Yurt Dışındaki Mirasçı Kooperatif Ortaklığını Devralabilir mi? 1163 m.14 ve 17 | 2026
Yurt dışında yaşayan bir kişinin Türkiye’de konut, işyeri, arsa, üretim, taşıma veya başka bir kooperatifte ortak olan yakını vefat ettiğinde en sık yapılan hata, “mirasçılık belgesinde payım var; kooperatif üyeliği de otomatik olarak bana geçti” kabulüdür. Miras hukuku bakımından murisin malvarlığı hakları TMK m.599 uyarınca mirasçılara geçse de kooperatif ortaklığı bakımından 1163 sayılı Kanun m.14 özel hüküm getirir: ölüm ortaklık sıfatını sona erdirir.
Bu nedenle kooperatif dosyasında ilk incelenecek belge yalnız mirasçılık belgesi değildir. Güncel kooperatif anasözleşmesinin “ortağın ölümü”, “mirasçılar”, “ortaklığın sona ermesi” ve “hesaplaşma” hükümleri birlikte okunmalıdır. Mirasçıların ortaklığa devam edip edemeyeceği, hangi süre içinde temsilci belirlemeleri gerektiği, hangi ortaklık şartlarını taşımaları gerektiği ve devam gerçekleşmezse ekonomik hesabın nasıl tasfiye edileceği bu belgelerde belirlenir.
Kooperatif Ortaklığı Neden Mirasçıya Otomatik Geçmez?
TMK m.599 genel kural olarak mirasçıların, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazandığını düzenler. Ancak kooperatif ortaklığı yalnız ekonomik bir alacaktan ibaret değildir. Ortaklık sıfatı, kooperatifin amacı, ortaklık şartları, kişisel yükümlülükler, ek ödeme ve aidat borçları, genel kurula katılma ve oy kullanma gibi üyelik ilişkilerini de içerir.
Bu nedenle 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.14 özel bir düzenleme getirerek ölümle ortaklık sıfatının sona ereceğini açıkça hükme bağlamıştır. Ölen kişinin mirasçıları, sırf mirasçılık belgesinde pay sahibi oldukları için genel kurula “ortak” sıfatıyla katılamaz, murisin ortak numarasını kullanamaz ve yönetim kurulundan doğrudan kendi adına üyelik kaydı talep edemez.
Mirasçının iki ayrı hukukî konumu vardır. Birincisi, terekeye giren kooperatif kaynaklı ekonomik hakların mirasçısı olmasıdır. İkincisi, anasözleşme izin veriyor ve şartlar yerine getiriliyorsa kooperatif ortaklığının devamında yer almasıdır. Bu iki statü aynı dosyada birbirinden ayrılmalıdır.
1163 Sayılı Kanun m.14 Ne Düzenliyor?
1163 sayılı Kanun m.14’ün temel cümlesi nettir: “Ortağın ölümü ile ortaklık sıfatı sona erer.” Aynı madde, anasözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarının kooperatifte ortak olarak kalmalarının sağlanabileceğini düzenler.
Bu hüküm iki sonuç doğurur. Birincisi, ölüm tarihinden itibaren murisin kişisel ortaklık sıfatı devam etmez. İkincisi, mirasçıların devamı kanundan doğan koşulsuz bir hak değildir; anasözleşmenin ölüm hâlinde mirasçıya devam yolu açmış olması ve öngördüğü koşulların yerine getirilmesi gerekir.
Ticaret Bakanlığının Kooperatifçilik Eğitim Kitabı da aynı ayrımı açık biçimde yapar: ortak ölümünde ortaklık sıfatı sona erer; anasözleşme hükümleri doğrultusunda mirasçıların ortak olarak kalmaları sağlanır. Bu nedenle kooperatif yönetim kurulunun da miras dosyasını anasözleşmeye göre incelemesi gerekir.
Anasözleşme Neden Belirleyicidir?
Kooperatifler Kanunu m.14, mirasçının ortak olarak kalmasının şartlarını tek tek kanunda saymaz; bu şartların anasözleşmede gösterilmesini öngörür. Dolayısıyla her kooperatif için güncel ve tescilli anasözleşme metni dosyaya alınmalıdır.
Özellikle yapı kooperatiflerinde kullanılan model anasözleşmelerde, ölümden sonra kanuni mirasçıların belirli süre içinde bir temsilci tayin ederek kooperatife bildirim yapması, ortaklık hak ve yükümlülüklerinin mirasçılar lehine devamı için şart olarak düzenlenebilmektedir. Bu tür bir hüküm varsa, süre ve temsil şartı aynen uygulanır. Kanun m.14’te bütün kooperatifler için sabit “üç ay” süresi yoktur; üç aylık süre, uygulamada anasözleşme hükmünden doğar.
Bu ayrım önemlidir. Bir kooperatifte üç aylık temsilci bildirimi şartı bulunurken başka bir kooperatifin anasözleşmesi farklı bir prosedür düzenleyebilir. Bu nedenle başka bir kooperatifin anasözleşmesini veya internetten bulunan örnek metni somut dosyaya uygulamak doğru değildir.
Yurt dışındaki mirasçı, kooperatiften veya ticaret sicilinden yürürlükteki anasözleşmenin onaylı örneğini temin etmeli ve ölüm tarihi itibarıyla geçerli hükümleri kontrol etmelidir.
Birden Fazla Mirasçı İçin Temsilci Nasıl Belirlenir?
Birden fazla mirasçı bulunduğunda TMK m.640 uyarınca tereke üzerinde miras ortaklığı doğar. Kooperatif ortaklığının devamına ilişkin anasözleşme, mirasçıların aralarından veya uygun bir kişiyi ortak temsilci olarak belirlemelerini isteyebilir. Temsilci, mirasçıların kooperatifle tek elden ilişki kurmasını sağlar.
Temsilci belirleme belgesi yazılı hazırlanmalı; kimlerin mirasçı olduğu mirasçılık belgesiyle, temsil yetkisinin kapsamı da imzalı belge veya gerektiğinde vekâletnameyle ispatlanmalıdır. Mirasçılar farklı ülkelerde yaşıyorsa, imzaların Türk konsolosluğu veya usulüne uygun yabancı noter belgesiyle tamamlanması gerekir.
Temsilci tayini, miras paylarının temsilciye devri anlamına gelmez. Temsilci kooperatif nezdinde ortak mirasçı topluluğunu temsil eder; mirasçılar arasındaki ekonomik paylar mirasçılık belgesindeki oranlara ve paylaşma hükümlerine göre devam eder.
Mirasçı Kooperatifin Ortaklık Şartlarını Taşımak Zorunda mı?
Ortaklığa devamın şartı anasözleşmede düzenlenir. Kooperatifin türüne göre belirli meslek, faaliyet, taşınmaz, ikamet veya diğer üyelik nitelikleri bulunabilir. Mirasçının ortaklıkta devamı öngörülmüşse, anasözleşmenin bu konuda mirasçıya tanıdığı istisna ve şartlar birlikte incelenir.
1163 sayılı Kanun m.14’ün ortaklığın devrine ilişkin hükmü de yönetim kuruluna, ortaklığı devralan kişinin ortaklık niteliklerini taşıyıp taşımadığını inceleme görevi verir. Ölüm sonrası devam doğrudan “devir sözleşmesi” değildir; buna rağmen mirasçıların devamında anasözleşmede üyelik yeterliliği aranmışsa yönetim kurulu bu yeterliliği kontrol eder.
Yönetim kurulu keyfî ek şart yaratamaz. Aranacak şartın kanuna ve tescilli anasözleşmeye dayanması gerekir. “Yurt dışında yaşıyor” olmak tek başına, kanunda veya anasözleşmede böyle bir engel bulunmadıkça, mirasçıyı haklarından mahrum bırakan bağımsız bir ret sebebi değildir.
Konut Yapı Kooperatifinde Murise Tahsis Edilen Daire Ne Olur?
Konut yapı kooperatifinde “ortaklık sıfatı” ile “tahsis/taşınmaz mülkiyeti” aynı kavram değildir. Önce ferdi mülkiyete geçilip geçilmediği kontrol edilir. Taşınmaz muris adına tapuda tescil edilmişse, artık taşınmazın miras yoluyla intikali tapu ve miras hukuku hükümlerine göre yürür. Kooperatif ortaklığının sona ermesi, tapuda muris adına tescilli taşınmazı kendiliğinden kooperatife geri döndürmez.
Ferdi mülkiyete geçilmemiş ve murisin hakkı kooperatif ortaklığı/tahsis ilişkisi içinde devam ediyorsa, ölüm sonrası anasözleşme hükümleri kritik hâle gelir. Mirasçıların ortaklığa devam şartlarını yerine getirip getirmediği, murisin aidat ve ek ödeme durumu, tahsis hakkının hangi aşamada olduğu ve kooperatifin tasfiye/ferdileşme süreci birlikte incelenir.
Bu nedenle “muris kooperatifte bir daire sahibiydi” cümlesi tek başına hukuki sonucu belirlemez. Tapu kaydı, ortaklık senedi, ortaklar defteri, genel kurul kararları, tahsis belgeleri ve anasözleşme dosyada birlikte değerlendirilmelidir.
Ortaklığa Devam Edilmezse Hesaplaşma Nasıl Yapılır?
1163 sayılı Kanun m.17, kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde haklarının bulunup bulunmadığının ve bu hakların nelerden ibaret olduğunun anasözleşmede gösterileceğini düzenler. Kanuna göre bu haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır.
Ölüm üzerine m.14 gereği ortaklık sona ermiş ve mirasçılar anasözleşmeye göre ortaklığa devam etmemişse, kooperatife karşı ekonomik hesaplaşma talebi gündeme gelir. Hesaplaşmanın kapsamı “murisin yıllarca ödediği bütün paraların aynen iadesi” şeklinde otomatik hesaplanmaz. Anasözleşmede mirasçıların hangi haklara sahip olduğu, bilanço ve kanunun emredici hükümleri esas alınır.
M.17 ayrıca kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemelerin genel kurul kararıyla üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilmesini düzenler. Bu istisna, yönetim kurulunun tek başına süresiz ödeme erteleme yetkisi olduğu anlamına gelmez; kanundaki şart ve genel kurul kararı aranır.
Ortaklığı sona erenlerin yerine yeni ortak alınması hâlindeki ödeme kuralı ve anasözleşme hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. Hesaplaşma talebinde bilançonun, ortak cari hesabının, aidat/sermaye ödemelerinin ve kooperatif borçlarının dökümü istenmelidir.
Mirasçının Kooperatif Alacağında Beş Yıllık Zamanaşımı
1163 sayılı Kanun m.17 açık biçimde, çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve haklarının bunları isteyebilecekleri günden başlayarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacağını düzenler.
Bu nedenle yurt dışında yaşayan mirasçının “kooperatif dosyası Türkiye’de, daha sonra ilgilenirim” yaklaşımı ciddi hak kaybı yaratır. Zamanaşımının başlangıcı somut hesaplaşma hakkının istenebilir olduğu tarihe göre belirlenir. Ölüm tarihi ile alacağın muaccel olduğu tarih her dosyada aynı kabul edilmemelidir; anasözleşme ve bilanço süreci incelenmelidir.
Hak talebi yalnız telefon veya sözlü görüşmeyle bırakılmamalıdır. Kooperatife yazılı ve ispatlanabilir başvuru yapılmalı; alacak hesaplaması, bilanço, ödeme takvimi ve ret gerekçesi istenmelidir. Zamanaşımını kesen hukuki işlemler TBK’nın zamanaşımı hükümlerine göre ayrıca yürütülür.
Birden Fazla Mirasçı Varsa Ortaklık Kime Geçer?
M.14, mirasçılardan birinin tek taraflı olarak diğerlerinin hakkını yok sayıp murisin ortaklık numarasını kendi adına çevirmesine genel bir yetki vermez. Mirasçılar TMK m.640 uyarınca terekeye elbirliğiyle sahip olduklarından, ortaklıkta devam ve ekonomik hakların kullanımı miras ortaklığı dikkate alınarak düzenlenir.
Anasözleşme ortak bir temsilci öngörüyorsa mirasçılar bu temsilciyi süresinde belirler. Daha sonra miras paylaşmasıyla kooperatiften doğan ekonomik hakkın veya ortaklık devamının belirli mirasçıya bırakılması planlanıyorsa, bunun kooperatif mevzuatı ve anasözleşme açısından kabul edilebilir biçimde yapılması gerekir.
Bir mirasçının Almanya’da, diğerinin Hollanda’da, bir diğerinin Türkiye’de olması ortaklığın hukukî niteliğini değiştirmez. Ancak imza, temsil ve bildirim belgeleri farklı ülkelerden düzenleneceği için apostil/konsolosluk tasdiki ve tercüme işlemleri baştan planlanmalıdır.
Yurt Dışındaki Mirasçı Türkiye’ye Gelmek Zorunda mı?
Hayır. Mirasçılık belgesi, anasözleşme temini, kooperatife bildirim, temsilci atanması, hesaplaşma, ihtar ve dava işlemleri usulüne uygun vekâletnameyle Türkiye’de yürütülebilir. Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletname Türkiye’de doğrudan kullanılabilir.
Yabancı noter vekâletnamesinde ülkeye göre apostil veya konsolosluk tasdiki, Türkçe tercüme ve noter onayı tamamlanmalıdır. Vekâletnamede kooperatif nezdinde ortaklık ve miras işlemleri, ortaklar defteri ve anasözleşme belgelerini alma, genel kurul/temsil işlemleri, hesaplaşma ve alacak tahsili, dava ve icra yetkileri dosyanın ihtiyacına göre açık yazılmalıdır.
Yabancı resmî belgelerin Türkiye’de kullanımı için HMK m.224 ve apostil rehberi; genel miras işlemleri için yurt dışında yaşayanların Türkiye’deki miras işlemleri rehberi ayrıca incelenebilir.
Kooperatif Mirasçının Başvurusunu Reddederse Ne Yapılır?
Uyuşmazlığın türü önce doğru belirlenmelidir. Mirasçı anasözleşmedeki devam şartlarını yerine getirdiği hâlde üyelik kaydı yapılmıyorsa ortaklığın tespiti ve kooperatif işleminin hukuka uygunluğu tartışılır. Mirasçı ortaklığa devam etmiyorsa ancak m.17 hesaplaşma alacağı ödenmiyorsa uyuşmazlık alacak ve bilanço hesabı üzerindedir.
Kooperatif ortaklığı ve kooperatiften kaynaklanan uyuşmazlıklar, 1163 sayılı Kanun m.99 gereği ticari dava sayılır. Görevli mahkeme bu nedenle asliye ticaret mahkemesidir. Dava öncesi zorunlu arabuluculuğun uygulanıp uygulanmayacağı, talebin konusu para alacağı/tazminat olup olmadığına göre 6102 sayılı TTK m.5/A kapsamında ayrıca belirlenir.
Dava açmadan önce ölüm belgesi, mirasçılık belgesi, güncel anasözleşme, ortaklar defteri kaydı, murisin ödeme dökümü, genel kurul ve yönetim kurulu kararları, kooperatife yapılan yazılı başvurular ile kooperatifin cevabı tek dosyada toplanmalıdır.
Yurt Dışındaki Mirasçı İçin Kooperatif Dosyası Kontrol Listesi
- Murisin kooperatif ortaklığını ortaklık senedi ve ortaklar defteriyle doğrulayın.
- TMK m.598’e uygun mirasçılık belgesini alın.
- Kooperatifin ölüm tarihi itibarıyla yürürlükteki tescilli anasözleşmesini temin edin.
- Anasözleşmedeki “ortağın ölümü” ve “mirasçılar” maddesini inceleyin.
- Varsa temsilci bildirim süresini ölüm tarihinden itibaren doğru hesaplayın.
- Mirasçıların ortaklık için aranılan nitelikleri taşıyıp taşımadığını kontrol edin.
- Ortaklığa devam edilecekse yönetim kuruluna yazılı, ispatlanabilir başvuru yapın.
- Birden fazla mirasçı varsa anasözleşmeye uygun ortak temsilciyi belirleyin.
- Ortaklığa devam edilmeyecekse m.17 kapsamında hesaplaşma dökümünü talep edin.
- Ayrılma yılı bilançosunu ve murisin aidat/sermaye hareketlerini karşılaştırın.
- M.17’deki beş yıllık zamanaşımını dosya bazında hesaplayın.
- Ret veya ödeme yapılmaması hâlinde ticari dava ve gerekiyorsa zorunlu arabuluculuk sürecini başlatın.
Resmî Mevzuat ve Kaynaklar
- T.C. Ticaret Bakanlığı – Güncel Kooperatifçilik Mevzuatı.
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu – m.14, m.17 ve m.99.
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu – m.598, m.599 ve m.640.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatif ortağı ölünce üyelik mirasçıya otomatik geçer mi?
Hayır. 1163 sayılı Kanun m.14’e göre ölüm ortaklık sıfatını sona erdirir. Mirasçıların devamı anasözleşmede öngörülmüş şartların yerine getirilmesine bağlıdır.
Mirasçılık belgesi kooperatif üyeliği için yeterli mi?
Hayır. Belge mirasçılık sıfatını ispatlar. Ortaklıkta devam için ayrıca kooperatif anasözleşmesindeki m.14’e dayalı şartlar tamamlanmalıdır.
Kanunda mirasçıların üç ay içinde başvurması şartı var mı?
1163 m.14 bütün kooperatifler için sabit üç aylık başvuru süresi düzenlemez. Üç aylık süre uygulamada bazı model anasözleşmelerde yer alır; somut kooperatifin tescilli anasözleşmesi uygulanır.
Yurt dışındaki mirasçı temsilci atayabilir mi?
Evet. Konsolosluk veya usulüne uygun yabancı noter belgesiyle temsil düzeni kurulabilir. Anasözleşmedeki temsil şartı ayrıca yerine getirilir.
Mirasçılar ortaklığa devam etmek istemezse ne olur?
Ortaklık ölümle sona erer ve m.17 ile anasözleşmeye göre mirasçıların kooperatif varlığı üzerindeki hesaplaşma hakları belirlenir.
Kooperatiften alınacak para hangi değere göre hesaplanır?
1163 m.17’ye göre haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır; anasözleşmedeki hak kalemleri de uygulanır.
Kooperatif ödemeyi üç yıl erteleyebilir mi?
M.17 uyarınca yalnız kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, genel kurul kararıyla üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir.
Mirasçının kooperatif alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
1163 m.17’ye göre mirasçının alacak ve hakları, bunları isteyebileceği günden başlayarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Kooperatifteki daire muris adına tapuluysa üyelik kuralı uygulanır mı?
Tapuda muris adına tescilli bağımsız bölüm miras yoluyla tapuda intikal eder. Kooperatif ortaklığı ve tapu mülkiyeti ayrı hukuki statülerdir.
Kooperatif mirasçıların ortaklığını keyfî reddedebilir mi?
Hayır. Yönetim kurulu kanun ve tescilli anasözleşmeye göre hareket etmek zorundadır. Şartlar sağlandığı hâlde yapılan ret ticari dava konusu edilir.
Kooperatif uyuşmazlığında hangi mahkeme görevlidir?
1163 sayılı Kanun m.99 uyarınca kooperatiften doğan uyuşmazlıklar ticari dava sayılır; görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.
Mirasçılar farklı ülkelerdeyse işlem yapılabilir mi?
Evet. Mirasçılık, temsil ve vekâlet belgeleri usulüne uygun hazırlanarak işlem Türkiye’de vekil aracılığıyla yürütülebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
