Zayi Olan Yük İçin Navlun Ödenir mi? TTK m.1199 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1199’a göre eşya boşaltma süresinin sonuna kadar kaza sonucu zayi olursa bu eşya için navlun ödenmez; navlun peşin ödenmişse geri istenebilir. Götürü navlunda eşyanın bir kısmı zayi olmuşsa navlun zayi olan kısım oranında indirilir. Buna karşılık eşyanın kendi niteliğinden kaynaklanan iç bozulma, doğal eksilme veya olağan sızma/akma gibi hâllerde navlun borcu devam eder; ölen hayvanlar için de navlun teslim gerçekleşmese bile ödenir. Müşterek avarya kapsamında feda edilen eşyanın navlunu ise müşterek avarya garamesine göre değerlendirilir.
M.1199, yükün taşınma sırasında tamamen veya kısmen kaybolması ile doğal fire/bozulma hâllerini aynı sonuca bağlamaz. Navlun bakımından zıyanın nedeni, zamanı ve navlun türü belirleyicidir. Bu hüküm taşıyanın yük zıyaından sorumlu olup olmadığını değil, zayi veya eksilen eşya için navlun alacağının devam edip etmeyeceğini düzenler.
Bu yazı genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez; yalnız TTK m.1199 hükmünün özel sonucunu madde bazında açıklar.
Kaza sonucu tam zıyada navlun ödenir mi?
Eşya boşaltma süresinin sonuna kadar kaza sonucu zayi olmuşsa m.1199’un ana kuralı bu eşya için navlun ödenmemesidir. Zıyanın ‘kaza sonucu’ olması ve kanunda belirtilen zaman dilimi içinde gerçekleşmesi önemlidir; yalnız teslim eksikliği görmek yeterli değildir.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından sözleşme, recap, booking ve konişmento birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Kaza sonucu tam zıyada navlun ödenir mi?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1199 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
Peşin ödenen navlun geri istenebilir mi?
Navlun zayi olan eşya için peşin ödenmişse m.1199 geri isteme sonucunu kabul eder. İade talebinde peşin ödemenin hangi yük veya partiye ait olduğu, ödeme belgesi ve zıya kapsamı birlikte gösterilmelidir.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından statement of facts, terminal ve boşaltma kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Peşin ödenen navlun geri istenebilir mi?” konusunda itiraz, yalnız sonuç cümlesiyle değil hangi kanuni şartın gerçekleşmediği belirtilerek yapılmalıdır. Taraf sıfatı, zaman ve belge somutlaştırılmadıkça denetlenebilir bir savunma kurulamaz.
Götürü navlunda kısmi zıya nasıl hesaplanır?
Navlun götürü olarak kararlaştırılmış ve yükün yalnız bir kısmı zayi olmuşsa tam bedel korunmaz; zayi olan kısım oranında navlun indirimi yapılır. Oranın kurulabilmesi için sözleşmedeki yük kapsamı ile zayi olan miktar aynı ölçü biriminde karşılaştırılmalıdır.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından survey, hasar/zıya raporları ve ihbarlar birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Operasyon yönünden: “Götürü navlunda kısmi zıya nasıl hesaplanır?” için liman/taşıma kaydı ile hukuki hesap aynı tabloda gösterilmelidir. Operasyonel bir kayıt, o kalemin mutlaka karşı tarafa yüklenebileceği anlamına gelmez; önce borçlu ve hukuki sebep belirlenir.
Doğal eksilmede navlun neden devam eder?
Eşyanın kendi niteliğinden doğan doğal eksilme kaza sonucu zıya ile aynı değildir. Kanun bu tür eksilmede navlun borcunun devam edeceğini düzenler. Dökme, sıvı veya nem kaybeden yüklerde normal fire ile olağan dışı kayıp ayrımı teknik delille yapılmalıdır.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından fatura, dekont, cari hesap ve navlun cetveli birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Doğal eksilmede navlun neden devam eder?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1199 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
İç bozulma navlunu kaldırır mı?
İç bozulma eşyanın kendi özelliğinden doğuyorsa m.1199 özel sonuç bağlar ve navlunun ödenmesini öngörür. Taşıyanın kusurlu sıcaklık kontrolü veya başka dış etken iddiası varsa bunun artık yalnız ‘eşyanın kendi niteliği’ olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından acente/kaptan yazışmaları ve liman kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “İç bozulma navlunu kaldırır mı?” konusunda itiraz, yalnız sonuç cümlesiyle değil hangi kanuni şartın gerçekleşmediği belirtilerek yapılmalıdır. Taraf sıfatı, zaman ve belge somutlaştırılmadıkça denetlenebilir bir savunma kurulamaz.
Olağan sızma veya akmada navlun sonucu nedir?
Olağan sızma veya akma da maddede navlunun devam ettiği örnekler arasında yer alır. Burada ‘olağan’ nitelik önemlidir. Tank, ambalaj veya gemi kaynaklı olağan dışı kayıp varsa olayın kaza/hasar niteliği ayrı değerlendirilir.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından manifest, mate’s receipt, tartım ve teslim belgeleri birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Operasyon yönünden: “Olağan sızma veya akmada navlun sonucu nedir?” için liman/taşıma kaydı ile hukuki hesap aynı tabloda gösterilmelidir. Operasyonel bir kayıt, o kalemin mutlaka karşı tarafa yüklenebileceği anlamına gelmez; önce borçlu ve hukuki sebep belirlenir.
Taşınan hayvan ölürse navlun ödenir mi?
Canlı hayvan taşımalarında hayvanın ölmesi hâlinde kanun navlunun ödenmesini özel olarak kabul eder. Hüküm, teslim gerçekleşmemesini tek başına navlunu ortadan kaldıran neden saymaz. Hayvan ölümünden doğan tazminat sorumluluğu ayrı konudur.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından taşıtan-yükleten-gönderilen arasındaki yazışmalar birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Taşınan hayvan ölürse navlun ödenir mi?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1199 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
Müşterek avarya için feda edilen yükte navlun
Müşterek avarya amacıyla feda edilen yükün navlunu basit zıya kuralıyla çözülmez. Kanun bu navlunun müşterek avarya garamesine göre değerlendirilmesini öngörür. Bu nedenle general average adjustment ve katkı hesapları dosyaya dahil edilir.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından hapis hakkı, depo, güvence ve teslim kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Müşterek avarya için feda edilen yükte navlun” konusunda itiraz, yalnız sonuç cümlesiyle değil hangi kanuni şartın gerçekleşmediği belirtilerek yapılmalıdır. Taraf sıfatı, zaman ve belge somutlaştırılmadıkça denetlenebilir bir savunma kurulamaz.
M.1199 ile taşıyanın tazminat sorumluluğu arasındaki fark
Navlun borcunun devam edip etmemesi ile taşıyanın eşya zıyaı veya hasarından sorumluluğu farklı sorulardır. Tazminat sorumluluğu TTK m.1178 ve devamında incelenir; m.1199 navlun alacağının kaderini belirler. Aynı olayda iki hesap ayrı yapılabilir.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından ihtar, dava/icra ve hesap belgeleri birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Operasyon yönünden: “M.1199 ile taşıyanın tazminat sorumluluğu arasındaki fark” için liman/taşıma kaydı ile hukuki hesap aynı tabloda gösterilmelidir. Operasyonel bir kayıt, o kalemin mutlaka karşı tarafa yüklenebileceği anlamına gelmez; önce borçlu ve hukuki sebep belirlenir.
M.1198, m.1216 ve m.1217 ile bağlantı nasıl kurulur?
M.1198, yükün navlun yerine tek taraflı bırakılmasını engeller. M.1216 yolculuk başladıktan sonra yükün tamamının, m.1217 ise bir kısmının umulmayan şekilde zayi olmasının sözleşmeye etkisini düzenler. M.1199’un navlun sonucu bu maddelerle birlikte okunur.
TTK m.1199 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından gümrük, terminal ve ticari defter kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “M.1198, m.1216 ve m.1217 ile bağlantı nasıl kurulur?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1199 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
Yanlış yorumlardan kaçınma
En sık hata, teslim edilen miktarın az olduğu her olayda navlunun otomatik olarak azaltılacağını kabul etmektir. M.1199 zıyanın sebebine göre farklı sonuç verir: kaza sonucu zıya, doğal eksilme/iç bozulma/olağan sızma, canlı hayvan ölümü ve müşterek avarya aynı kategori değildir. Önce kaybın nedeni teknik ve hukuki olarak sınıflandırılmalıdır.
Dosyada yükleme miktarı, teslim miktarı, zayi miktar, zıya sebebi, navlun türü ve peşin ödeme ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Götürü navlun varsa kısmi zıya oranı açık formülle hesaplanmalı; peşin navlun iadesi talep ediliyorsa ödeme ve zıya kapsamı eşleştirilmelidir. Hasar tazminatı bu tablodan ayrı tutulmalıdır.
Mersin Limanı ve uluslararası taşımalarda uygulama
Mersin çıkışlı veya varışlı dökme yük, sıvı yük ve tarım ürünlerinde doğal fire ile kaza sonucu zıya ayrımı özellikle önemlidir. Terminal tartımı, draft survey, tank ölçümü ve bağımsız gözetim raporları kaybın miktar ve sebebini belirlemede birlikte kullanılmalıdır.
Mersin çıkışlı/varışlı taşımalarda taşıyan, taşıtan, yükleten, gönderilen, acente ve terminal farklı kişiler olabilir. Belgenin kimin adına düzenlendiği kanuni borçluyu tek başına belirlemez. Uygulanacak hukuk ile tahkim/yetki kaydı da ayrıca incelenmelidir.
Dosya kontrol listesi
- Yükleme ve teslim miktarını belirleyin.
- Zıyanın boşaltma süresi sonundan önce olup olmadığını tespit edin.
- Zıya sebebini kaza/doğal eksilme/iç bozulma olarak sınıflandırın.
- Navlunun götürü mü birim mi olduğunu belirleyin.
- Peşin navlun ödemesini belgeleyin.
- Kısmi zıyada oran hesabını yapın.
- Canlı hayvan taşıması varsa özel kuralı uygulayın.
- Müşterek avarya fedası varsa adjustment kayıtlarını inceleyin.
- Tazminat sorumluluğunu m.1178 ve devamına göre ayrı hesaplayın.
- M.1216–1217 sözleşme sonuçlarını ayrıca kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Kaza sonucu zayi olan yük için navlun ödenir mi?
Kural olarak hayır.
Peşin navlun geri alınabilir mi?
M.1199 şartlarında evet.
Kısmi zıyada götürü navlun ne olur?
Zayi olan kısım oranında indirilir.
Doğal fire navlunu düşürür mü?
Maddenin özel kuralına göre doğal eksilmede navlun devam eder.
İç bozulmada navlun ödenir mi?
Eşyanın kendi niteliğinden kaynaklanıyorsa evet.
Olağan sızmada?
Navlun borcu devam eder.
Hayvan ölürse navlun?
Kanun navlunun ödenmesini öngörür.
Müşterek avarya fedasında?
Navlun müşterek avarya garamesine göre değerlendirilir.
Tazminat sorumluluğu aynı şey mi?
Hayır; ayrı hükümler uygulanır.
Resmî metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.
Resmî kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu güncel metni üzerinden TTK m.1199 kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
