Yurt Dışındaki Taraf Duruşmaya Gelmezse Ne Olur? HMK 147 ve 150 | 2026
Kısa ve Net Cevap
HMK 147 Tahkikat Duruşmasına Daveti Nasıl Düzenler?
Ön inceleme tamamlandıktan sonra mahkeme tahkikat aşamasına geçer. HMK m.147 uyarınca taraflar tahkikat için duruşmaya davet edilir. Davetiyede, tarafın belirlenen gün ve saatte geçerli bir özrü olmadan mahkemede bulunmaması hâlinde duruşmaya yokluğunda devam edileceği ve yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ihtarı yer alır.
Bu hüküm, yargılamanın taraflardan birinin katılmaması nedeniyle belirsiz süreyle durmasını engeller. Usulüne uygun çağrılan ve mazereti kabul edilmeyen taraf duruşmaya gelmese bile mahkeme tanık dinleme, bilirkişi raporunu değerlendirme, beyan alma ve tahkikatın gerektirdiği diğer işlemleri kanun çerçevesinde yapabilir.
Yurt dışında yaşayan kişi için farklı bir yokluk rejimi bulunmaz. Berlin, Rotterdam, Paris, Londra, Viyana, Zürih, New York veya başka bir şehirde yaşamak HMK 147’deki ihtarı kendiliğinden etkisiz kılmaz. Önemli olan tebligatın usulüne uygun yapılması ve varsa mazeretin mahkemece kabul edilmesidir.
Duruşmaya Gelmeyen Tarafın Yokluğunda Hangi İşlemler Yapılabilir?
Usulüne uygun çağrıya rağmen duruşmaya gelmeyen taraf, kanunun açık sonucu gereği yokluğunda yapılan işlemlere sonradan yalnızca “duruşmada değildim” gerekçesiyle itiraz edemez. Bu, mahkemenin yok olan tarafın bütün iddialarını reddetmesi anlamına gelmez. Dosyada daha önce süresinde ileri sürülen iddia, savunma ve deliller değerlendirilmeye devam edilir.
Ancak duruşmanın fiilî seyri önemlidir. Karşı tarafın açıklamaları, tanık beyanları, bilirkişiye sorular veya tahkikatın yönlendirilmesi sırasında hazır olmayan tarafın anlık müdahale imkânı bulunmaz. Bu nedenle özellikle delil yoğun ticari, aile, miras ve tazminat davalarında duruşma takibinin kesintisiz yapılması gerekir.
Mahkeme tahkikatın tamamlandığı kanaatine varırsa sözlü yargılama aşamasına geçebilir. Tarafın yurt dışında olması tahkikatın süresiz açık tutulmasını sağlamaz.
Her İki Taraf da Gelmezse HMK 150 Nasıl Uygulanır?
HMK m.150/1’e göre usulüne uygun biçimde davet edilmiş tarafların hiçbiri duruşmaya gelmez veya gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirirse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Taraflardan biri gelir, diğeri gelmezse gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya gelmeyenin yokluğunda devam edilebilir veya dosya işlemden kaldırılabilir.
Dosya işlemden kaldırılırsa dava hemen sona ermez. HMK m.150/4 uyarınca işlemden kaldırma tarihinden başlayarak üç ay içinde yenileme dilekçesi verilebilir. İlk bir ay geçtikten sonra yenileme yapılırsa yeniden harç alınır. Üç ay içinde yenilenmeyen dava sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır.
Bu konu, yalnızca duruşmaya gelmeme sonucunu değil dava hakkının korunmasını doğrudan etkilediği için ayrı olarak HMK 150 dosya yenileme rehberinde ayrıntılı açıklanmıştır.
2026’da HMK 147’ye Gelen Duruşmalar Arası Üç Ay Kuralı
2026 yılında HMK m.147’ye eklenen güncel hüküm, yargılamaların gereksiz aralıklarla uzamasını önlemeyi amaçlayan yeni bir zaman standardı getirmiştir. Buna göre duruşmalar kural olarak üç aydan daha uzun aralıklarla bırakılamaz. Bilirkişi incelemesi, istinabe veya yargılamanın niteliğinden kaynaklanan zorunlu hâllerde mahkeme daha uzun bir tarih belirleyebilir; ancak bunun gerekçesini belirtir.
Bu düzenleme yurt dışı bağlantılı dosyalarda özellikle önemlidir. Bir yabancı kurumdan belge beklenmesi, uluslararası istinabe yapılması veya yurt dışı tebligatı gerekmesi dosyanın niteliğine göre daha uzun aralığı haklı kılabilir. Bununla birlikte uzun tarih verilmesinin somut gerekçesi dosyada gösterilmelidir.
Üç aylık kural, taraflara “üç ay boyunca hiçbir işlem yapmama” hakkı vermez. Mahkemenin verdiği ara karar süreleri, bilirkişi raporuna itiraz, delil sunma ve diğer usul süreleri aynen uygulanır.
Yurt Dışındaki Taraf Duruşma Mazeretini Nasıl Sunmalıdır?
Mazeret, duruşmaya katılımı gerçekten engelleyen somut bir nedene dayanmalıdır. Yurt dışında yaşamak, iş yoğunluğu, önceden planlanmış sıradan seyahat veya “uçak pahalıydı” şeklindeki açıklamalar kendiliğinden kabul edilmek zorunda değildir. Ağır sağlık sorunu, öngörülemeyen ulaşım engeli veya mahkemenin bizzat tarafı dinlemesi gereken durumda ortaya çıkan objektif engeller belgeleriyle sunulmalıdır.
Mazeret dilekçesi mümkün olduğunca duruşmadan önce dosyaya ulaştırılmalıdır. Sağlık raporu, uçuş iptali belgesi veya başka bir objektif evrak varsa eklenmelidir. Mahkemenin mazereti kabul ettiği görülmeden duruşmanın ertelendiği varsayılmamalıdır.
Vekille takip edilen davada tarafın kişisel mazereti, avukatın da duruşmaya katılmamasını otomatik olarak haklı kılmaz. Dosyayı takip eden vekilin ayrıca katılamama sebebi varsa bunun somutlaştırılması gerekir.
Yurt Dışındaki Taraf Avukat Aracılığıyla Duruşmayı Takip Edebilir mi?
Evet. Hukuk davalarının büyük bölümünde usulüne uygun vekâletname ile avukat duruşmaya katılabilir, beyan verebilir, delil tartışmasına katılabilir ve ara kararları takip edebilir. Tarafın her duruşma için Türkiye’ye gelmesi gerekmez.
Yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin Türk konsolosluğunda düzenlenmesi veya yabancı noter belgesinin ilgili tasdik ve tercüme işlemlerinden geçirilmesi gerekir. Özel yetki gerektiren sulh, feragat, kabul, yemin veya kişiye sıkı sıkıya bağlı işlemler bakımından vekâletnamenin kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir.
Avukatın UYAP üzerinden dosyayı izlemesi, yurt dışındaki müvekkilin tebligat ve duruşma günlerini kaçırma riskini ciddi biçimde azaltır. Bu nedenle vekil iletişim bilgilerinin güncel tutulması önemlidir.
Yurt Dışı Tebligatı Usulsüzse Yokluk Sonucu Doğar mı?
HMK 147’deki yokluk sonucunun temelinde usulüne uygun davet bulunur. Vekilsiz tarafın yabancı ülkedeki adresine yapılan tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu, Tebligat Yönetmeliği ve ilgili milletlerarası sözleşmelere uygun değilse, tarafın usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığı tartışılır.
Lahey Tebligat Sözleşmesi kapsamındaki ülkelerde merkezi makam sistemi ve sözleşmenin izin verdiği yöntemler; diğer ülkelerde ikili sözleşmeler, diplomatik veya konsüler kanallar somut olaya göre değerlendirilir. Türk vatandaşlarına konsolosluk aracılığıyla tebligat bakımından Tebligat Kanunu’nun özel hükümleri de önem taşır.
Adres yanlışsa veya tebligat belgesi hedef ülke uygulamasına göre eksikse süreç uzayabilir. Yurt dışı dosyalarında adres, posta kodu ve kişinin resmî adı baştan doğru belirlenmelidir.
E-Duruşma Yurt Dışındaki Taraf İçin Çözüm Olabilir mi?
HMK m.149 ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılımı düzenler. Uygulamada avukatlar UYAP e-Duruşma sistemi üzerinden uygun mahkemelerde talepte bulunabilir. Tarafın yurt dışından doğrudan sisteme bağlanması ise teknik ve usul koşullarına, kimlik doğrulamasına ve mahkemenin kararına bağlıdır.
Bu nedenle yurt dışındaki kişi, “nasıl olsa görüntülü bağlanırım” düşüncesiyle fiziki veya vekil katılım planını iptal etmemelidir. E-duruşma talebinin kabul durumu önceden kontrol edilmeli ve alternatif takip planı bulunmalıdır.
Tarafın isticvap veya yemin gibi bizzat işlem yapması gereken hâllerde ilgili özel hükümler uygulanır. Yurt dışındaki tarafın sıradan vekil duruşması ile kişisel katılım gerektiren usul işlemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Duruşma Öncesi 10 Noktalı Kontrol
Duruşma tarihi ve saati doğru mu; tebligat usulüne uygun mu; vekâletname dosyada mı; vekilin özel yetki gerektiren bir işlem yapması bekleniyor mu; mazeret varsa belgeli mi; e-duruşma talebi kabul edilmiş mi; bekleyen ara karar süresi var mı; yabancı belgelerin tercümesi tamam mı; tanık veya bilirkişiyle ilgili işlem var mı; dosya daha önce işlemden kaldırılmış mı? Duruşma öncesi bu on sorunun tamamı kontrol edilmelidir.
En Sık Yapılan Hatalar
Yurt dışında yaşamayı otomatik mazeret sanmak; e-duruşma talebinin otomatik kabul edildiğini varsaymak; vekil olduğu hâlde duruşmayı takipsiz bırakmak; usulsüz tebligatı incelemeden yokluk sonucunu kabul etmek; HMK 150 yenileme süresini kaçırmak; 2026’daki üç aylık duruşma aralığı kuralını usul süreleriyle karıştırmak; yabancı belgeleri tercümesiz götürmek ve mahkemenin ara kararlarını duruşma gününe kadar bekletmek başlıca hatalardır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 147 ve 150 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’deki davada yurt dışındaki taraf için farklı bir yokluk kuralı yoktur. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu yurt dışındaki müvekkillerin Mersin ve Türkiye’deki duruşmalarını vekâlet, tebligat ve e-duruşma imkânlarıyla birlikte takip etmektedir.
Resmî Kaynaklar
Temel hükümler 6100 sayılı HMK m.147, m.149 ve m.150’dir. Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi – HMK esas alınmalıdır. 2026 değişikliği Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Sık Sorulan Sorular
1. Yurt dışındaysam duruşmaya gelmek zorunda mıyım?
Vekille temsil mümkünse avukat duruşmayı takip edebilir; bizzat katılım gereken işlemler ayrıdır.
2. Duruşmaya gelmezsem dava düşer mi?
Tek tarafın yokluğunda yargılama devam edebilir; her iki tarafın takipsizliği HMK 150 sonucunu doğurabilir.
3. Yokluğumda yapılan işlemlere itiraz edebilir miyim?
Usulüne uygun çağrıya rağmen mazeretsiz gelmezseniz HMK 147 uyarınca yokluğunuzda yapılan işlemlere itiraz edemezsiniz.
4. Yurt dışında olmak mazeret midir?
Tek başına değildir. Somut ve belgelenebilir engel gerekir.
5. Dosya işlemden kaldırılırsa kaç ayda yenilenir?
HMK 150 uyarınca üç ay içinde yenilenmelidir.
6. 2026’da duruşmalar en fazla kaç ay arayla verilir?
Kural olarak üç aydan uzun aralık verilemez; zorunlu hâlde gerekçeyle daha uzun tarih verilebilir.
7. E-duruşmaya yurt dışından katılabilir miyim?
Mahkemenin kabulü, teknik sistem ve kimlik doğrulaması şartlarına bağlıdır.
8. Vekilim varsa tebligat bana mı gelir?
Davanın vekille takip edildiği işlemlerde tebligat kural olarak vekile yapılır.
9. Usulsüz yurt dışı tebligatı varsa ne yapılır?
Tebligatın geçerliliği ve öğrenme tarihi değerlendirilerek uygun usul itirazı yapılır.
10. Duruşmaya gelmeyen taraf otomatik olarak haksız mı sayılır?
Hayır. Mahkeme dosyadaki iddia, savunma ve delilleri değerlendirir; yokluk usul haklarının kullanılmasını etkiler.
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Son mevzuat kontrolü: 12.09.2026. HMK 147’deki 2026 değişikliği ayrıca güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir.
Yurt Dışı Dosyanız İçin İletişime Geçin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
