Yurt Dışından Verilen Vekâletnamede Sulh, Feragat ve İbra Yetkisi

Kısa cevap: Türkiye’deki bir davayı takip etmek için avukata verilen genel vekâletname, davadan vazgeçme veya karşı tarafın borcunu sona erdirme yetkisiyle aynı değildir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 74. maddesi; sulh, davadan ve kanun yolundan feragat, karşı tarafı ibra, davayı kabul ve maddede sayılan diğer işlemler için açık yetki arar. Almanya, Hollanda, Belçika veya başka bir ülkede düzenlenen belgenin konsolosluktan alınması bu ayrımı kaldırmaz. Vekâletnamedeki temsil yetkisi ile belirli bir teklifin kabulüne ilişkin müvekkil talimatı ayrı değerlendirilir. Güvenli yöntem, önce yapılacak işi belirlemek, yalnız gerekli özel yetkileri vermek ve para, masraf, ödeme tarihi ile haklardan vazgeçmenin sınırlarını yazılı talimatta somutlaştırmaktır.

Kısa Özet

Genel vekâlet ile özel yetki neden ayrılır?

Yurt dışında yaşayan kişi çoğu zaman Türkiye’deki avukatından bütün işlemleri kendisi gelmeden yürütmesini ister. Bu pratik ihtiyaç, vekâletnamede bulunan her cümlenin aynı sonucu doğurduğu anlamına gelmez. Dilekçe sunmak, delil bildirmek ve duruşmaya katılmak ile alacağın bir bölümünden vazgeçmek farklı işlemlerdir. İlk grupta davanın yürütülmesi, ikinci grupta ise uyuşmazlık konusu hak üzerinde tasarruf bulunur. HMK 73 ve 74 arasındaki ayrım bu nedenle önemlidir.

Örneğin Almanya’da yaşayan bir alacaklının Türkiye’de 25.000 avroluk talebi olduğunu düşünelim. Avukatın borçluya karşı dava açma yetkisi, borçlunun 10.000 avro ödeyerek dosyayı tamamen kapatma teklifini kendiliğinden kabul edebileceği anlamına gelmez. Önce vekâletnamenin sulh ve ibra yetkilerini içerip içermediği, sonra da müvekkilin bu somut teklife ilişkin talimatı incelenir. Örnek tutarlar tarife veya dava sonucu değildir; yetki ile karar arasındaki farkı gösterir.

Sulh yetkisi hangi sonuçları doğurur?

Sulh, tarafların aralarındaki uyuşmazlığı anlaşmayla sona erdirmesidir. HMK 313 ve devamındaki mahkeme içi sulh, yalnız bir telefon görüşmesinde “anlaşırız” denilmesinden farklıdır. Anlaşmanın hangi talepleri kapsadığı, karşılıklı edimler, ödeme vadesi ve yargılama giderleri açık olmalıdır. Vekil aracılığıyla yapılacak işlemde HMK 74’teki açık yetki şartı kontrol edilir. Anlaşma metni, dosyanın taraflarını ve hangi davayla ilgili olduğunu tereddütsüz göstermelidir.

Yurt dışındaki müvekkil açısından temel risk, para hesaba geçmeden kesin vazgeçme beyanının verilmesidir. Ödeme taksitliyse hangi yükümlülüğün ne zaman yerine getirileceği, gecikme durumunda kalan borcun akıbeti ve mevcut güvencelerin devamı düzenlenmelidir. Her anlaşma için aynı metin kullanılmaz. Bir kira alacağı, miras paylaşımı ve ticari borç dosyasında sulhun konusu farklıdır. Belirsiz ifadeler, uyuşmazlığı bitirmek yerine ikinci bir davanın sebebi hâline gelir.

Davadan feragat ile davayı geri almak aynı şey midir?

Hayır. HMK 307, feragati davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesi olarak düzenler. HMK 311 uyarınca feragat kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. Dolayısıyla sadece dava dosyasının o gün için kapanması söz konusu değildir. Aynı talebin yeniden ileri sürülmesi bakımından ciddi sonuçlar ortaya çıkar. Feragat metninin hangi alacağı, dönemi ve dava bölümünü kapsadığı bu nedenle ayrı ayrı belirlenmelidir.

HMK 123’teki davanın geri alınması ise karşı tarafın açık rızasına bağlı farklı bir usul işlemidir. “Davayı şimdilik kapatalım, sonra yeniden açarız” düşüncesiyle feragat beyanı verilmesi bu iki kurumun karıştırılmasıdır. Konsoloslukta imzalanacak vekâletname hazırlanırken feragat yetkisine ihtiyaç olup olmadığı düşünülmeli; somut feragat talimatı verilecekse avukat, işlemin sonuçlarını dosyaya özgü açıklamalıdır. Yalnız vekâletname başlığını okumak bu kontrolün yerine geçmez.

İbra, tahsil ve makbuz arasındaki fark

İbra, Türk Borçlar Kanunu m.132 çerçevesinde borcun tamamen veya kısmen sona erdirilmesine ilişkin sözleşmedir. Tahsil ise borçlunun ödeme yapması; makbuz da ödemenin belgelendirilmesidir. “Bedeli aldım” ifadesiyle “hiçbir hak ve alacağım kalmadı” ifadesi aynı kapsamda değildir. Özellikle birden fazla alacak kalemi bulunan dosyada, yalnız anapara ödenmişken faiz, gider veya başka dönem alacaklarının da bırakıldığı sonucunu doğuran geniş metinlerden kaçınılmalıdır.

Avukatın para teslim alması, bu parayı müvekkile hesap vermeden kullanabileceği anlamına gelmez. TBK m.508 hesap verme ve vekâlet ilişkisi kapsamında alınanları teslim etme yükümlülüğünü düzenler. Tahsil edilen para, gider ve ücret hesabı ayrı gösterilmelidir. Yurt dışındaki müvekkil açısından banka dekontu, tahsil tarihi ve mahsup kalemlerinin açık dökümü önemlidir. Bu yazı özel yetkilere odaklanır; genel vekâlet düzenleme süreci için Almanya’dan avukata vekâlet verme rehberi ayrıca incelenebilir.

Kanun yolundan feragat ayrıca kontrol edilir

İstinaf veya temyiz başvurusundan vazgeçmek, davanın başındaki talebi değiştirmekten farklı bir aşamadır. HMK 74, kanun yollarından feragati de açık yetki gereken işlemler arasında sayar. Ayrıca HMK 349, ilamın tebliğinden önce istinaf hakkından feragat edilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle vekâletnamedeki bir yetki maddesi, kanunun işlem zamanına ilişkin yasağını ortadan kaldırmaz. Belge içeriği ile işlem aşaması birlikte değerlendirilir.

Kararın müvekkile veya vekiline hangi tarihte tebliğ edildiği, hangi bölümünün aleyhe olduğu ve karşı tarafın da başvurusunun bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Yurt dışında bulunmak, Türkiye’deki kanun yolu süresini kendiliğinden uzatmaz. Dosyayı kapatmak amacıyla verilen acele talimat, hükmün denetimini engelleyebilir. Önce gerekçeli karar ve tebligat bilgisi görülmeli; ardından başvuru, kısmi başvuru veya vazgeçme seçeneği hakkında bilinçli karar verilmelidir.

Vekâletname ile müvekkil talimatı nasıl ayrılır?

Vekâletname, temsilcinin dış dünyada hangi işlemleri yapmaya yetkili olduğunu gösterir. Müvekkil talimatı ise belirli işin nasıl yürütüleceğini açıklar. TBK m.505, vekilin açık talimata uyma yükümlülüğünü düzenler; m.506 sadakat ve özen borcunu tamamlar. Dışarıya sunulan geniş yetkiyle avukata gönderilen dar talimat arasındaki uyumsuzluk, özellikle sulh görüşmelerinde risk yaratır. Temsil yetkisi sınırlanacaksa bunun hukuken geçerli ve anlaşılır biçimde kurulması gerekir.

Örneğin “en az şu tutar hesaba geçmeden feragat edilmeyecek” talimatı yalnız bir temenni olarak bırakılmamalıdır. Hangi dosya, hangi ödeme ve hangi hak bakımından verildiği yazılmalıdır. Buna karşılık HMK 73’ün kanuni temsil kapsamını karşı taraf yönünden sınırlayan işlemlere ilişkin hükmü unutulmamalıdır. Her iç talimatın üçüncü kişiye otomatik ileri sürüleceği varsayımı doğru değildir. Yetkinin kapsamı ile talimata aykırılıktan doğan sorumluluk ayrı hukuki sorulardır.

Konsoloslukta özel yetki nasıl hazırlanır?

Konsolosluk randevusundan önce avukata işin amacı bildirilmelidir. Dava açma, yalnız mevcut dosyayı takip etme, uzlaşma teklifini değerlendirme veya taşınmaz devri aynı metni gerektirmez. Dosya numarası biliniyorsa eklenir; taraf ve taşınmaz bilgileri gerekiyorsa doğrulanır. Avukatın kimlik ve baro bilgileri doğru yazılır. Henüz netleşmemiş bir uyuşmazlık için internetten bulunan en geniş örneğin imzalanması, gereksiz yetkiler verilmesine yol açar.

Dış temsilciliklerin noterlik işlemleri ve randevu kanalı Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri üzerinden kontrol edilir. Site içindeki Dünya Türk Konsoloslukları ve Vekâletname Rehberi ilgili temsilciliğe ulaşmak için kullanılabilir. Konsolosluk belgesinin düzenlenmiş olması, her dava bakımından bütün özel yetkilerin verildiği anlamına gelmez. İşlemden sonra nüshanın tamamı, tüm sayfalarıyla avukata iletilmeli ve metin tekrar kontrol edilmelidir.

Yabancı noterden alınan belgede tercüme neden belirleyicidir?

Yabancı noterde düzenlenen vekâletnamelerde şekil, tasdik ve Türkçe tercüme ihtiyacı ayrıca incelenir. MÖHUK m.7 ile temsil yetkisini düzenleyen m.30, yabancılık unsuru bulunan işlemlerde önem taşır. Apostil, belgedeki imza ve sıfatın tasdikine ilişkindir; tercümede yanlış aktarılan bir sulh veya feragat yetkisini düzeltmez. Belgenin adı “Vollmacht” olduğu için Türkiye’deki bütün özel yetkileri içerdiği sonucuna varılamaz.

Tercümede “uzlaşma görüşmesi yapmak” ile “sulh sözleşmesi imzalamak”, “ödeme almak” ile “borçluyu ibra etmek” birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Avukat, hem kaynak metni hem Türkçe nüshayı aynı işlem amacı üzerinden kontrol etmelidir. Eksik yetkinin sonradan tamamlanması, yeni noter veya konsolosluk işlemi ve tercüme masrafı doğurur. Özellikle kısa süreli dava işlemlerinde belge hazırlığı ile tebligat takvimi birlikte planlanmalıdır.

Miras, boşanma ve taşınmaz dosyalarında özel riskler

Bir mirasçı adına verilen vekâletname diğer mirasçıları temsil etmez. Her kişinin hak sahipliği ve yetkilendirmesi ayrı kontrol edilir. Birden çok mirasçının ortak avukatla çalışması, menfaat çatışması bulunmadığı sürece değerlendirilir; paylaşımda tarafların çıkarları ayrıştığında aynı temsil düzeni sorgulanmalıdır. Taşınmaz devri veya miras payı üzerinde tasarruf için gereken yetki, yalnız veraset belgesi almaya yönelik yetkiyle karıştırılmamalıdır.

Boşanma dosyasında da kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin özel yetki önemlidir. Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinlemesine ilişkin TMK m.166/3 şartı, vekâletnameye geniş yetki yazılarak kaldırılmaz. Yurt dışında bulunan eşe “bu metinle hiçbir aşamada gelmeniz gerekmez” şeklinde kesin söz verilmemelidir. Avukatla temsil edilebilen işlem ile tarafın kişisel beyanının arandığı işlem başlangıçta ayrılmalıdır.

Bir anlaşma teklifini onaylamadan önce hangi belgeler görülmeli?

İlk belge, dava veya takipteki güncel talep dökümüdür. Anapara, faiz, harç, yargılama gideri ve vekâlet ücreti farklı kalemlerdir. İkinci belge, karşı tarafın teklifinin tamamıdır. Üçüncü belge, mevcut haciz veya teminatların durumudur. Dördüncü belge, ödemenin yapılacağı hesap ve ödeme takvimidir. Bunlar görülmeden yalnız toplam rakam üzerinden karar verilmesi, tahsil edilebilir alacağın eksik veya yanlış hesaplanmasına neden olur.

Teklifin yalnız bir davayı mı, aynı kişiler arasındaki başka uyuşmazlıkları da mı kapattığı açıkça sorulmalıdır. Örneğin kira alacağı dosyası için hazırlanan protokole taşınmazın tahliyesi, depozito ve geçmiş hasarlar da eklenmiş olabilir. Yurt dışındaki müvekkile özet gönderilmesi yararlıdır; ancak imzalanacak son metnin tamamı da iletilmelidir. Özetle metin arasında çelişki varsa imza öncesinde giderilmelidir. Taslak sürümleri tarih ve numarayla ayrılmalıdır.

Hatalı veya yetkisiz beyan verilmişse

Önce olayın niteliği belirlenir: vekâletnamede gerekli özel yetki hiç yok mudur, yetki vardır fakat iç talimata aykırı mı kullanılmıştır, yoksa müvekkilin iradesi sakatlanmış mıdır? Bunlar aynı hukuki sebep değildir. Mahkemeye sunulan beyan, vekâletnamenin ilgili sayfaları, talimat yazışmaları ve duruşma tutanağı birlikte incelenir. HMK 311’in irade bozukluğu hâllerine ilişkin hükmü de somut olayda değerlendirilir.

Vekâletin daha sonra kaldırılması, geçmişte yapılmış her işlemi otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Bu nedenle azil ile işlemin geçersizliği veya tazminat talebi birbirinden ayrılır. Yanlışlığı öğrenen kişi belge toplamayı ertelememeli; mevcut başvuru ve kanun yolu sürelerini ayrıca takip etmelidir. Genel azil süreci için yurt dışından vekâletname iptali rehberi yol göstericidir; ancak her dosyada çözüm yalnız azil değildir.

Örnek talimatın güvenli çerçevesi

Talimat, “Dosya numarası şu olan uyuşmazlıkta tarafıma sunulan tarihli protokol taslağını, belirtilen ödeme koşullarıyla değerlendirdim” şeklinde somut bir belgeye bağlanmalıdır. Bundan sonra kabul edilen tutar, para birimi, ödeme vadesi, hesap sahibi, gider paylaşımı ve vazgeçilecek talebin sınırı ayrı ayrı belirtilir. Bu açıklama otomatik kullanılacak bir feragat dilekçesi değildir; kapsamlı bir talimatın hangi unsurları taşıması gerektiğini gösterir.

Ödeme henüz yapılmamışsa feragat, ibra ve teminat kaldırma işlemlerinin sırası ayrıca düzenlenir. Birden fazla müvekkil varsa herkesin kendi hakkı için ayrı onayı alınır. Telefon görüşmesi sonrasında yazılı teyit yapılması, yanlış anlaşılmayı azaltır. Teyidin avukata ulaştığı ve hangi son taslağa ilişkin olduğu belirlenmelidir. Belgeye sonradan eklenen bir madde için önceki genel onayın yeterli olduğu varsayılmamalıdır.

Türkiye geneli takip ve Mersin’den koordinasyon

Yurt dışında bulunmak, Türkiye’deki bir uyuşmazlığın yalnız konsolosluk tarafından çözüleceği anlamına gelmez. Konsolosluk belge düzenler; dava ve icra işlemleri görevli ve yetkili Türk mercilerinde yürür. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile üstlenilen işin kapsamı çerçevesinde Mersin’den koordine edilir. Her işlemde yerinde bulunma veya kişisel katılım gerekip gerekmediği ayrıca açıklanır.

Almanca okuyan aile bireyleri için Almanca bilgilendirme ana sayfası ayrı bir başlangıç noktasıdır. Bu Türkçe yazı bir çeviri değildir ve Alman hukukunda avukatlık hizmeti verildiği iddiası taşımaz. Dosya gönderiminde öncelik, yaklaşan sürelerin ve imzalanması istenen belgenin bildirilmesidir. Yalnız mesaj göndermek vekâlet ilişkisini kurmaz veya süreyi korumaz; temsilin kabulü ve gerekli belge düzeni tamamlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Genel vekâletnameyle avukat davadan feragat edebilir mi?

HMK 74 uyarınca feragat için açık yetki gerekir. Belgenin başlığında “genel vekâletname” yazması tek başına belirleyici değildir; metindeki yetki hükmü okunur. Yetkinin bulunması ile belirli bir dosyada feragat talimatı verilmesi ayrı konulardır.

Konsolosluk vekâletnamesine bütün yetkileri yazdırmak zorunlu mu?

Hayır. Yapılacak işin gerektirdiği yetkiler belirlenir. Bununla birlikte dava vekâletinin HMK 73’teki kanuni kapsamına ilişkin sınırlamalar karşı taraf yönünden ayrıca değerlendirilir. Eksik yetkiyle işlem yapılamaması ile gereksiz geniş yetki verilmesi birlikte önlenmelidir.

Sulh görüşmesine katılmak, teklifi kabul etmek midir?

Hayır. Görüşme yürütmek ile bağlayıcı anlaşma kurmak ayrı işlemlerdir. Son protokolün kapsamı, yetki ve müvekkil talimatı kontrol edilir. Yazışmalarda hangi beyanın bağlayıcı kabul olduğu açık tutulmalıdır.

Feragat ettikten sonra aynı davayı tekrar açabilir miyim?

Feragat HMK 311 gereği kesin hüküm gibi sonuç doğurur. Aynı talebin yeniden ileri sürülmesini basit bir dosya açma işlemi olarak görmek yanlıştır. İrade bozukluğu veya yetkisizlik iddiası varsa bunlar kendi şartlarıyla incelenir.

Vekâleti iptal etmek önceki ibrayı kaldırır mı?

Hayır. Sonradan yapılan azil, daha önceki işlemi tek başına geçersiz kılmaz. Önceki işlemin yetki, irade ve içerik yönünden ayrıca incelenmesi gerekir. Azil bildiriminin etkisi de muhatap ve öğrenme durumuna göre değerlendirilir.

Almanca vekâletnameye apostil konulması yeterli mi?

Apostil, belgedeki özel yetkilerin Türk hukukunda yeterliliğini doğrulamaz. İşlemin şekli, kullanılacağı merci ve Türkçe tercüme ayrıca değerlendirilir. Kaynak metin ile tercümede sulh, feragat ve ibra kavramları doğru karşılanmalıdır.

Para yatmadan feragat talimatı verilmesi güvenli mi?

Bu sıra ciddi tahsil riski yaratır. Ödeme ile vazgeçme işlemlerinin birbirine nasıl bağlandığı protokolde açık kurulmalıdır. Taksitli ödeme, teminat ve mevcut hacizlerin durumu görülmeden genel bir güvence verilemez.

Bir mirasçı diğer bütün mirasçılar adına onay verebilir mi?

Salt mirasçı sıfatı diğer mirasçıları temsil yetkisi vermez. Her hak sahibinin yetkilendirmesi ve gerektiğinde özel yetkisi ayrı aranır. Küçük veya kısıtlı mirasçı varsa temsil ve izin kuralları ayrıca uygulanır.

Resmî dayanaklar

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.73–74, 123, 307–315 ve 349. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.132 ve 502–508. 5718 sayılı MÖHUK: m.7 ve 30. Dışişleri Bakanlığı: konsolosluk noterlik işlemleri. Genel bilgilendirmedir; somut işlemde belgenin tamamı ve yürürlükteki hükümler birlikte değerlendirilir.