Yurt Dışındaki Uzmandan Bilimsel Mütalaa Alınabilir mi? HMK 293 | 2026
Kısa ve Net Cevap
HMK 293 Bilimsel Mütalaa Hakkında Ne Diyor?
HMK m.293 üç fıkradan oluşan açık bir düzenlemedir. Birinci fıkra, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak uzmandan bilimsel mütalaa alabileceğini kabul eder ve yalnızca bu nedenle ayrıca süre istenemeyeceğini belirtir. İkinci fıkra, hâkimin talep üzerine veya kendiliğinden, raporu hazırlayan uzman kişiyi dinlenmek üzere davet edebileceğini; duruşmada hâkimin ve tarafların gerekli soruları sorabileceğini düzenler. Üçüncü fıkra ise çağrılan uzmanın geçerli özrü olmadan duruşmaya gelmemesi hâlinde hazırladığı raporun değerlendirmeye alınmayacağını emreder.
Bu hüküm, tarafların teknik veya bilimsel bir konuda kendi uzmanlarından görüş alma imkânını kanuni zemine oturtur. Tıp, mühendislik, muhasebe, bilişim, fikrî mülkiyet, finans, değerleme, inşaat, denizcilik ve lojistik gibi uzmanlık gerektiren uyuşmazlıklarda HMK 293 önemli bir açıklama aracıdır.
Kanun uzmanın Türkiye’de bulunmasını, Türk vatandaşı olmasını veya resmî bilirkişi listesine kayıtlı olmasını şart koşmaz. Bu nedenle Berlin’de çalışan bir ortopedi profesörü, Londra’daki bir finans uzmanı, Amsterdam’daki bir mühendis, Dubai’deki bir denizcilik uzmanı veya New York’taki bir yazılım uzmanı, uyuşmazlığın konusu kendi uzmanlık alanına giriyorsa bilimsel mütalaa hazırlayabilir.
Uzmanın Yurt Dışında Olması Bilimsel Mütalaaya Engel mi?
Hayır. HMK 293 bakımından belirleyici unsur coğrafi konum değil, uzmanlık ve dava konusu olayla bağlantıdır. Kanun taraflara “uzmanından” bilimsel mütalaa alma hakkı tanımaktadır. Uzmanın yabancı ülkede ikamet etmesi bu hakkı ortadan kaldırmaz.
Ancak yurt dışındaki uzmandan alınan raporda kimlik ve uzmanlık bilgisinin ispatlanabilir olması önemlidir. Akademik unvan, görev yaptığı kurum, mesleki lisans, uzmanlık alanı, özgeçmiş ve raporda kullanılan yöntem açıkça gösterilmelidir. Uyuşmazlığın teknik niteliği ile uzmanın uzmanlık alanı arasında bağlantı kurulmalıdır. Örneğin ortopedik ameliyatın standartlara uygunluğu hakkında yazılım mühendisinden; karmaşık bir yazılım mimarisinin işleyişi hakkında genel muhasebe uzmanından görüş alınması HMK 293’ün amacına uygun değildir.
Yurt dışındaki uzman raporunu elektronik olarak hazırlayıp imzalayabilir. Bununla birlikte raporun kime ait olduğu tartışmaya açık bırakılmamalıdır. Raporun tarihli, imzalı, uzmanın iletişim ve mesleki bilgilerinin yer aldığı, incelenen belgelerin listelendiği ve sonuç bölümünün gerekçeli olduğu bir formatta hazırlanması ispat değerini güçlendirir.
Mahkeme Bilirkişisi ile Tarafın Uzman Görüşü Aynı Şey Değildir
HMK 293 uzman görüşü ile mahkeme tarafından atanan bilirkişi kurumu birbirinden ayrıdır. Bilirkişi, mahkemece usulüne uygun şekilde görevlendirilir ve incelemesini yargılama makamının verdiği görev çerçevesinde yapar. HMK 293 uzmanı ise tarafın kendi seçtiği kişidir; uzmanla taraf arasındaki ilişki özel olarak kurulur ve rapor tarafça dosyaya sunulur.
Bu nedenle uzman mütalaası mahkeme bilirkişi raporunu otomatik olarak ortadan kaldıran rapor değildir. Buna karşılık teknik bir çelişkiyi somutlaştırabilir, bilirkişi raporundaki yöntem hatasını gösterebilir, eksik incelemeyi açıklayabilir veya mahkemenin teknik meseleyi daha sağlıklı tartışmasına yardımcı olabilir.
Örneğin Türkiye’deki bir inşaat uyuşmazlığında mahkeme bilirkişisi taşıyıcı sistem hesabı hakkında rapor vermişse, yurt dışındaki yapı mühendisinden alınan HMK 293 görüşü bilirkişi raporundaki hesap yöntemini, kullanılan standardı veya teknik varsayımları eleştirebilir. Mahkeme bu özel görüşü diğer delillerle birlikte değerlendirir; gerektiğinde bilirkişiden ek rapor alabilir veya yeni bilirkişi incelemesine karar verebilir.
Uzman görüşü, bilirkişi raporuna itiraz süresini de kendiliğinden uzatmaz. HMK 293/1 açık biçimde yalnızca bilimsel mütalaa alınacağı gerekçesiyle ek süre istenemeyeceğini düzenler. Bu nedenle bilirkişi raporuna itiraz için verilen süre içinde hareket edilmeli; uzman çalışmasının zamanlaması dava takvimine göre planlanmalıdır.
Yurt Dışından Alınan Bilimsel Mütalaada Neler Bulunmalıdır?
Kanun belirli bir başlık şablonu koymamıştır; fakat raporun mahkemece anlaşılır ve denetlenebilir olması gerekir. Sağlam bir uzman görüşünde uzmanın adı ve mesleki uzmanlığı, raporun tarihi, inceleme konusu, kendisine verilen belgelerin listesi, kullanılan bilimsel veya teknik yöntem, ilgili standart veya literatür, tespitler, karşılaştırmalar, gerekçe, sonuç ve imza bulunmalıdır.
Uzmanın görevi hukukî hüküm vermek değildir. “Davanın kabulü gerekir” veya “davalı yüzde yüz hukuken sorumludur” gibi mahkemenin görev alanına giren nihai hukukî sonuçların yerine teknik alanla sınırlı değerlendirme yapılmalıdır. Bir doktor tıbbi uygulamanın bilimsel standardını; mühendis statik hesabı; mali uzman finansal hesaplamayı; bilişim uzmanı log kayıtlarını ve sistem mimarisini açıklamalıdır. Hukukî nitelendirme mahkemeye aittir.
Raporda kullanılan materyal gizlenmemelidir. Uzmanın sadece müvekkilin anlatımına göre rapor yazması yerine dosyadaki karşıt verileri de görmesi, hangi belgeleri incelediğini belirtmesi ve görüşünün sınırlarını açıklaması daha güçlüdür. Bilimsel mütalaa tarafça alınmış olsa da bilimsel tutarlılık ve denetlenebilirlik esas olmalıdır.
Uzman Raporu İngilizce, Almanca veya Başka Dildeyse Ne Yapılır?
Yurt dışındaki uzman raporu yabancı dilde hazırlanmışsa HMK 223 gündeme gelir. Yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf Türkçe tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır. Mahkeme kendiliğinden veya karşı tarafın talebiyle resmî tercüme isteyebilir.
Bu nedenle yabancı uzman görüşünün hem aslı hem Türkçe tercümesi birlikte dosyalanmalıdır. Teknik terimlerin tercümesinde uzmanlık alanına hâkim tercüman kullanılması özellikle önemlidir. Tıbbi, mühendislik veya finans teriminin yanlış çevrilmesi raporun sonucunu değiştirebilir. Tablolar, ölçü birimleri, dipnotlar, kaynakça ve ekler de gerektiği ölçüde tercümeye dahil edilmelidir.
Yabancı dilde belge sunma kurallarını ayrıntılı olarak HMK 223 yabancı dilde belge rehberinde açıkladık. Uzman görüşünün yabancı üniversite veya kurumdan alınan resmî kayıtlarla desteklenmesi hâlinde, o kayıtların HMK 224 ve ilgili apostil/tasdik kuralları ayrıca kontrol edilir.
Mahkeme Yurt Dışındaki Uzmanı Duruşmaya Çağırabilir mi?
Evet. HMK 293/2’ye göre hâkim, taraflardan birinin talebi üzerine veya kendiliğinden, raporu hazırlayan uzmanı dinlenmek üzere davet edebilir. Uzmanın çağrıldığı duruşmada hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir. Bu düzenleme raporun bilimsel temelinin sınanmasını sağlar.
Uzman yurt dışındaysa çağrının nasıl yerine getirileceği somut dosyanın usul imkânlarına göre planlanmalıdır. Mahkeme huzurunda fiziki dinleme, uygun koşullar varsa ses ve görüntü nakli veya uluslararası adli yardımlaşma yöntemleri gündeme gelebilir. HMK 149 ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılımı ayrıca düzenler; bu yöntemin uygulanması mahkemenin usul kararı ve teknik şartlara bağlıdır.
En kritik sonuç HMK 293/3’tedir: mahkeme uzmanı çağırır ve uzman geçerli bir özrü olmadan gelmezse, hazırladığı rapor değerlendirmeye tabi tutulmaz. Bu nedenle yurt dışındaki uzmanla çalışılırken rapor sunulmadan önce uzmanın gerektiğinde mahkemenin çağrısına cevap verip veremeyeceği değerlendirilmelidir.
Mahkeme Uzman Görüşüne Uymak Zorunda mı?
Hayır. HMK 293, taraflara uzman görüşü sunma hakkı verir; fakat hâkimi bu görüşle bağlı kılmaz. Hâkim raporu dosyadaki diğer deliller, bilirkişi raporları, taraf beyanları ve somut olayın özellikleriyle birlikte değerlendirir.
Uzman görüşünün etkisi, unvandan çok gerekçenin niteliğine bağlıdır. Çok tanınmış bir uzmanın gerekçesiz tek sayfalık sonucu ile daha az bilinen ancak dosya verilerini tek tek analiz eden, yöntemini açıklayan ve bilimsel kaynaklarını gösteren bir rapor aynı değerde değildir. Mahkeme açısından denetlenebilirlik, çelişkilerin açıklanması ve somut veriye dayanma önemlidir.
Karşı taraf da kendi HMK 293 uzman görüşünü sunabilir. İki özel uzman görüşü çelişiyorsa mahkeme bu çelişkiyi bilirkişi incelemesi veya uzmanların dinlenmesi yoluyla değerlendirebilir.
Uzman Görüşü Ücreti ve Yargılama Gideri
HMK 293 uzmanı tarafça seçildiği için ücret ilişkisi de kural olarak uzmanla görüşü alan taraf arasında kurulur. Bu ücret, mahkeme bilirkişisine mahkeme veznesi aracılığıyla yatırılan bilirkişi ücretinden farklıdır. Taraf, bilimsel mütalaa almayı seçerken maliyet ile davadaki teknik ihtiyacı birlikte değerlendirmelidir.
Özel uzman görüşü için ödenen ücretin karşı tarafa yükletilmesi otomatik değildir. Yargılama giderleri HMK 323 ve devamı hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Somut dosyada giderin zorunlu ve makul niteliği ayrıca tartışılır. Uzman ücretine ilişkin sözleşme ve ödeme belgesi saklanmalıdır.
Yurt Dışındaki Uzmandan Görüş Alıp Türkiye’de Dosyaya Sunma Adımları
Birinci adım: Teknik uyuşmazlık netleştirilir ve uzmana cevaplanacak somut sorular verilir.
İkinci adım: Uzmanın konuya uygun akademik veya mesleki yeterliliği doğrulanır; özgeçmiş ve görev bilgileri rapora eklenir.
Üçüncü adım: Dosyanın ilgili belgeleri, karşı tarafın iddiaları ve varsa bilirkişi raporu uzmana eksiksiz iletilir. Kişisel veri ve sır içeren belgelerin yurt dışına aktarımında KVKK m.9 ayrıca gözetilir.
Dördüncü adım: Rapor tarihli, imzalı, gerekçeli ve kaynaklı hazırlanır. Yabancı dildeyse HMK 223 uyarınca Türkçe tercümesi yapılır.
Beşinci adım: Mütalaa ilgili usul süresi kaçırılmadan mahkemeye sunulur. Sırf uzman görüşü beklendiği için ek süre verileceği varsayılmaz.
Altıncı adım: Uzmanın dinlenmesi talep edilecekse HMK 293/2 dayanak gösterilir ve teknik sorular hazırlanır.
En Sık Yapılan Hatalar
Uzman görüşünü bilirkişi raporuyla aynı sanmak; uzman raporu beklendiği için mahkeme süresinin otomatik uzadığını düşünmek; yabancı dilde raporu tercümesiz sunmak; uzmanın uzmanlık alanını belgelememek; yalnızca müvekkilin seçtiği belgeleri uzmana vermek; raporu teknik gerekçe yerine hukukî sonuç cümleleriyle doldurmak; çağrılması hâlinde uzmanın duruşmaya katılım ihtimalini baştan değerlendirmemek ve kişisel verilerin yurt dışı aktarımında KVKK m.9 rejimini göz ardı etmek başlıca hatalardır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 293 Türkiye genelinde bütün hukuk mahkemelerinde uygulanan usul hükmüdür. Mersin’de ayrı bir bilimsel mütalaa rejimi yoktur. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu yurt dışındaki müvekkillerin Türkiye’deki teknik uyuşmazlıklarında dosyanın niteliğine uygun uzmanlık alanının belirlenmesi, yabancı raporun tercümesi ve mahkemeye sunulması ile bilirkişi raporlarına teknik itiraz sürecini Mersin’den yürütmektedir.
Resmî ve İlgili Kaynaklar
Temel düzenleme 6100 sayılı HMK m.293’tür. Yabancı dilde rapor için m.223; ses ve görüntü nakli için m.149; bilirkişi incelemesi için HMK m.266 ve devamı hükümleri birlikte değerlendirilir. Güncel metin: Mevzuat Bilgi Sistemi – HMK.
Bilimsel mütalaanın kapsamı ve bilirkişi raporundan farkı için HMK 293 uzman görüşü rehberini inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1. Yurt dışındaki profesörden uzman görüşü alınabilir mi?
Evet. HMK 293 uzmanın Türkiye’de bulunmasını şart koşmaz; uzmanlığın dava konusu olayla ilgili olması gerekir.
2. Uzman görüşü mahkeme bilirkişi raporunun yerine geçer mi?
Hayır. Taraf uzmanı ile mahkeme bilirkişisi farklı kurumlardır.
3. Uzman görüşü için mahkemeden ek süre alınır mı?
Hayır. HMK 293/1 sadece bu nedenle ayrıca süre istenemeyeceğini düzenler.
4. İngilizce uzman raporu doğrudan sunulabilir mi?
Yabancı dilde belgeye dayanılıyorsa HMK 223 uyarınca Türkçe tercümesi de sunulmalıdır.
5. Mahkeme uzmanı dinleyebilir mi?
Evet. HMK 293/2 uyarınca hâkim talep üzerine veya resen uzmanı davet ederek dinleyebilir.
6. Uzman çağrıldığı duruşmaya gelmezse ne olur?
Geçerli özrü olmadan gelmezse HMK 293/3 uyarınca hazırladığı rapor değerlendirmeye tabi tutulmaz.
7. Karşı taraf uzmana soru sorabilir mi?
Evet. Uzmanın çağrıldığı duruşmada hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir.
8. İki taraf da ayrı uzman görüşü sunabilir mi?
Evet. HMK 293 hakkı her iki taraf için de geçerlidir.
9. Yabancı uzman raporunda apostil gerekir mi?
Bilimsel mütalaanın kendisi bakımından otomatik apostil şartı yoktur. Yabancı resmî ek belgeler için HMK 224 ayrıca incelenir.
10. Uzman görüşü ücretini kim öder?
Ücret kural olarak görüşü alan taraf ile uzman arasındaki ilişkiye göre ödenir; yargılama gideri yönünden HMK 323 ve devamı ayrıca değerlendirilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Av. Emirhan KESKİN – Mersin Barosu Sicil No: 5507.
Bu içerik 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.223, m.266 ve devamı ile m.293 esas alınarak hazırlanmıştır. Bilimsel mütalaanın somut dosyadaki değeri, uzmanlık alanı, gerekçe ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Son mevzuat kontrolü: 13.09.2026.
Yurt Dışı Dosyanız İçin İletişime Geçin
Ofis Konumu
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye Mahallesi 4903 Sokak Profit İş Merkezi 3/14, Akdeniz/Mersin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
