bakımına, güvenliğine, eğitimine ve istikrarlı yaşamına somut etkisi gösterilmelidir. Velayet değişikliği, eski eşin davranışını cezalandırma aracı değildir.
Örneğin velayet kendisine bırakılan ebeveynin iş saatleri değişmişse sadece çalışma saatinin uzunluğu değil, çocuğun bu sürede kim tarafından ve nasıl korunduğu araştırılır. Güvenilir bakım düzeni bulunmasıyla küçük çocuğun sürekli yalnız bırakılması aynı olay değildir. Aynı şekilde gelir düzeyi düşük ebeveynin çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayan istikrarlı bir ortam kurması göz ardı edilmez. Karşı tarafın daha yüksek avro geliri tek başına üstün ebeveynlik kanıtı değildir.
Çocuğun görüşü nasıl alınmalıdır?
Çocuğun yaşı ve olgunluğu dikkate alınarak görüşünün uygun yöntemle alınması, üstün yarar değerlendirmesinin önemli unsurudur. Çocuğun hangi ebeveynle kalmak istediğini söylemesi tek başına bağlayıcı bir oy değildir; görüşün serbestçe oluşup oluşmadığı ve diğer koşullar da incelenir. Çocuğa belirli cümleleri ezberletmek, görüşmesini kayda almak için baskı kurmak veya taraf seçmeye zorlamak doğru bir delil hazırlama yöntemi değildir.
Sosyal inceleme, okul ve sağlık kayıtları ile uzman değerlendirmesi çocuğun bütün yaşamını anlamaya hizmet eder. Özellikle iki dil ve iki ülke arasında yaşayan çocuklarda tercüme ve iletişim koşulları doğru kurulmalıdır. Çocuk bir dilde kendini daha rahat ifade ediyorsa bu durum usulüne uygun destekle gözetilir. Görüşün ebeveyn tarafından özetlenmesi ile çocuğun uzman önünde dinlenmesi aynı delil değildir.
Almanya’daki bakım planı nasıl somutlaştırılır?
Yurt dışındaki ebeveyn yalnız evinin fotoğrafını ve maaş bordrosunu sunmakla yetinmemelidir. Çocuğun hangi okulda okuyacağı, dil desteğinin nasıl sağlanacağı, sağlık güvencesi, günlük ulaşımı, ebeveynin çalışma saatleri ve gerektiğinde bakım desteği açıklanır. Taşınma sonrasında diğer ebeveynle kişisel ilişkinin uygulanabilirliği de planın parçasıdır. Çocuğun mevcut okulundan ve sosyal çevresinden ayrılmasının etkileri değerlendirilir.
Plan çocuğun yaşına uygun olmalıdır. Okul öncesi çocuk için tam gün bakım ve bağlanma ilişkileri önemliyken, ergenlik dönemindeki çocukta eğitim devamlılığı, sınavlar ve kendi görüşü farklı ağırlık taşır. Yalnız “Almanya’da hayat daha iyi” veya “Türkiye’de aile büyükleri var” gibi genellemeler dosyanın ihtiyacını karşılamaz. Somut konut, okul, sağlık ve bakım düzeni belgelenir.
Kişisel ilişki ve uluslararası seyahat
Velayet değişikliği istense de çocuğun diğer ebeveynle ilişkisinin gereksiz biçimde koparılması hedeflenmemelidir. Tatil dönemleri, görüntülü görüşmeler, teslim yeri, seyahat masrafı ve pasaport işlemleri uygulanabilir şekilde ele alınır. Mahkeme kararındaki kişisel ilişki düzeni ile bir defalık seyahat izni aynı değildir. Çocuğun yeni ülkeye kalıcı yerleşimi için gereken velayet ve diğer hukuki izinler ayrıca incelenir.
Kişisel ilişkinin sürekli engellendiği iddiasında gerçekleşmeyen görüşmelerin tarihleri ve ilgili resmî başvurular gösterilir. Her gecikme otomatik velayet değişikliği doğurmaz; çocuğun hastalığı veya güvenlik gereği gibi somut nedenler de araştırılır. Buna karşılık sistematik engelleme çocuğun üstün yararı bakımından önem taşır. Mevcut kararın uygulanması ile yeni velayet kararı verilmesi farklı taleplerdir.
Yabancı belgelerin sunulması
Önceki velayet kararı, kesinleşme veya icra bilgisi, varsa geçici tedbirler ve ilgili yabancı sosyal inceleme raporları tam örnekleriyle alınır. Sadece kararın sonuç kısmının ekran görüntüsü yetki ve kapsamı anlamaya yetmez. Türkçe tercüme, velayet, kişisel ilişki ve ebeveyn sorumluluğu kavramlarını doğru ayırmalıdır. Yabancı belgenin doğrulanması ile kararın tanınması birbirinden farklıdır.
1996 Sözleşmesi m.43, Sözleşme kapsamında iletilen veya verilen belgeleri tasdikten veya benzeri formaliteden muaf tutar. Bu nedenle bu kapsamdaki her belge için otomatik apostil gerektiği söylenemez. Kapsam dışındaki özel belgeler ve tercüme gerekliliği ayrıca değerlendirilir. Konut sözleşmesi veya özel işveren yazısı, yabancı mahkeme kararıyla aynı hukuki tasdik rejimine tabi kabul edilmez.
Nafaka velayet kararından ayrı incelenir
Çocuk için nafaka miktarı ve tahsili, velayet değerlendirmesiyle ilişkili olsa da 1996 Sözleşmesinin nafaka yükümlülüklerini kapsam dışında bırakan m.4 hükmü dikkate alınır. Velayet kararının tanınması, nafaka ilamının da her durumda aynı yöntemle icra edileceği anlamına gelmez. Nafakanın değiştirilmesi gerekiyorsa buna uygulanacak hukuk, görev ve başvuru yolu ayrıca belirlenir.
Bir ebeveynin nafaka borcunu ödememesi, diğer ebeveyne kişisel ilişkiyi kendiliğinden durdurma yetkisi vermez. Kişisel ilişki ihlali de mevcut nafakayı tek taraflı kesme hakkı yaratmaz. Çocuğun mali ihtiyaçları ve her iki ebeveynle ilişkisi ayrı korunur. Dava sırasında talep edilen geçici önlemler açık ve birbirinden ayrılmış biçimde sunulmalıdır.
Uzaktan temsilin sınırları
Avukat dava ve belge işlemlerini vekâletle takip eder; ancak mahkemenin ebeveyni bizzat dinlemesi veya çocuğa ilişkin sosyal inceleme istemesi ortadan kalkmaz. Uzaktan katılım, istinabe veya uluslararası adli yardımlaşmanın uygulanıp uygulanmayacağı ilgili usule ve mahkemenin kararına bağlıdır. Dosya için “Türkiye’ye hiçbir koşulda gelmeniz gerekmez” biçiminde kesin sonuç vaat edilmez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki aile hukuku dosyaları, milletlerarası yetki ve mahkemelerin görev kuralları korunarak İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir. İlk inceleme için mevcut kararlar, çocuğun yaşam geçmişi, yabancı dosyalar ve yeni olgular birlikte alınır. Amaç ebeveynler arasında üstünlük yarışı değil, hukuken yetkili makam önünde çocuğun güvenli ve istikrarlı yaşamını sağlayan düzenin kurulmasıdır.
Uluslararası Çocuk Kaçırma Sorunu
Çocuk mutad meskeni olan ülkeden hukuka aykırı şekilde Türkiye’ye getirilmişse velayet değişikliği davasıyla Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi süreci birbirinden ayrılmalıdır. Uluslararası Çocuk İadesi rehberi ayrıca incelenmelidir.
Türkiye’ye Gelmeden Dava
Avukat vekâletnameyle dava açabilir, sosyal inceleme ve yabancı belgeleri dosyaya sunabilir. Mahkeme ebeveyni bizzat dinlemek isterse uygun usul ayrıca planlanır. Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfası genel çalışma sistemini açıklar.
Almanya Belgeleri
Konut sözleşmesi, iş sözleşmesi, gelir belgesi, okul kayıtları ve sağlık sigortası belgeleri Türkçe tercümeyle sunulabilir. Gerekirse apostil/tasdik yapılır.
Vekâletname
Almanya’da yaşayan ebeveyn için Almanya Türk Konsoloslukları ve Almanca bilgi için Almanca ana sayfa kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Almanya’da yaşamam velayeti almama engel mi?
Hayır. Mahkeme ikamet ülkesinden çok çocuğun üstün yararını ve somut yaşam koşullarını değerlendirir.
Çocuk Türkiye’den Almanya’ya taşınabilir mi?
Velayet, kişisel ilişki, çocuğun üstün yararı ve uluslararası özel hukuk sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuğu yaz tatilinde Türkiye’ye getirince velayet davasının yeri değişir mi?
Tatil amaçlı bulunma, çocuğun hayat merkezinin kendiliğinden Türkiye’ye taşındığını göstermez. Mutad mesken; okul, bakım, sosyal çevre ve taşınmanın gerçek koşullarıyla değerlendirilir. Mevcut velayet hakkına aykırı alıkoyma varsa önceki devletin yetkisinin sürmesine ilişkin kurallar ayrıca uygulanır. Ebeveyn, seyahat iznini kalıcı yerleşme izni gibi yorumlamamalıdır. Türkiye’de bulunma olgusu ile esas velayet yetkisi ayrı ayrı incelenmelidir.
Almanya’da daha yüksek maaş almam tek başına velayeti kazandırır mı?
Hayır. Gelir, çocuğun ihtiyaçlarının karşılanması bakımından önemlidir; fakat bakım düzeni, güvenlik, istikrar, okul devamlılığı ve diğer ebeveynle ilişkiyle birlikte değerlendirilir. Çalışma saatleri içinde çocuğun kim tarafından korunacağı, taşınmanın dil ve eğitim etkisi gibi somut konular açıklanmalıdır. Maddi imkânı daha sınırlı ebeveynin yeterli ve istikrarlı bakım sağlaması da göz ardı edilmez. Velayet incelemesi yalnız iki maaşın karşılaştırılması değildir.
Çocuk Türkiye’de tehlikedeyse yabancı mahkemenin kararını beklemek zorunda mıyım?
Acil güvenlik riski ilgili koruma makamlarına gecikmeden bildirilmelidir. 1996 Lahey Sözleşmesi m.11, çocuğun bulunduğu devlette gerekli acil önlemlere imkân tanır. Bu önlemin alınması ile esas velayetin kalıcı olarak değiştirilmesi farklıdır. Başvuruda riskin kaynağı, güncelliği ve istenen koruma açıklanır. Çocuğun adresini veya hassas sağlık bilgilerini kamuya açık paylaşmak yerine yetkili makamlarla güvenli iletişim kurulmalıdır.
Yabancı velayet kararı varsa her belgeye apostil yaptırmalı mıyım?
Sözleşme kapsamında gönderilen veya verilen belgeler için m.43’te tasdik muafiyeti vardır. Önce belgenin bu kapsama girip girmediği belirlenir; bütün özel evrakın aynı muafiyetten yararlandığı varsayılmaz. Türkçe tercüme ihtiyacı ayrıca devam edebilir. Apostil veya tasdik, yabancı kararın tanınması ve icra edilebilirliğiyle aynı işlem değildir. Belgenin kaynağı, tarihi ve başvuruda hangi amaçla kullanılacağı birlikte değerlendirilmelidir.
Nafaka ödenmiyorsa diğer ebeveynle görüşmeyi durdurabilir miyim?
Nafaka borcu ile kişisel ilişki ayrı hak ve yükümlülüklerdir. Birinin ihlali diğerini tek taraflı olarak durdurma yetkisi vermez. Mevcut görüşme kararının uygulanması, güvenlik nedeniyle değiştirilmesi ve nafakanın tahsili kendi yollarıyla takip edilir. Çocuğa ilişkin somut risk varsa bu durum yetkili makama sunulur; ödeme uyuşmazlığı görüşmeyi cezalandırma aracına dönüştürülmez. Çocuğun üstün yararı her iki süreçte de korunmalıdır.
Resmî mevzuat nerede?
Türk Medeni Kanunu m.182-183 ve ilgili hükümler kontrol edilmelidir.
Sonuç
Yurt dışındaki ebeveynin velayet değişikliği talebinde temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Almanya’daki yaşam koşulları belgeye bağlanmalı, mevcut velayet düzeninde hangi yeni olgunun değişikliği zorunlu kıldığı somut olarak gösterilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
