Yurt Dışındaki Mirasçı Tenkis Davası Nasıl Açar? Saklı Pay, 1 Yıl Süre ve TMK m.560–571 | 2026
Yurt dışında yaşayan mirasçıların Türkiye’deki miras uyuşmazlıklarında en çok karıştırdığı davalardan biri tenkis davasıdır. Mirasbırakan sağlığında bir çocuğuna, eşine, üçüncü kişiye veya bir kuruma önemli malvarlığı kazandırmış; vasiyetnameyle mal bırakmış ya da saklı paylı mirasçıların kanunen korunmuş payını azaltacak tasarruflarda bulunmuş olabilir. Bu durumda her devir otomatik olarak iptal edilmez. Türk Medeni Kanunu, saklı payı ihlal eden kazandırmaların kanuni sınıra çekilmesini tenkis kurumu ile düzenler.
Tenkis davası; mirasın reddi, miras sebebiyle istihkak, ortaklığın giderilmesi, denkleştirme ve muris muvazaasına dayalı tapu iptal-tescil davasından farklıdır. Davanın doğru kurulabilmesi için önce davacının saklı paylı mirasçı olup olmadığı, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmı, tenkise tabi kazandırmalar, tenkis sırası ve TMK m.571’deki hak düşürücü süreler belirlenmelidir.
- Tenkis davası nedir?
- Kimler tenkis davası açabilir?
- Saklı pay nasıl belirlenir?
- Hangi tasarruflar tenkise tabi olabilir?
- Tenkis hangi sıraya göre yapılır?
- Bir yıllık ve on yıllık süre nasıl işler?
- Yurt dışında yaşayan mirasçı açısından süre nasıl hesaplanır?
- Tenkis ile muris muvazaası arasındaki fark nedir?
- Dava nerede ve nasıl açılır?
- Yurt dışındaki mirasçı hangi belgeleri hazırlamalıdır?
Tenkis Davası Nedir?
TMK m.560, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçıların, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebileceğini düzenler. Tenkis, saklı payın yaptırımıdır. Amaç, mirasbırakanın geçerli bir tasarrufunu baştan itibaren tamamen yok saymak değil; saklı payı ihlal eden kısmı kanunun izin verdiği sınıra indirmektir.
Bu nedenle tenkis davasında ilk matematiksel ve hukuki soru “mirasbırakan hangi malı kime verdi?” değildir. Önce ölüm tarihinde terekenin hesabı, borçlar, eklenmesi gereken kazandırmalar, yasal miras payları ve saklı paylar belirlenir. Ardından mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği miktar hesaplanır. Kazandırmalar bu tasarruf oranını aşıyorsa tenkis gündeme gelir.
Tenkis davası mirasbırakan hayattayken açılamaz. Saklı pay, mirasın açılmasıyla birlikte somut hukuki koruma kazanır. Mirasbırakanın yaşamı sırasında yaptığı her bağış, gelecekte kesin olarak tenkis edilecek işlem değildir; ölüm tarihindeki tereke, mirasçı çevresi ve kazandırmalar birlikte değerlendirilir.
Dava sonunda tenkise tabi tasarrufun kanuni sınırı aşan kısmı azaltılır. Sonuç, tasarrufun türüne ve malın bölünebilir olup olmadığına göre para ödemesi, belirli oranda iade veya TMK’nın bölünmez mal ve seçimlik hak hükümleri çerçevesinde başka sonuçlar doğurabilir.
Kimler Tenkis Davası Açabilir?
TMK m.560’ın koruduğu kişiler saklı paylı mirasçılardır. Saklı payı bulunmayan yasal mirasçı yalnız yasal mirasçı olması nedeniyle tenkis davası açamaz. Davacı, mirasın açıldığı anda saklı paylı mirasçı sıfatına sahip olmalı ve saklı payının karşılığını alamamış olmalıdır.
Türk Medeni Kanunu’nun güncel saklı pay sisteminde altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eşin durumları ayrı değerlendirilir. Saklı payın oranı yalnız akrabalık adına bakılarak hesaplanmaz; o somut mirasçının yasal miras payı ve mirasçı kombinasyonu esas alınır. Örneğin sağ kalan eşin altsoyla birlikte mirasçı olması ile ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması aynı yasal payı doğurmaz.
TMK m.562, saklı paylı mirasçının alacaklıları ve iflas idaresi için de sıkı şartlara bağlı istisnai tenkis talebi öngörür. Bu yol, saklı paylı mirasçının kendisinin dava hakkından farklı şartlara tabidir; özellikle aciz belgesi, iflas ve mirasçının dava açmaması gibi koşullar ayrı incelenir. Yurt dışındaki mirasçının kendi saklı payını korumak için açacağı standart tenkis davasında temel dayanak m.560’tır.
Mirası geçerli biçimde reddeden kişi, artık o miras bakımından mirasçı sıfatını sürdürmediğinden tenkis talebinin dayanağı da ortadan kalkar. Bu nedenle reddi miras ile tenkis stratejileri birbirinden bağımsız düşünülmemelidir.
Saklı Pay Nasıl Belirlenir?
Saklı pay hesabı yalnız tapudaki malların toplamından yapılmaz. Önce mirasın açıldığı tarihte terekenin aktifleri ve borçları belirlenir. TMK’nın tenkis hesabına eklenmesini öngördüğü sağlararası kazandırmalar varsa bunlar hesap tereke değerine dâhil edilir. Sonra mirasçıların yasal payları ve saklı pay oranları uygulanır.
Bu hesapta taşınmazların, şirket paylarının, araçların, banka varlıklarının ve diğer değerlerin ölüm tarihindeki veya kanunun ilgili değerlendirme ölçüsüne göre belirlenen değerleri önem taşır. Mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi/yazımı giderleri ve kanunun hesaba etkili gördüğü diğer kalemler ayrıca dikkate alınabilir.
Yurt dışındaki mirasçıların dosyasında Türkiye’deki tereke ile yabancı ülkedeki malvarlığının birlikte bulunması sık görülür. MÖHUK m.20 uyarınca mirasa uygulanacak hukuk ve Türkiye’deki taşınmazlar için özel kural ayrıca değerlendirilmelidir. Tenkis hesabına hangi malvarlığının hangi hukuk çerçevesinde gireceği, sınır aşan miras dosyasında ülke ülke belirlenmelidir.
Saklı pay hesabı yapılmadan “mirasbırakan evini kardeşime verdi, kesin tenkis olur” veya “bana vasiyetnamede hiç mal bırakmadı, işlem kesin iptal olur” denilemez. Saklı payın gerçekten ihlal edilip edilmediği sayısal olarak gösterilmelidir.
Hangi Tasarruflar Tenkise Tabi Olabilir?
Tenkis hem ölüme bağlı tasarrufları hem de kanunun belirlediği bazı sağlararası kazandırmaları kapsayabilir. Vasiyetnameyle belirli mal bırakılması, mirasçı atanması veya vakıf lehine ölüme bağlı kazandırma, tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa tenkis hesabına girebilir.
Sağlararası kazandırmalarda ise her geçmiş devir otomatik olarak tenkise tabi değildir. TMK m.565, belirli kazandırmaları tenkise tabi sayar. Miras payına mahsuben yapılan sağlararası karşılıksız kazandırmalar, miras haklarının ölümden önce tasfiyesine yönelik kazandırmalar, kanunda belirtilen dönemdeki bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık olan kazandırmalar, somut şartlarına göre tenkis hesabına girebilir.
İşlemin tapuda “satış” gösterilmiş olması da tek başına uyuşmazlığı çözmez. Gerçekten bedelli satış varsa tenkis değerlendirmesi ile görünüşte satış gösterilen bağış veya muris muvazaası iddiası farklı hukuki yollar doğurabilir. İşlemin gerçek hukuki sebebi, bedelin ödenip ödenmediği, taraf ilişkisi ve deliller incelenmelidir.
Mirasbırakanın olağan hediyeleri ile önemli malvarlığı devirleri aynı kategoride değildir. Kanunun tenkise tabi sağlararası kazandırmalar sistemi ayrıntılıdır; davada her işlem tarih, taraf, değer ve hukuki sebep bakımından ayrı sınıflandırılmalıdır.
Tenkis Hangi Sıraya Göre Yapılır?
TMK m.570, tenkisin hangi sırayla gerçekleştirileceğini düzenler. Kural olarak önce ölüme bağlı tasarruflardan, bunlar saklı payı tamamlamaya yetmezse sağlararası kazandırmalardan tenkis yapılır. Böylece mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve kanunen tenkise tabi tutulan kazandırmalara geçilmeden önce ölüme bağlı tasarruflar değerlendirilir.
Birden fazla ölüme bağlı tasarruf varsa TMK’nın oransal tenkis kuralları uygulanır. Kamu tüzel kişileri veya kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar bakımından kanunda ayrıca sıra hükümleri bulunabilir. Hangi kazandırmanın ne kadar azaltılacağı yalnız “en son yapılan işlem” mantığıyla belirlenmez.
Sağlararası kazandırmaların kendi aralarındaki tenkis sırası da işlem tarihleri ve kanuni kategoriye göre belirlenir. Bu nedenle dava dilekçesinde yalnız tek taşınmazı hedef göstermek yeterli olmayabilir; mirasbırakanın tenkise tabi bütün kazandırmaları mümkün olduğunca tespit edilmelidir.
Davalılardan birine yapılan kazandırmanın tenkisle tamamen karşılanması hâlinde diğer tasarruflara geçilmeyebilir. Saklı pay ihlalinin ne ölçüde giderildiği, tenkis hesabının merkezindedir.
Tenkis Davasında Bir Yıllık ve On Yıllık Süre Nasıl İşler?
TMK m.571, tenkis davası için açık hak düşürücü süre getirir. Mirasçıların tenkis davası açma hakkı, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır. Ayrıca her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarihten, diğer tasarruflarda mirasın açıldığı tarihten itibaren on yıllık üst süre geçmekle dava hakkı düşer.
Bir yıllık süre yalnız mirasbırakanın öldüğünü öğrenme tarihi değildir. Mirasçı saklı payının ihlal edildiğini ne zaman öğrendiği üzerinde durulur. Örneğin mirasçı ölümden haberdar olabilir; ancak mirasbırakanın yıllar önce yaptığı önemli bağışı veya vasiyetnamenin içeriğini daha sonra öğrenebilir. Buna rağmen on yıllık üst süre ayrıca işlemeye devam eder.
Sürelerin hak düşürücü nitelikte olması önemlidir. Zamanaşımından farklı olarak hak düşürücü süre, hakkın dava yoluyla kullanılmasını ortadan kaldırır ve mahkeme tarafından dikkate alınabilir. Bu nedenle “karşı taraf süre itirazı yapmazsa sorun olmaz” yaklaşımı güvenli değildir.
TMK m.571 ayrıca tenkis iddiasının def’i yoluyla ileri sürülmesine ilişkin korumayı da düzenler. Tenkise tabi tasarruf henüz ifa edilmemiş ve bu tasarrufun ifası mirasçıdan isteniyorsa, saklı paylı mirasçının tenkis savunmasını hangi usulle ileri sürebileceği dava hakkındaki süre sisteminden ayrı değerlendirilmelidir.
Yurt Dışında Yaşamak Tenkis Süresini Durdurur mu?
Hayır. TMK m.571, mirasçının Almanya’da, Hollanda’da, Fransa’da, Belçika’da, ABD’de veya başka ülkede yaşamasını bir yıllık ya da on yıllık hak düşürücü süreyi kendiliğinden durduran sebep olarak düzenlemez. Yurt dışındaki mirasçı, ihlali öğrendiği anda süresini Türkiye’deki mirasçı gibi takip etmelidir.
Öğrenme tarihinin ispatı yabancı ülkede yaşayan mirasçı açısından özellikle önemlidir. Vasiyetnamenin resmi açılış/tebliğ belgeleri, aile yazışmaları, noter veya mahkeme tebligatları, tapu kayıtlarının elde edildiği tarih, banka veya tereke belgeleri ve diğer yazılı kayıtlar öğrenme zamanını gösterebilir.
Türkiye’ye fizikî olarak gelmek dava açma şartı değildir. Yurt dışındaki mirasçı Türk konsolosluğunda veya bulunduğu ülkenin yetkili noterinde, Türkiye’de kullanılabilir şekilde vekâletname düzenleyebilir. Yabancı noter belgesinde ülkeye göre apostil, legalizasyon ve tercüme şartları uygulanır.
Vekâletname, apostil veya tercüme işlemlerinin gecikmesi hak düşürücü süreyi otomatik uzatmaz. Bu nedenle ihlal öğrenildiğinde önce süre hesaplanmalı; delil toplama ve temsil işlemleri aynı anda başlatılmalıdır.
Tenkis ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark Nedir?
Tenkis davası ile muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası aynı değildir. Tenkiste mirasbırakanın tasarrufu kural olarak gerçek ve hukuken mevcut kabul edilir; sorun, tasarrufun saklı payı aşmasıdır. Muris muvazaasında ise görünürdeki işlem ile tarafların gerçek iradesi arasındaki muvazaa ve gizli bağış gibi geçerlilik sorunları tartışılır.
Tenkis yalnız saklı paylı mirasçının korunmasına yöneliktir. Muris muvazaası iddiasında davacı çevresi ve hukuki dayanak farklı olabilir. Tenkis TMK m.571’de açık bir yıllık ve on yıllık hak düşürücü süre sistemine bağlıdır; muvazaa davalarının süre rejimi aynı değildir.
Bir taşınmazın tapuda satış gösterilmesi, otomatik olarak muris muvazaası olduğu anlamına gelmez. Satış gerçekten bedelli olabilir. Aynı şekilde işlem gerçek bağış olsa bile her bağış saklı payı ihlal etmeyebilir. Dava türü seçilmeden önce işlemin gerçek niteliği, saklı pay hesabı ve deliller birlikte incelenmelidir.
Yanlış hukuki nitelendirme, süre ve ispat stratejisini bozabilir. Yurt dışındaki mirasçı, yalnız “miras hakkım azaldı” gerekçesiyle standart dilekçeyle dava açmak yerine hangi miras hukuku kurumunun uygulanacağını somut işlemler üzerinden belirlemelidir.
Tenkis Davası Nerede ve Nasıl Açılır?
Miras davalarında yer itibariyle yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri ve yabancı unsur varsa MÖHUK’un özel milletlerarası yetki hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Türkiye bağlantılı sınır aşan miras uyuşmazlıklarında MÖHUK m.43, mirasa ilişkin davalar bakımından mirasbırakanın Türkiye’deki son yerleşim yeri; Türkiye’de yerleşim yeri yoksa terekeye dâhil malların bulunduğu yer bağlantısını düzenler.
Görevli mahkeme davanın niteliğine göre belirlenir. Tenkis davası çekişmeli bir miras davasıdır; dava dilekçesinde davacıların mirasçılık ve saklı pay sıfatı, mirasbırakanın ölüm tarihi, tenkise tabi tasarruflar, tereke ve tasarruf nisabı hesabı, ihlalin öğrenilme tarihi ve talep sonucu açık biçimde kurulmalıdır.
Davalı, tenkise tabi kazandırmadan yararlanan kişi veya kişiler olabilir. Birden fazla kazandırma ve birden fazla lehtar varsa tenkis sırası ve gerekli taraflar ayrı değerlendirilir. Tapu kayıtları, banka hareketleri, şirket kayıtları, vasiyetname/miras sözleşmesi, değerleme belgeleri ve tereke borçları hesaplamanın delilleridir.
Yurt dışındaki mirasçı bakımından uluslararası tebligat ve yabancı belge sunumu ayrıca planlanmalıdır. Türk mahkemesine sunulan yabancı dilde özel belgeler için HMK m.223 tercüme; yabancı resmî belgeler için HMK m.224 ve apostil/tasdik kuralları dikkate alınmalıdır.
Yurt Dışındaki Mirasçı Hangi Belgeleri Hazırlamalıdır?
İlk aşamada ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği ve mirasçılık belgesiyle mirasçı çevresi belirlenir. Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılma ve tebliğ kayıtları alınır. Türkiye’deki taşınmazlar için güncel tapu kayıtları; şirket payları için ticaret sicili; banka ve diğer malvarlıkları için erişilebilen kayıtlar toplanır.
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler ayrı kronoloji hâline getirilmelidir. Tapu satışları, bağışlar, banka transferleri, şirket hissesi devirleri, araç devirleri ve üçüncü kişilere yapılan karşılıksız kazandırmalar tarihleriyle listelenir. Davacının ihlali hangi tarihte öğrendiğini gösteren belgeler ayrıca saklanır; çünkü TMK m.571’deki bir yıllık süre doğrudan bu olguya bağlıdır.
Yurt dışından vekâlet verilecekse dava açma, takip, sulh ve gerektiğinde tapu işlemleri bakımından yeterli yetki içeren vekâletname hazırlanır. Yabancı noter vekâletnamesi Türkiye’de kullanılacaksa apostil veya legalizasyon ve Türkçe tercüme rejimi kontrol edilir.
Mirasçının önce reddi miras yapıp yapmadığı, denkleştirme talebi bulunup bulunmadığı, terekenin borca batık olup olmadığı ve başka miras davalarının açılıp açılmadığı kontrol edilmelidir. Yurt dışındaki mirasçıların genel veraset işlemleri için Yurt Dışı Miras ve Veraset ve Yurt Dışındaki Müvekkiller konu merkezleri kullanılabilir.
10 Adımlık Tenkis Kontrol Listesi
- Mirasın açıldığı tarihte saklı paylı mirasçı olup olmadığınızı belirleyin.
- Yasal miras payı ve güncel saklı pay oranını hesaplayın.
- Terekenin aktiflerini ve borçlarını ölüm tarihi itibarıyla tespit edin.
- TMK hükümlerine göre hesaba eklenecek sağlararası kazandırmaları belirleyin.
- Ölüme bağlı ve sağlararası tenkise tabi tasarrufları ayrı listeleyin.
- TMK m.570 uyarınca tenkis sırasını doğru kurun.
- Saklı pay ihlalini hangi tarihte öğrendiğinizi belgeleyin.
- TMK m.571’deki bir yıllık ve on yıllık hak düşürücü süreyi ayrı ayrı hesaplayın.
- Yurt dışındaysanız vekâletname ve yabancı belge tasdik/tercümesini süre dolmadan tamamlayın.
- Muris muvazaası, denkleştirme, reddi miras ve diğer miras yollarıyla tenkisi karıştırmadan dava türünü kesinleştirin.
Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – özellikle m.560–571
- 5718 sayılı MÖHUK – mirasa uygulanacak hukuk ve milletlerarası yetki hükümleri
- Adalet Bakanlığı – Türk Medeni Kanununun Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük
Sık Sorulan Sorular
1. Tenkis davasını kim açabilir?
TMK m.560 uyarınca saklı payının karşılığını alamayan saklı paylı mirasçı açabilir. TMK m.562’de alacaklılar ve iflas idaresi için ayrıca sıkı koşullu istisnai dava hakkı vardır.
2. Mirasbırakan hayattayken tenkis davası açılır mı?
Hayır. Saklı pay ihlali mirasın açılmasıyla somutlaşır; tenkis davası mirasbırakanın ölümünden sonra gündeme gelir.
3. Her bağış tenkis edilir mi?
Hayır. Sağlararası kazandırmanın TMK’nın tenkise tabi kazandırma hükümlerine girmesi ve saklı payı ihlal etmesi gerekir.
4. Tenkis davası kaç yıl içinde açılır?
TMK m.571’e göre ihlalin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamede açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıllık üst süre uygulanır.
5. Yurt dışında yaşamak bir yıllık süreyi durdurur mu?
Hayır. Yurt dışında bulunma TMK m.571 sürelerini kendiliğinden durdurmaz.
6. Vasiyetnameyi ölümden iki yıl sonra öğrenirsem ne olur?
Bir yıllık sürenin başlangıcı ihlalin öğrenilmesiyle bağlantılıdır; ancak TMK m.571’deki on yıllık üst süre ayrıca uygulanır. Somut açılma ve öğrenme tarihleri belgelerle belirlenmelidir.
7. Muris muvazaası ile tenkis aynı dava mı?
Hayır. Tenkis saklı payı aşan geçerli tasarrufun kanuni sınıra indirilmesidir; muris muvazaası görünüşteki işlem ile gerçek irade arasındaki geçerlilik sorununa dayanır.
8. Tenkis davasında taşınmazın tamamı iptal edilir mi?
Her durumda değil. Tenkis saklı pay ihlali ölçüsünde yapılır; malın bölünebilirliği ve TMK’daki seçimlik sonuçlar ayrıca uygulanır.
9. Türkiye’ye gelmeden tenkis davası açabilir miyim?
Evet. Türkiye’de kullanılabilir özel vekâletnameyle avukat aracılığıyla dava açılıp takip edilebilir.
10. Tenkis davasında en kritik delil nedir?
Tek bir delil yoktur. Mirasçılık ve saklı pay, terekenin değeri, tenkise tabi kazandırmalar, vasiyetname/devir belgeleri ve özellikle ihlalin öğrenilme tarihini gösteren deliller birlikte önem taşır.
Saklı pay hesabı, tenkise tabi devirler, öğrenme tarihi, yabancı belgeler ve vekâletname aynı dosyada fakat ayrı hukuki başlıklar hâlinde incelenmelidir. Türkiye geneli dosyalar Mersin ofisinden yönetilebilir.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki 4721 sayılı TMK m.560–571 ve ilgili milletlerarası miras hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
