Yurt Dışındaki Alacaklı Borçlunun Türkiye’deki Şirket Payına Nasıl Haciz Koydurur?
yurt dışındaki alacaklı şirket payı haczi: Yurt dışındaki alacaklının borçlunun Türkiye’deki limited veya anonim şirket payını haczettirmesi; İİK m.94, pay defteri, ticaret sicili, satış ve kâr payı haczi.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve net cevap: Yurt dışında yaşayan alacaklı, Türkiye’de hakkında icra takibi yürüttüğü borçlunun limited veya anonim şirkette pay sahibi olduğunu tespit ederse, takibin haciz aşamasına gelmesiyle birlikte bu şirket payının haczini isteyebilir. Şirket payı haczi, banka hesabı haczinden farklı bir cebri icra işlemidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 94. maddesi şirket paylarının ve iştirak hâlinde tasarruf edilen mal hisselerinin haczine ilişkin temel düzenlemeyi içerir. Anonim şirkette pay senedi veya ilmühaber çıkarılmamışsa pay icra dairesinin şirkete haciz bildirimiyle haczedilir; haczin pay defterine işlenmesi ve ticaret siciline bildirilmesi gerekir. Limited şirket paylarında da borçlunun ortaklık hakkı ve ekonomik değeri haczedilebilir. Alacaklının Almanya, Hollanda, Fransa, Belçika, Avusturya, İsviçre veya başka bir ülkede yaşaması haciz istemesine engel değildir; takip ve satış işlemleri Türkiye’deki avukatı aracılığıyla yürütülebilir.
Gurbetçi alacaklı açısından en önemli konu, borçlunun yalnız banka hesabını veya tapusunu araştırmakla yetinmemektir. Borçlu aktif bir limited şirkette yüzde 50 pay sahibi, tek ortaklı bir şirketin sahibi veya anonim şirkette önemli miktarda pay sahibi olabilir. Banka hesapları boş olsa bile şirket payının ekonomik değeri, kâr payı hakkı ve tasfiye payı alacaklının tahsil imkânını ciddi biçimde etkileyebilir. Bununla birlikte şirketin kendisine ait malvarlığı ile ortağın kişisel şirket payı birbirinden ayrılmalıdır. Borçlu ortağın kişisel borcu nedeniyle kural olarak şirketin kasasındaki para doğrudan haczedilmez; ortağın şirketteki payı ve ona bağlı haczedilebilir ekonomik hakları hedef alınır.
Kısa Özet
| Konu | Temel kural |
| Hukuki dayanak | İİK m.94 ve ilgili cebri icra hükümleri |
| Yurt dışındaki alacaklı | Türkiye’ye gelmeden vekil aracılığıyla işlem yapabilir |
| Anonim şirket, senet yok | Haciz şirkete tebliğ edilir; pay defteri ve ticaret sicili süreci işletilir |
| Limited şirket | Borçlunun esas sermaye payı ve ekonomik ortaklık hakkı haczedilebilir |
| Şirket malı | Ortağın kişisel borcu nedeniyle şirket malı otomatik olarak haczedilmez |
| Kâr payı | Doğmuş ve haczedilebilir kâr payı alacağı ayrıca hedeflenebilir |
| Satış | Haczedilen pay, kanundaki satış usulü uygulanarak paraya çevrilebilir |
Şirket Payı Haczi Nedir?
Şirket payı haczi, borçlunun bir sermaye şirketindeki ortaklık payının ekonomik değerinin cebri icraya konu edilmesidir. Haciz sonucunda alacaklı doğrudan şirket ortağı olmaz. Haciz, borçlunun pay üzerinde serbestçe tasarruf etmesini sınırlar ve kanuni satış süreci sonunda payın paraya çevrilerek takip alacağının ödenmesine imkân verir. Bu nedenle “pay haczedildi, alacaklı artık şirket ortağı oldu” şeklindeki yaklaşım doğru değildir.
İcra dosyasındaki alacak miktarı, faiz ve takip giderleri haczin sınırını oluşturur. Haciz, alacağı aşan ölçüde borçlu üzerinde gereksiz baskı kuracak şekilde uygulanmamalıdır. Şirket payının değeri çok yüksekse satış ve tahsil aşamasında ölçülülük ayrıca önem kazanır.
İİK m.94 Ne Düzenler?
İİK m.94; intifa hakkı, taksim edilmemiş miras, şirket payı ve iştirak hâlinde tasarruf edilen mal hisselerinin haczini düzenler. Anonim şirketlerde pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ edilerek haczedilir. Haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak pay defterine işlenmemiş olsa bile haciz şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz ayrıca tescil edilmek üzere ticaret siciline bildirilir.
Maddenin amacı, maddi bir senet şeklinde elde bulunmayan ortaklık hakkının icra dosyasında görünür ve üçüncü kişilere karşı korunabilir hâle getirilmesidir. Böylece borçlunun hacizden sonra payını alacaklıyı zarara uğratacak biçimde devretmesinin önüne geçilir.
Limited Şirket Payı Haczedilebilir mi?
TTK m.133/2, sermaye şirketi ortağının kişisel alacaklısına senede bağlanmış veya bağlanmamış payların taşınırların haciz ve satış hükümleri çerçevesinde paraya çevrilmesini isteme hakkı verir. Bu nedenle limited şirket payı yalnız kâr dağıtımı veya tasfiye beklenerek tahsil edilecek bir değer değildir. Pay üzerindeki rehin, intifa ve önceki hacizler ile şirket kayıtları ayrıca incelenir. Senetsiz anonim şirket payına ilişkin İİK m.94’ün özel bildirim rejimiyle şirket türleri arasındaki farklılık korunur.
TTK m.596’ya göre icra yoluyla limited şirket payını edinen kişiye hak ve borçlar genel kurulun ön onayı aranmadan geçer. Şirket, edinimi öğrendikten sonra üç ay içinde, payın gerçek değeriyle kendi, ortağı veya gösterdiği üçüncü kişi hesabına devralınmasını önermek koşuluyla onaylamayı reddeder. Üç ay içinde açık ve yazılı ret yoksa onay verilmiş sayılır. Sıradan iradi devirdeki m.595 onay şartı, cebri satışa aynen uygulanmaz. Gerçek değerde anlaşmazlıkta m.597 ayrıca değerlendirilir. Kaynak: TTK m.133 ve m.595–597.
Anonim Şirket Payında Senet Varsa Ne Olur?
Anonim şirkette pay senedi veya ilmühaber çıkarılıp çıkarılmadığı haciz tekniğini değiştirir. Hamiline veya nama yazılı pay senetlerinin niteliği, senedin fiilen kimin elinde olduğu ve pay üzerindeki hakların nasıl kayda geçirildiği araştırılmalıdır. Senedin fiziki varlığı hâlinde taşınır haczi ve kıymetli evrak hükümleri önem kazanabilir. Senet veya ilmühaber çıkarılmamış paylarda ise İİK m.94’teki şirkete tebliğ yöntemi doğrudan önem taşır.
Alacaklı yalnız ticaret sicili gazetesinde “ortak” ibaresini görerek haciz türünü varsaymamalıdır. Şirketten pay defteri, sermaye yapısı ve varsa pay senedi/ilmühaber bilgisi istenmesi gerekebilir.
Şirketin Borcu ile Ortağın Borcu Aynı Değildir
Limited veya anonim şirket ayrı bir tüzel kişidir. Borçlu kişi şirket ortağı olsa bile şirketin banka hesabındaki paralar, araçlar ve taşınmazlar kural olarak ortağın kişisel malı değildir. Ortağın kişisel alacaklısı, sırf ortağın yüzde 100 pay sahibi olması nedeniyle şirketin kasasındaki paraya doğrudan haciz koyduramaz. Hedef, ortağın payı ve ortağa ait hâle gelmiş alacak haklarıdır.
Buna karşılık borçlunun şirketten muaccel kâr payı alacağı, ortaklar cari hesabındaki alacağı, ücret veya huzur hakkı gibi belirli ve borçluya ait alacakları varsa bunlar üçüncü kişideki alacağın haczi hükümleri kapsamında ayrıca değerlendirilebilir. Şirketin borçlu ortağa gerçekten ne kadar borçlu olduğu muhasebe kayıtları ve genel kurul kararlarıyla belirlenir.
Borçlunun Şirket Ortağı Olduğu Nasıl Tespit Edilir?
İlk kaynak Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve ticaret sicili kayıtlarıdır. Ancak limited şirketlerde pay devirleri, anonim şirketlerde pay defteri ve senetli pay yapısı nedeniyle yalnız internet üzerindeki eski ticaret sicili ilanı güncel ortaklık yapısını her zaman tam göstermeyebilir. İcra dosyasında şirket bilgileri tespit edilerek ilgili şirkete müzekkere yazılması, ticaret sicilinden güncel kayıt istenmesi ve gerektiğinde pay defterinin incelenmesi gerekir.
Borçlunun şirket unvanını bilmiyorsanız banka dekontları, fatura ve sözleşmeler, sosyal medya veya ticari yazışmalar hukuka uygun ölçüde başlangıç bilgisi sağlayabilir. Resmî sorgular ise icra dosyası üzerinden yapılmalıdır.
Şirket Payı Haczi İçin Takibin Hangi Aşamada Olması Gerekir?
Normal haciz için icra dosyasının haciz istemeye elverişli aşamaya gelmiş olması gerekir. İlamsız takipte ödeme emrine itiraz edilmemiş veya itiraz kaldırılmış/iptal edilmiş olmalıdır. Para alacağına ilişkin ilamlı takipte İİK m.32’deki icra emrinin tebliği, yedi günlük ödeme süresi ve m.37’deki haciz koşulları kontrol edilir. İlamın dosyaya verilmesi tek başına aynı anda haciz yapılması anlamına gelmez. Kararın kesinleşmesi gerekip gerekmediği ve icranın geri bırakılması ayrı değerlendirilir. Takibin henüz kesinleşmediği durumda normal haciz yerine koşulları varsa ihtiyati haciz gibi geçici koruma yolları ayrı değerlendirilir.
İhtiyati haciz konusunda sitedeki Yurt Dışındaki Alacaklı Türkiye’de İhtiyati Haciz Nasıl Alır? rehberi incelenebilir.
Haciz Talebinde Neler Yazılmalıdır?
İcra müdürlüğüne sunulan talepte borçlunun ortak olduğu şirketin tam unvanı, MERSİS veya ticaret sicili bilgisi biliniyorsa belirtilmeli; borçlunun şirketteki payının, paya bağlı ekonomik haklarının ve kanunun izin verdiği ölçüde kâr payı/tasfiye payı alacaklarının haczi istenmelidir. Şirkete haciz ihbarnamesi veya müzekkere gönderilmesi, haczin pay defterine işlenmesi ve ticaret siciline bildirilmesi talepleri dosyanın niteliğine uygun biçimde kurulmalıdır.
Her talepte tüm hakları topluca ve belirsiz şekilde haczetmek yerine, hukuken haczedilebilir ve borçluya ait haklar somutlaştırılmalıdır.
Haczin Şirkete Tebliği Ne Sonuç Doğurur?
Şirkete tebliğ, özellikle senetsiz anonim şirket paylarında haczin oluşması bakımından önemlidir. Şirket, haczi pay defterine işler ve bundan sonra borçlunun pay üzerindeki tasarruflarını haciz şerhini dikkate alarak yürütmek zorundadır. Hacizden sonra yapılan pay devrinin alacaklının haklarını ihlal eden kısmı cebri icra bakımından korunmaz.
Şirket yönetiminin “ortağımız yurt dışında” veya “pay zaten devredildi” şeklindeki cevabı tek başına yeterli değildir. Devir tarihi, devir sözleşmesi, genel kurul kararı gerekiyorsa bu karar ve ticaret sicili/pay defteri kayıtları karşılaştırılmalıdır.
Pay Defteri Kaydı Neden Önemlidir?
Pay defteri şirketin ortaklık yapısının temel kayıtlarındandır. Haczin pay defterine işlenmesi, şirket yönetiminin pay üzerindeki kısıtlamadan haberdar olmasını ve sonraki işlemlerde haczi dikkate almasını sağlar. Bununla birlikte İİK m.94 anonim şirkette senetsiz pay bakımından haczin şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılacağını açıkça düzenler. Dolayısıyla şirketin haczi pay defterine geç işlemesi alacaklı aleyhine haciz tarihini değiştirmez.
Ticaret Siciline Bildirim
Haczin ticaret siciline bildirilmesi üçüncü kişilerin işlem güvenliği bakımından önem taşır. Sicil kaydı, pay üzerinde cebri icra kısıtlaması bulunduğunu görünür hâle getirir. Sicil müdürlüğü işlemleri şirket türüne ve payın niteliğine göre değişebilir. Avukat icra dosyasındaki haciz yazısının sicile ulaşıp ulaşmadığını ve tescil/şerh sonucunu takip etmelidir.
Hacizden Sonra Borçlu Payını Devredebilir mi?
Haciz borçlunun tasarruf yetkisini alacaklının hakkını koruyacak biçimde sınırlar. Hacizden sonra yapılan devir alacaklının haciz hakkını ortadan kaldırmak amacıyla kullanılamaz. İİK m.94, haczedilen payların devrinin alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda geçersiz sonuç doğuracağını düzenler. Devir işlemi hacizden önce yapılmışsa ise gerçek devir tarihi ve işlemin geçerliliği ayrıca incelenir.
Borçlunun hacizden hemen önce yakın akrabasına veya ilişkili şirkete yaptığı devirlerde koşulları varsa tasarrufun iptali davası da gündeme gelebilir.
Haczedilen Şirket Payı Nasıl Satılır?
Haciz tahsilatın son aşaması değildir. Alacaklının satış isteme süresini takip etmesi ve gerekli satış avansını yatırması gerekir. İİK m.94’te senetsiz anonim şirket paylarının satışının taşınır malların satış usulüne tabi olduğu belirtilir. Payın gerçek ekonomik değerinin belirlenmesi için şirket bilançosu, özkaynakları, borçları, faaliyet durumu, dağıtılmamış kârları ve varsa lisans/marka gibi değerleri incelenebilir.
Şirket payının nominal değeri ile piyasa değeri aynı değildir. Sermayesi 100.000 TL olan ancak milyonlarca liralık varlığa sahip bir şirkette yüzde 50 payın gerçek değeri yalnız nominal sermaye üzerinden hesaplanamaz. Tersine yüksek sermayeli ancak ağır borçlu bir şirkette payın ekonomik değeri çok düşük olabilir.
Değerleme Nasıl Yapılır?
Gerektiğinde bilirkişi veya uzman değerleme ile şirketin bilanço, gelir tablosu, borç-alacak yapısı, taşınmazları, makineleri, marka değeri, devam eden davaları ve nakit akışı incelenir. Limited şirkette ortaklar cari hesabı ve sermaye borcu da dikkate alınabilir. Şirketin halka açık olup olmaması, pay devri kısıtlamaları ve azınlık payı indirimi gibi ekonomik unsurlar satış değerini etkileyebilir.
Kâr Payı Ayrıca Haczedilebilir mi?
Şirket payının haczi ile doğmuş kâr payı alacağının haczi aynı işlem değildir. Genel kurul kâr dağıtım kararı vermiş ve borçlu ortak lehine muaccel kâr payı alacağı doğmuşsa bu alacak, şirket nezdinde üçüncü kişideki alacak olarak ayrıca haczedilebilir. Şirket yalnız “ortaklarımızdan biridir” demekle yetinmemeli; borçluya ödenecek kâr payı, cari hesap alacağı veya başka muaccel ödeme bulunup bulunmadığını icra müdürlüğüne doğru bildirmelidir.
Yurt dışındaki şirket ortağının kâr payı alacağı konusunda Kâr Payı Ödenmezse Ne Yapılır? yazısı ayrıntılı bilgi içerir.
Şirket Payı Rehinliyse
Pay üzerinde daha önce kurulmuş rehin, başka haciz veya intifa hakkı bulunabilir. Öncelik sırası ve rehinli alacaklının hakkı satış bedelinin paylaşımını etkiler. İcra dosyasında haciz tarihleri, rehin sözleşmesi ve ticaret sicili/pay defteri kayıtları birlikte incelenmelidir. Sonradan konulan haciz, önceki ayni hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Birden Fazla Alacaklı Haciz Koydurursa
Aynı pay üzerinde birden fazla haciz bulunabilir. Hacizlerin tarihleri, takip dosyalarının durumu ve iştirak hükümleri satış bedelinin dağıtılmasını etkiler. Alacaklı yalnız kendi haczinin konulduğunu görmekle yetinmemeli; daha önceki haciz ve rehinleri araştırarak olası tahsil miktarını hesaplamalıdır.
Şirket Payı Haczi ile Banka Hesabı Haczi Birlikte Yapılabilir mi?
Evet. Haciz yolları birbirini dışlamaz. Takip borcu tamamen karşılanıncaya kadar borçlunun banka hesabı, aracı, taşınmazı, şirket payı ve üçüncü kişilerdeki alacakları kanunun ölçülülük sınırları içinde araştırılabilir. Banka hesabı haczi hakkında Yurt Dışındaki Alacaklı Borçlunun Banka Hesabına Nasıl Haciz Koydurur? rehberi kullanılabilir.
Yurt Dışındaki Alacaklı Türkiye’ye Gelmek Zorunda mı?
Hayır. Usulüne uygun vekâletname ile Türkiye’deki avukat icra takibini, ticaret sicili araştırmasını, şirkete haciz bildirimini, satış talebini ve sıra cetveli işlemlerini takip edebilir. Alacaklının kişisel olarak icra müdürlüğüne gelmesi kural değildir. Almanya’da yaşayanlar Almanya’dan Avukata Vekâlet Verme ve Almanya Türk Konsoloslukları rehberlerinden yararlanabilir. Almanca bilgilendirme için Almanca ana sayfa kullanılabilir.
Uygulamada İzlenecek 10 Adım
- Alacağın ve icra takibinin haciz istemeye elverişli olup olmadığı kontrol edilir.
- Borçlunun ortak olduğu şirketin tam unvanı ve sicil bilgileri belirlenir.
- Şirket türü, sermaye yapısı ve borçlunun pay oranı araştırılır.
- Anonim şirkette pay senedi veya ilmühaber bulunup bulunmadığı tespit edilir.
- İcra müdürlüğünden şirket payının haczi istenir.
- Haciz yazısının şirkete tebliği takip edilir.
- Pay defteri ve ticaret sicili kayıtlarının işlendiği doğrulanır.
- Pay üzerinde daha eski haciz, rehin veya intifa hakları araştırılır.
- Payın ekonomik değeri belirlenir ve satış isteme süresi kaçırılmaz.
- Satış bedelinin dosyaya aktarılması ve alacağın tahsili takip edilir.
Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
- İcra dosyası ve takip talebi,
- Alacağı ispatlayan sözleşme, senet veya ilam,
- Borçlunun kimlik ve adres bilgileri,
- Şirket unvanı ve ticaret sicili/MERSİS bilgileri,
- Biliniyorsa pay oranı ve pay defteri kayıtları,
- Şirketin son bilanço ve sermaye bilgileri,
- Daha önceki haciz veya rehin kayıtları,
- Yurt dışından verilmiş geçerli avukatlık vekâletnamesi.
Sık Sorulan Sorular
Borçlunun limited şirket payı haczedilebilir mi?
Evet. Borçlunun limited şirketteki esas sermaye payının ekonomik değeri hacze konu olabilir.
Şirketin banka hesabına da haciz koyabilir miyim?
Ortağın kişisel borcu nedeniyle şirketin kendi banka hesabı doğrudan ortağın hesabı sayılmaz. Şirketin borçlu ortağa olan muaccel borçları ayrıca haczedilebilir.
Haciz konunca alacaklı şirket ortağı olur mu?
Hayır. Haciz alacaklıya ortaklık sıfatı vermez; payın cebri icra yoluyla paraya çevrilmesini güvence altına alır.
Pay senedi yoksa anonim şirket payı nasıl haczedilir?
İİK m.94 uyarınca haciz şirkete tebliğ edilir, pay defterine işlenir ve ticaret siciline bildirilir.
Borçlu hacizden sonra payı başkasına devredebilir mi?
Haciz alacaklının hakkını korur. Sonraki devir alacaklının haciz hakkını ihlal ettiği ölçüde ona karşı ileri sürülemez.
Şirket payının nominal değeri kadar mı tahsil edilir?
Hayır. Payın cebri satış değeri şirketin gerçek ekonomik durumuna göre nominal değerden daha yüksek veya daha düşük olabilir.
Kâr payına ayrıca haciz konur mu?
Doğmuş ve muaccel kâr payı alacağı şirket nezdinde ayrıca hacze konu edilebilir.
Borçlunun tek ortak olduğu şirketin tüm malları haczedilir mi?
Hayır. Tek ortaklı şirket de ayrı tüzel kişidir; ortağın kişisel borcu nedeniyle şirket malvarlığı otomatik olarak borçlunun malı sayılmaz.
Yurt dışından bu işlemler yapılabilir mi?
Evet. Geçerli vekâletnameyle Türkiye’deki avukat icra ve satış sürecini takip edebilir.
Resmî mevzuat nereden kontrol edilir?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu güncel metinleri esas alınmalıdır.
Türkiye Geneli Dosya Takibi ve Mersin Uygulaması
Şirket payı haczi, borçlunun ve şirketin bulunduğu yere göre farklı icra müdürlükleri ve ticaret sicili müdürlükleriyle yazışma gerektirebilir. Büro Mersin’deki İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerden çalışır; yetki ve usul kuralları çerçevesinde Türkiye genelindeki dosyaların takibi İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir. Mersin Ticaret Sicili’ne kayıtlı şirketlerde icra müdürlüğü, sicil müdürlüğü ve şirket merkezi arasındaki yazışmaların zamanında izlenmesi özellikle önemlidir.
Vekâletnamenin hazırlanması, yurt dışından belge iletimi ve Türkiye’deki dosyanın izlenmesi için Yurt Dışındaki Müvekkiller İçin Türkiye’de Hukuki Destek sayfasındaki çalışma düzeni de incelenebilir. Şirket payı haczinde ise borçlunun şahsi payı ile şirketin kendi malvarlığı arasındaki ayrım her aşamada korunmalıdır.
Sonuç
Yurt dışındaki alacaklı açısından şirket payı haczi, borçlunun banka ve taşınmaz varlığı bulunmadığında önemli bir tahsil yoludur. Ancak şirketin malvarlığı ile ortağın payı birbirinden ayrılmalı, şirket türüne göre doğru haciz yöntemi seçilmeli ve hacizden sonra satış süresi geciktirilmemelidir. Senetsiz anonim şirket paylarında İİK m.94’teki şirkete tebliğ, pay defteri ve ticaret sicili aşamaları; limited şirkette ise esas sermaye payının gerçek ekonomik değeri ve ortaklık kayıtları merkezî önemdedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
