Yurt Dışında Yaşayan Eşlerin Mal Rejiminde Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK m.15 | 2026

Kısa ve net cevap

Yurt dışında yaşayan eşlerde mal rejimi otomatik olarak Türk hukukuna tâbi değildir. Önce eşlerin geçerli bir hukuk seçimi yapıp yapmadığına bakılır. Seçim yoksa evlenme anındaki müşterek vatandaşlık; bu yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken; bu da yoksa Türk hukuku uygulanır. Eşler farklı ülkelerde taşınmaz sahibiyse tasfiye aşamasında her taşınmaz için bulunduğu ülke hukuku ayrıca uygulanır. Bu nedenle boşanma davasına hangi hukukun uygulanacağı ile mal rejimine hangi hukukun uygulanacağı aynı soru değildir.

MÖHUK m.15 evlilik malları için hangi sistemi kurar?

MÖHUK m.15 yabancılık unsurlu evliliklerde eşlerin mal rejimine uygulanacak hukuku özel olarak düzenler. Bu nedenle mal paylaşımı uyuşmazlığında yalnız boşanmanın görüldüğü mahkemeye veya eşlerin güncel ikamet yerine bakılarak uygulanacak hukuk belirlenmez. Evlilik malları bağımsız bir kanunlar ihtilafı konusudur.

Maddenin birinci fıkrası önce sınırlı bir hukuk seçimi imkânı tanır. Seçim yoksa objektif bağlantılar devreye girer. İkinci fıkra taşınmazların tasfiyesinde malın bulunduğu ülke hukukunu emredici bağlantı olarak öne çıkarır. Üçüncü fıkra ise evlilikten sonra eşlerin yeni bir müşterek hukuka sahip olması hâlinde, üçüncü kişilerin hakları korunarak yeni hukuka tâbi olabilmelerine imkân verir.

Bu yapı evlilik mallarını hem eşlerin evlilik başlangıcındaki ortak hayat merkeziyle hem malın bulunduğu ülkenin hukuk güvenliğiyle bağlar. Dosyada önce kronoloji çıkarılması bu nedenle zorunludur: evlenme tarihi, o tarihteki vatandaşlıklar, mutad meskenler, sonradan vatandaşlık veya ikamet değişiklikleri ve mal edinim tarihleri ayrı ayrı belirlenir.

Eşler mal rejimi için istedikleri ülke hukukunu seçebilir mi?

Hayır. MÖHUK m.15/1 hukuk seçimini sınırsız bırakmaz. Eşler yalnız evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilirler. Taraflardan biri Türk, diğeri Alman vatandaşıysa ve evlenme anında Almanya’da yaşıyorlarsa, kanunun izin verdiği bağlantılar çerçevesinde Türk, Alman veya evlenme anındaki uygun mutad mesken hukukundan biri seçime konu olabilir.

Kanun açık seçim arar. Dolayısıyla yalnız sözleşmenin Almanca yazılmış olması, nikâhın Almanya’da yapılması veya malların çoğunun Almanya’da bulunması tek başına hukuk seçimi değildir. Evlilik sözleşmesi veya mal rejimi sözleşmesinde hangi ülke hukukunun seçildiği tereddüde yer vermeyecek şekilde gösterilmelidir.

Hukuk seçiminin şekli ve maddi geçerliliği ayrıca incelenir. MÖHUK m.7 hukukî işlemlerin şeklini, m.32 ise sözleşmenin varlığı ve maddi geçerliliğini düzenler. Eşlerin seçim beyanının geçerli olup olmadığı yalnız m.15’in bir cümlesiyle çözülemez.

Mal rejiminde hukuk seçimi yoksa hangi sıra uygulanır?

Geçerli bir seçim yoksa ilk bağlantı eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukukudur. Eşler evlenirken ikisi de Türk vatandaşıysa, daha sonra yurt dışına taşınmış olsalar bile mal rejimi bakımından başlangıç kuralı Türk hukukunu gösterir. Eşler evlenme anında aynı yabancı devletin vatandaşıysa o müşterek millî hukuk uygulanır.

Müşterek vatandaşlık yoksa ikinci basamak evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukukudur. Türk vatandaşı ile Alman vatandaşı evlenirken ikisinin de fiilî hayat merkezi Almanya’daysa ve ortak mutad meskenleri oradaysa, hukuk seçimi bulunmaması hâlinde Alman hukuku gündeme gelir.

Evlenme anında ne müşterek millî hukuk ne de müşterek mutad mesken varsa MÖHUK m.15 Türk hukukunu uygular. Bu son basamak, uluslararası bağlantıların dağınık olduğu evliliklerde öngörülebilir bir sonuç sağlar.

Mal rejiminde neden bugünkü ikamet değil evlenme anı önemlidir?

MÖHUK m.15 objektif bağlantıları açıkça evlenme anına sabitler. Bunun amacı, eşlerin yıllar içinde farklı ülkelere taşınmasının mal rejimine uygulanacak hukuku sürekli değiştirmesini önlemektir. Aksi hâlde aynı evlilikte farklı dönemlerde edinilen malların hangi hukuka tâbi olduğu ciddi belirsizlik doğurur.

Örneğin eşler Türkiye’de evlenip on yıl sonra Almanya’ya, sonra Hollanda’ya taşınmış olabilir. Hukuk seçimi yoksa başlangıçta evlenme anındaki müşterek millî hukuk veya mutad mesken bağlantısı esas alınır. Sonraki taşınmalar tek başına uygulanacak hukuku otomatik değiştirmez.

Ancak m.15/3, eşler evlilikten sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olursa bu yeni hukuka tâbi olabilmelerini ayrıca düzenler. Bu geçiş üçüncü kişilerin haklarını zedeleyemez. Bu nedenle sonradan hukuk değişikliği iddiasında yalnız yeni vatandaşlık veya ikamet değil, tarafların bu yeni hukuka tâbi olma iradesi ve üçüncü kişi etkileri de incelenir.

Evlenme anındaki müşterek mutad mesken nasıl tespit edilir?

Mutad mesken, kişinin hayat ilişkilerinin fiilî ve süreklilik taşıyan merkezidir. Nüfus adresi, ikamet izni veya kira sözleşmesi önemli delillerdir fakat tek başına her dosyada kesin değildir. Eşlerin evlenme tarihindeki gerçek yaşam merkezi, çalışma, aile, konut ve sosyal ilişkiler birlikte değerlendirilir.

Özellikle düğün veya nikâh için geçici olarak başka ülkede bulunmak, o ülkeyi otomatik müşterek mutad mesken yapmaz. Türk-Alman çiftin Fransa’da nikâh yapması, Fransa’da yalnız birkaç gün bulunmaları hâlinde müşterek mutad meskenin Fransa olduğu anlamına gelmez.

Eşler evlenme tarihinde farklı ülkelerde yaşamaya devam etmiş ve ortak bir hayat merkezi kurmamışsa müşterek mutad mesken bulunmayabilir. Bu durumda müşterek vatandaşlık da yoksa m.15/1 son basamak olarak Türk hukukunu uygular.

Taşınmazların mal rejimi tasfiyesinde hangi ülke hukuku uygulanır?

MÖHUK m.15/2, malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukukunu uygular. Bu özel kural, taşınmaz üzerindeki aynî hakların ve tapu sicilinin bulunduğu devletle yakın bağlantısını korur.

Bu nedenle eşlerin genel mal rejimine Alman hukuku uygulansa bile Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesi bakımından Türk hukuku devreye girer. Aynı şekilde Türkiye hukukuna tâbi bir mal rejiminde Fransa’daki taşınmaz için Fransız hukukunun tasfiye ve aynî hak kuralları dikkate alınır.

Taşınmazın edinilmesinden doğan kişisel alacak ile tapu sicilindeki aynî hak aynı konu değildir. Mal rejimi alacağı, katkı, değer artış payı veya katılma alacağı gibi taleplerin hangi hukukî nitelikte olduğu; taşınmazın mülkiyetinin doğrudan değişip değişmediği ayrıca incelenir. MÖHUK m.21 de taşınmaz üzerindeki aynî hakları bulunduğu ülke hukukuna bağlar.

Eşler sonradan yeni müşterek hukuka tâbi olabilir mi?

Evet. MÖHUK m.15/3, evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşlerin, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tâbi olabilmelerini düzenler. Örneğin farklı vatandaşlıktaki eşlerin sonradan aynı vatandaşlığı kazanması veya hukukî bağlantılarının birleşmesi bu hükmü gündeme getirebilir.

Hükmün üçüncü kişileri koruyan sınırı önemlidir. Eşlerin kendi aralarındaki hukuk değişikliği, daha önce kurulmuş alacaklı haklarını, rehinleri, hacizleri veya başka üçüncü kişi kazanımlarını geriye dönük olarak zedeleyemez.

Yeni hukuka tâbi olma iradesinin açık ve ispatlanabilir biçimde ortaya konması gerekir. Sonradan aynı ülkede yaşamaya başlanması tek başına her durumda otomatik hukuk değişikliği olarak kabul edilmez. Mal rejimi sözleşmesinin şekli, içeriği ve üçüncü kişilere etkisi ayrıca değerlendirilir.

Boşanmaya uygulanan hukuk ile mal rejimine uygulanan hukuk aynı mı?

Hayır. Boşanma ve ayrılık MÖHUK m.14’e; evlilik malları m.15’e tâbidir. Eşlerin boşanmasına Türk hukuku uygulanırken mal rejiminin tasfiyesine başka bir ülke hukukunun uygulanması mümkündür. Aynı dosya ilişkisi içinde farklı hukukların uygulanması milletlerarası özel hukukun doğal sonucudur.

Örneğin eşler ayrı vatandaşlıkta olup Türkiye’de müşterek mutad meskene sahip oldukları için boşanmada Türk hukuku uygulanabilir. Fakat evlenme anında müşterek mutad meskenleri Almanya ise ve mal rejimi için hukuk seçmemişlerse m.15 nedeniyle evlilik mallarında Alman hukuku uygulanabilir.

Bu ayrım dava stratejisini doğrudan etkiler. Boşanma davasının sonucu, mal rejiminin sona erme anı ve tasfiye talebinin doğumu bakımından önemlidir; ancak uygulanacak maddi hukuk ayrı bir m.15 analizi gerektirir.

Yurt dışında yaşayan eşlerin Türkiye’deki banka, şirket payı ve taşınmazları nasıl değerlendirilir?

Türkiye’deki taşınmazlar m.15/2 ve m.21 nedeniyle güçlü biçimde Türk hukukuna bağlıdır. Tapu sicili, aynî hak, devir ve tasfiye işlemlerinde Türk hukuku uygulanır. Taşınmazın mal rejimi içindeki ekonomik değerinin paylaşımı ile tapudaki mülkiyetin doğrudan devri birbirinden ayrılır.

Banka hesabı, menkul kıymet veya şirket payı taşınmaz değildir. Bunlar bakımından genel mal rejimi hukuku, ilgili eşya veya şirket hukuku ve hesabın/şirketin bulunduğu ülkenin zorunlu kuralları birlikte değerlendirilebilir. Türk şirketindeki payın mal rejimi değerine dahil olması, pay devrinin TTK’daki şekil ve şirket sözleşmesi kurallarını ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle mal rejimi tasfiyesinde bir “global malvarlığı listesi” hazırlanmalı; her malın türü, edinim tarihi, kayıt ülkesi, eş adına kayıt durumu ve uygulanacak özel hukuk bağlantısı ayrı yazılmalıdır.

Uluslararası mal rejimi dosyasında hangi belgeler önemlidir?

Evlenme belgesi, evlenme tarihindeki vatandaşlık belgeleri, o tarihteki ikamet/mutad mesken kayıtları, varsa mal rejimi veya hukuk seçimi sözleşmesi, tapu ve banka kayıtları, şirket pay belgeleri, mal edinim tarihleri ve finansman kaynakları temel belgelerdir.

Yabancı resmî belgeler Türkiye’de kullanılacaksa HMK m.224, uygulanabilir Apostil Sözleşmesi veya konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme şartları kontrol edilir. Yabancı özel sözleşmenin şekli MÖHUK m.7, maddi geçerliliği ise ilgili hukuk ve m.32 kapsamında incelenebilir.

Yurt dışından Türkiye’de dava veya mal rejimi takibi için usulüne uygun vekâletname düzenlenebilir. Vekâlet ve UYAP süreci için Yurt Dışından Türkiye’de Dava Açmak; yabancı belgelerin kullanımı için Apostil ve HMK m.224 rehberi incelenebilir.

MÖHUK m.15 için uygulama örnekleri

İki Türk vatandaşı Almanya’da yaşıyor: Evlenme anında ikisi de Türk vatandaşıysa ve hukuk seçimi yoksa müşterek millî hukuk Türk hukukudur. Sonradan Almanya’ya taşınmaları bunu tek başına değiştirmez.

Türk ve Alman vatandaşı eşler, evlenirken Almanya’da yaşıyor: Müşterek millî hukuk yoktur. Hukuk seçimi de yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken Almanya ise Alman hukuku uygulanır.

Türk-Fransız çift farklı ülkelerde yaşıyor ve ortak mutad mesken yok: Hukuk seçimi, müşterek millî hukuk ve müşterek mutad mesken bulunmuyorsa Türk hukuku uygulanır.

Alman hukukuna tâbi eşlerin Mersin’de taşınmazı: Genel mal rejimi Alman hukukuna bağlı olsa da taşınmazın tasfiyesinde MÖHUK m.15/2 uyarınca Türk hukuku uygulanır.

Eşler sonradan aynı vatandaşlığı kazanıyor: m.15/3 kapsamında üçüncü kişilerin hakları korunarak yeni müşterek hukuka tâbi olma imkânı değerlendirilir.

Yurt dışı mal rejimi dosyalarında sık yapılan hatalar

• Boşanmaya uygulanan hukuku otomatik olarak mal rejimine de uygulamak.
• Eşlerin bugünkü ikametini esas alıp evlenme anındaki bağlantıları araştırmamak.
• Hukuk seçiminin açık olması gerektiğini atlamak.
• Taşınmaz tasfiyesinde malın bulunduğu ülke hukukunu göz ardı etmek.
• Çifte vatandaşlıkta MÖHUK m.4 bağlantısını yanlış kurmak.
• Yabancı mal rejimi sözleşmesini tasdik, şekil ve tercüme yönünden incelememek.
• Şirket payı ve banka hesabını taşınmazla aynı kurala tâbi kabul etmek.
• Üçüncü kişi haklarını dikkate almadan sonradan hukuk değişikliği ileri sürmek.

Hukuki dayanaklar

Temel dayanak 5718 sayılı MÖHUK m.4, m.7, m.15 ve m.21’dir. Türk hukuku uygulandığında 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun yasal ve sözleşmesel mal rejimi hükümleri esas alınır. Güncel MÖHUK metni 11 Eylül 2026 tarihinde Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmiştir.