657 m.68/B ile Üst Derece Kadroya Atanma Şartları: 8, 10 ve 12 Yıl (2026)

Mevcut kazanılmış hak aylığı derece-kademenizi olağan hizmet yılına göre karşılaştırmak için derece kademe hesaplama robotu ve 2026 tablosunu kullanabilirsiniz. 657 m.68/B kapsamındaki üst dereceli kadroya atanma şartları, robotun olağan ilerleme hesabından ayrıca değerlendirilir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

657 m.68/B nedir?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 68. maddesinin B bendi, normal derece yükselmesinden farklı bir atama mekanizması kurar. Normal sistemde memurun bulunduğu derecede üç yıl, üçüncü kademede bir yıl çalışma ve üst derecede boş kadro bulunması gibi şartlar aranır. 68/B ise belirli hizmet süresini ve öğrenim koşulunu taşıyan memurun, kazanılmış hak aylık derecesi daha aşağıda olsa dahi 1, 2, 3 veya 4. derece bir kadroya atanabilmesine imkân verir.

Bu düzenleme özellikle yönetim, uzmanlık ve belirli sorumluluk kadrolarında kamu hizmetinin ihtiyaç duyduğu personelin daha üst dereceli kadroya atanabilmesini sağlar. Ancak 68/B sınırsız bir “erken terfi” değildir. Kanun hangi hizmet sınıflarının kapsam dışında olduğunu, hangi dereceli kadro için kaç yıllık hizmet gerektiğini ve öğrenim şartını açıkça belirler.

En önemli ayrım şudur: 68/B ile üst dereceli bir kadroya atanmak, memurun kazanılmış hak aylık derecesini otomatik olarak atandığı kadro derecesine eşitlemez. Kadro derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi ayrı kavramlardır. Memurun normal derece/kademe ilerlemesi kendi hükümlerine göre devam eder. Olağan ilerlemeyi mevcut kaydınızla karşılaştırmak için derece kademe hesaplama robotu ve tablosunu kullanabilirsiniz.

Hangi hizmet sınıflarında 68/B uygulanmaz?

Kanun, Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfı ile Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfını 68/B’nin bu atama imkânının dışında bırakır. Dolayısıyla öğretmen veya sağlık hizmetleri sınıfındaki bir personel için m.68/B’nin genel üst derece kadro ataması doğrudan uygulanmaz. Bu sınıfların kendi kariyer ve atama hükümleri dikkate alınır.

Kişinin çalıştığı kurum adı değil, 657 anlamında hizmet sınıfı önemlidir. Bir üniversitede veya hastanede görev yapmak tek başına personelin Sağlık Hizmetleri Sınıfında olduğu anlamına gelmeyebilir; genel idare hizmetleri sınıfında görev yapan personel de olabilir. Bu nedenle önce kadronun hizmet sınıfı tespit edilmelidir.

Kadro unvanı ile hizmet sınıfının doğru belirlenmesi, 68/B işleminin temelidir. Yanlış sınıflandırmaya dayanarak yapılan atama veya ret işlemi hukuki sorun doğurur. Personelin atama kararı, kadro cetveli ve hizmet sınıfı kayıtları birlikte incelenmelidir.

Hangi kadrolar için 12 yıl hizmet gerekir?

657 m.68/B’ye göre 1. derece kadrolardan ek göstergesi 5300 ve daha yukarı olanlara atanabilmek için en az on iki yıl hizmet gerekir. Bu süre, yükseköğrenim mezuniyeti şartıyla birlikte değerlendirilir. Dört yıldan az süreli yükseköğrenim bitirenlerde Kanunun öngördüğü iki yıllık ilave süre ayrıca uygulanır.

Burada hem kadro derecesi hem ek gösterge eşiği önemlidir. Her 1. derece kadro otomatik olarak on iki yıllık gruba girmez. Ek göstergenin 5300 veya üzerinde olup olmadığı kontrol edilmelidir. Ek gösterge 5300’den azsa 10 yıllık gruba giren 1. derece kadro söz konusu olabilir.

Atanılacak kadronun ek gösterge bilgisi güncel kadro ve mali mevzuattan tespit edilmelidir. Personelin mevcut ek göstergesi ile hedef kadronun ek göstergesi karıştırılmamalıdır. 68/B’de ölçüt, atanılacak kadronun derecesi ve ilgili ek gösterge niteliğidir.

10 yıl hizmet şartı hangi kadrolar için geçerlidir?

1. ve 2. derece kadrolardan ek göstergesi 5300’den az olanlara atanabilmek için en az on yıl hizmet gerekir. Bu grup, uygulamada 68/B bakımından sık karşılaşılan atama alanlarından biridir. Ancak hizmet süresinin yalnız mevcut kurumda geçirilen süre olarak anlaşılması doğru değildir; Kanunun hizmet hesabına dahil ettiği süreler bütün olarak değerlendirilir.

On yıllık şartı tamamlamamış bir memurun sırf başarılı veya tecrübeli olduğu gerekçesiyle bu bent üzerinden hedef kadroya atanması mümkün değildir. Kanundaki asgari süre bağlı bir şarttır. İdarenin takdir yetkisi, kanuni alt sınırı ortadan kaldırmaz.

Hizmet süresi tamamlanmış olsa bile boş kadro, kadronun özel nitelikleri ve atama yetkisi gibi diğer koşullar ayrıca aranır. 68/B bir atama imkânı sağlar; personelin tek başına süreyi doldurması her durumda atama yapılması zorunluluğu doğurmaz.

3. ve 4. derece kadrolarda kaç yıl hizmet gerekir?

657 m.68/B, 3. ve 4. derece kadrolara atanabilmek için en az sekiz yıl hizmet şartı getirir. Bu süre de yükseköğrenim koşuluyla birlikte uygulanır. Dört yıldan az yükseköğrenim mezunları için iki yıllık ilave kuralı nedeniyle daha uzun hizmet süresi aranır.

“Sekiz yılı dolduran herkes 3. derece kadroya atanır” sonucu doğru değildir. Atanılacak kadronun boş olması, personelin kadronun öğrenim ve meslek şartlarını taşıması ve atama makamının hukuka uygun takdir kullanması gerekir. Görevde yükselme sınavına tabi bir unvansa sınav koşulu ayrıca yerine getirilir.

68/B süre şartı bir yeterlilik eşiğidir; atamanın bütün koşullarını tek başına oluşturmaz. Bu ayrım, atama talebi reddedilen memurun dava değerlendirmesinde önemlidir.

68/B için yükseköğrenim mezunu olmak şart mıdır?

Evet. 657 m.68/B yükseköğrenim görmüş olmayı şart koşar. Personelin hizmet yılı yeterli olsa bile gerekli yükseköğrenim koşulu yoksa bu bent üzerinden üst derece kadroya atama yapılamaz. Mezuniyet belgesi ve varsa yurt dışı diploma denklik kararı personel dosyasında bulunmalıdır.

Yükseköğrenimin süresi de önemlidir. Dört yıl ve üzeri yükseköğrenim ile dört yıldan az süreli yükseköğrenim arasında hizmet süresi bakımından fark vardır. Kanun dört yıldan az süreli yükseköğrenim görenlere gerekli hizmet sürelerinin her birine iki yıl eklenmesini öngörür.

Sonradan lisans tamamlayan personelin hangi tarihten itibaren dört yıllık yükseköğrenim şartını taşıdığı, hedef atamanın tarihi bakımından değerlendirilmelidir. Atama tarihinde gerekli öğrenim belgesinin mevcut olması gerekir.

Dört yıldan az yükseköğrenimde iki yıl ilavesi nasıl uygulanır?

Kanunun açık hükmüne göre dört yıldan az süreli yükseköğrenim görenler için 68/B’de belirtilen hizmet sürelerine iki yıl eklenir. Buna göre normalde 12 yıl gereken grupta 14 yıl, 10 yıl gereken grupta 12 yıl, 8 yıl gereken grupta 10 yıl hizmet aranır. Bu ilave, personelin görev başarısına göre kaldırılabilecek takdiri bir süre değildir.

Öğrenim süresi değerlendirilirken mezun olunan programın hukuki niteliği ve diploma esas alınır. Ön lisans mezuniyetinden sonra lisans tamamlama yapılmışsa güncel mezuniyet durumu ve tamamlanma tarihi incelenmelidir. Atama işlemi hangi tarihte tesis edilmişse o tarihteki öğrenim statüsü önem taşır.

Kurumun personel bilgi sisteminde öğrenim kaydının güncel olmaması, hizmet süresi hesabını yanlış etkileyebilir. Memur yeni mezuniyet belgesini kuruma sunmalı ve özlük kaydının güncellenmesini istemelidir.

68/B ataması kazanılmış hak aylık derecesini değiştirir mi?

68/B’nin en çok karıştırılan yönü budur. Memur kazanılmış hak aylığında daha aşağı derecede iken, şartları taşıyorsa 1-4. dereceli bir kadroya atanabilir. Bu atama, işgal edilen kadronun derecesini değiştirir; kazanılmış hak aylık derecesi ise 657’nin normal derece/kademe ve intibak hükümlerine göre ilerlemeye devam eder.

Kadro aylığı ile kazanılmış hak aylığı arasındaki fark, maaş unsurları ve emeklilik yönünden teknik hesap gerektirebilir. Her mali unsur yalnız kadro derecesine veya yalnız kazanılmış hak derecesine bağlanmış değildir. Bu nedenle 68/B atamasının parasal sonucu bordro kalemleri üzerinden ayrı ayrı incelenmelidir.

Memur üst dereceli kadrodan ayrılıp başka göreve atandığında da kazanılmış hak aylığının gerçek derecesi önemini korur. Personel hizmet cetvelinde kadro derecesi ile kazanılmış hak derece/kademe bilgisinin ayrı gösterilmesi gerekir.

68/A normal derece yükselmesi ile 68/B ataması arasındaki fark nedir?

68/A normal derece yükselmesini düzenler ve üst derecede boş kadro, mevcut derecede en az üç yıl, üçüncü kademede bir yıl ve kadronun niteliklerini taşıma şartlarını arar. 68/B ise belirli üst derece kadrolara, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmadan atanma imkânıdır; bunun karşılığında 8, 10 veya 12 yıllık toplam hizmet ve yükseköğrenim şartları getirir.

68/A sonucunda memurun normal derece gelişimi söz konusudur. 68/B’de ise görev kadrosunun derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi farklılaşabilir. Bu nedenle “68/B ile erken derece yükselmesi” ifadesi teknik olarak eksik kalır; daha doğru ifade üst dereceli kadroya atamadır.

Hangi hükmün uygulandığını anlamak için atama onayındaki hukuki dayanak, kadro derecesi ve personelin o tarihteki kazanılmış hak aylık derecesi birlikte incelenmelidir.

68/B hizmet süresi hesabında hangi dönemler dikkate alınır?

Hizmet süresi hesabı yalnız memurun son kurumundaki kesintisiz çalışma yılına indirgenemez. 657 ve ilgili özel hükümler, bazı kamu hizmetleri ve belirli mesleki sürelerin değerlendirilmesini düzenler. Hangi sürenin 68/B hesabına dahil olduğu personelin hizmet sınıfı, geçmiş statüsü ve özel mevzuat üzerinden belirlenir.

Hizmet cetveli, HİTAP kayıtları, önceki kamu görevleri ve askerlik gibi dönemler varsa bunların hangi hüküm kapsamında değerlendirilip değerlendirilmediği kontrol edilmelidir. Her özel sektör çalışmasının otomatik olarak 68/B hizmet süresine eklenmesi doğru değildir.

Kurumlar arası nakilde önceki memuriyet hizmetleri kaybolmaz. Yeni kurum hizmet cetvelini devralır ve 68/B hesabında önceki geçerli süreleri dikkate alır. Eksik hizmet kaydı varsa yazılı düzeltme başvurusu yapılmalıdır.

68/B atama talebi reddedilirse dava açılabilir mi?

68/B şartlarını taşımak memura her kadro için mutlak atanma hakkı vermez. İdarenin kadro ihtiyacı, hizmet gerekleri, görevde yükselme kuralları ve atama takdiri bulunabilir. Ancak ret işleminin kanuna, eşitlik ilkesine ve kamu yararına uygun olması gerekir. Takdir yetkisi keyfî kullanılamaz.

Uyuşmazlıkta hedef kadronun boş olup olmadığı, hizmet sınıfı, derece ve ek gösterge, personelin toplam hizmet süresi, öğrenim durumu, görevde yükselme koşulları ve ret gerekçesi birlikte incelenir. Benzer durumdaki personele farklı işlem yapılmışsa objektif sebep bulunup bulunmadığı da önemlidir.

Ret işlemi yazılı tebliğ edildiğinde idari dava süresi takip edilmelidir. Özel süre yoksa genel idari dava süresi uygulanır. Atama talebinin hiç cevaplanmaması hâlinde 2577 sayılı Kanun’daki idari başvuru ve zımni ret hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

657 m.68/B Türkiye genelinde kapsamdaki 657’ye tabi personel ve kadrolar için uygulanır. Mersin’deki kamu kurumlarında da hizmet sınıfı, hedef kadro derecesi, ek gösterge, hizmet yılı ve öğrenim şartları aynı kanuni ölçütlere göre kontrol edilir. Kurumun görevde yükselme ve atama yönetmeliği ayrıca önem taşır.

Normal derece yükselmesi için 657 m.68/A rehberine, kademe için 657 m.64 rehberine ve tüm kamu personeli yazıları için Kamu Personel Hukuku kategorisine bakabilirsiniz.

Resmî kaynak

Üst derece kadroya atama şartlarının temel kaynağı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.68/B’dir. Normal derece yükselmesi için aynı maddenin A bendi, hizmet sınıfı ve intibak için m.36 ayrıca incelenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →