Mahkemeye Sunulan USB İçin Hash Değeri ve Adli İmaj Alma Talebi Dilekçesi | HMK 199 Word

Kısa ve net cevap: Bir hukuk veya ticaret davasına USB bellek sunulduğunda, cihazın dosyaya alındığı andaki durumunun belirlenmesi; teknik inceleme gerekiyorsa aslın korunması, incelemenin salt okunur çalışma kopyası üzerinde yapılması, kopya ile veri kaynağının hash değerlerinin ve teslim zincirinin tutanağa geçirilmesi istenebilir. HMK her dijital delil için zorunlu bir hash algoritması ya da adli imaj işlemi öngörmez. Talep, mahkemenin delili koruma ve bilirkişi incelemesini yönetme yetkisi içinde, somut uyuşmazlığın gerektirdiği ölçülü bir teknik kontrol olarak kurulmalıdır.

Bu dilekçe hangi somut durum için hazırlanmıştır?

Bu örnek, görülmekte olan bir hukuk veya ticaret davasında taraflardan birinin USB bellek, harici disk ya da benzeri bir taşıyıcı sunduğu ve içindeki dijital dosyaların bilirkişi tarafından incelenmesinin gündeme geldiği durum içindir. Talep eden taraf, delilin otomatik olarak reddedilmesini istememekte; sunulan taşıyıcının dosyaya hangi fiziksel ve mantıksal özelliklerle girdiğinin belirlenmesini, inceleme süresince değişiklik ihtimalinin azaltılmasını ve bilirkişi bulgularının tekrar denetlenebilmesini istemektedir.

Dilekçenin amacı “USB kesinlikle değiştirildi” şeklinde kanıtsız bir isnat kurmak değildir. Cihazın kim tarafından, hangi tarihte, hangi zarf veya paketle sunulduğu; marka, model, kapasite, seri numarası ve etiket gibi ayırt edici unsurlar; görülebilen bölüm ve dosya sistemi bilgileri tutanağa geçirilebilir. Teknik olarak uygun ve uyuşmazlık için gerekli görülürse, bilirkişi gözetiminde kaynak taşıyıcının bit düzeyinde imajı alınır; kaynak ile imaj için kullanılan hash yöntemi ve hesaplanan değerler raporda açıkça gösterilir.

Ceza soruşturmasında bilgisayarda arama, kopyalama ve el koymayı düzenleyen CMK m.134 farklı bir hukuki süreçtir. Bu metin; kolluk araması, el konulan cihazın sahibine yedek kopya verilmesi ya da ceza dosyasındaki imajın imhası talebi değildir. Ayrıca gizli ses kaydının hukuka aykırılığı nedeniyle delil dışı bırakılması talebinden de ayrılır. Burada dar konu, medeni yargılamada mahkemeye zaten sunulmuş dijital taşıyıcının kimliğinin ve teknik inceleme kopyasının denetlenebilir biçimde kaydedilmesidir.

HMK 199, 216, 218 ve 219 neyi düzenler?

Adalet Bakanlığının güncel UYAP mevzuat kaydındaki HMK m.199, elektronik ortamdaki veriler ile bunlara benzer bilgi taşıyıcılarını belge olarak kabul eder. Bu hüküm, USB içindeki her dosyanın kendiliğinden doğru, gerçek veya hukuka uygun olduğunu söylemez. Yalnızca elektronik verinin medeni yargılamada belge türü içinde değerlendirilebilmesinin kanuni temelini gösterir. İçeriğin kaynağı, bütünlüğü, taraflarla bağlantısı ve ispat gücü somut dosyada ayrıca incelenir.

HMK m.216, belgenin aslının mahkemeye verilmesini ve gerekli görülürse mahkemenin belgenin korunması için tedbir alabilmesini düzenler. Dijital taşıyıcı bakımından “asıl” kavramı her olayda aynı anlama gelmez: fiziksel USB, onun içinde bulunan belirli dosya, sunumdan önce alınmış başka bir kopya veya bir sistemden dışa aktarılan kayıt söz konusu olabilir. Bu nedenle dilekçede gerçekte bilinmeyen bir şeyi “orijinal cihaz” diye adlandırmak yerine, “mahkemeye sunulan fiziksel taşıyıcı” denir ve bunun kaynağı taraf açıklaması ile belgeler üzerinden belirlenir.

HMK m.218, mahkemeye getirilmesi zor veya sakıncalı belgelerin hâkim ya da görevlendireceği bilirkişi tarafından yerinde incelenebilmesine ve inceleme işleminin tutanağa bağlanmasına imkân verir. HMK m.219 ise elektronik belgelerin, istendiğinde incelemeye elverişli elektronik ortamda sunulmasını öngörür. Bu hükümler; mahkemenin dijital veriyi gelişigüzel açıp değiştirmesi değil, incelemenin yöntemi, kapsamı ve kaydı hakkında somut karar vermesi gerektiğini destekler.

6100 sayılı Kanunun TBMM’de kabul edilen metni, maddelerin ilk sistematiğini karşılaştırmak için kullanılabilir; yürürlükteki güncel metin için UYAP kaydı esas alınmalıdır. HMK m.198 uyarınca kanuni istisnalar dışında deliller serbestçe değerlendirilir. Dolayısıyla teknik kayıtlar mahkemenin değerlendirmesine yardımcı olur; mahkemenin ispat sonucunun yerine geçmez.

Bilirkişi incelemesinde HMK 278–282 neden önemlidir?

Hash ve imaj işlemleri özel veya teknik bilgi gerektirdiğinde HMK m.266 çerçevesinde bilirkişi incelemesi gündeme gelir. HMK m.278’e göre bilirkişi görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütür; inceleme konusu şey üzerinde işlem yapılması mahkeme kararıyla olur. Bu nedenle bir tarafın cihazı kendi uzmanına verip tek yanlı kopya aldırması, mahkeme gözetimindeki inceleme zincirinin yerine geçmez. Tek yanlı teknik rapor ayrıca sunulabilir; fakat kaynağın kimliği ve işlemin nasıl yapıldığı yine açıklanmalıdır.

HMK m.279, bilirkişi raporunda inceleme konusu maddi vakaların, gerekçenin ve varılan sonucun gösterilmesini; hukuki değerlendirme yapılmamasını öngörür. Uygulanacak cihaz, yazılım ve yöntem bilirkişinin uzmanlığına bırakılırken raporda kullanılan imaj türü, hash algoritması, yazılım sürümü, işlem tarihleri ve hesaplanan değerler açıkça yazılmalıdır. “Hash alındı” biçimindeki tek cümle, hangi veri kümesinin hangi yöntemle ölçüldüğünü göstermediği için denetimi güçleştirir.

HMK m.280 uyarınca bilirkişi, kendisine teslim edilen şeyleri raporla birlikte mahkemeye verir. HMK m.281, rapora karşı iki hafta içinde eksikliklerin tamamlattırılmasını, açıklama alınmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteme imkânı tanır. HMK m.282’ye göre hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu nedenle dilekçede bilirkişinin hukuki sonuca karar vermesi değil, ölçülebilir teknik vakaları belirlemesi istenir.

Hash değeri neyi gösterir, neyi göstermez?

Hash, belirli bir bayt dizisine uygulanan matematiksel özet fonksiyonunun çıktısıdır. Aynı yöntem aynı veri üzerinde uygulandığında aynı değerin elde edilmesi, iki veri kümesinin karşılaştırılmasına yardım eder. Kaynak taşıyıcıdan imaj alınırken kaynak için ve oluşan imaj için hesaplanan değerlerin eşleşmesi, kopyalama işleminin tanımlanan kapsamda aynı bayt dizisini ürettiğini destekler. Bir çalışma kopyası başka ortama aktarılırken önceki ve sonraki değerlerin kaydı da aktarım denetimi sağlar.

Hash tek başına dosyanın doğru kişiden geldiğini, içeriğin doğru olduğunu veya verinin mahkemeye sunulmadan önce hiç değiştirilmediğini kanıtlamaz. Ölçüm anından önce değiştirilmiş bir dosyanın da hash değeri vardır. Bu nedenle değer; teslim tarihi, cihaz kimliği, zarf ve mühür bilgisi, teslim eden kişi, dosya listesi, teknik metadata ve diğer delillerle birlikte anlam kazanır. “Hash eşleşti, o hâlde içerik kesin doğrudur” sonucu kurulamaz.

Kanun, bu tür her olayda belirli bir algoritmayı zorunlu kılmaz. Dilekçede mahkemeden veya bilirkişiden gelişigüzel bir algoritma adı seçmesi istenmez. Bilirkişinin bilimsel ve teknik olarak uygun yöntemi belirlemesi; kullanılan algoritma ile yazılımın adını ve sürümünü, kapsamı ve hesaplanan değerleri rapora yazması talep edilir. Eski veya zayıf bir yöntemin tek başına kullanılmasının teknik etkisi varsa bilirkişi bunu açıklamalıdır.

Adli imaj ile sıradan dosya kopyası arasındaki fark nedir?

Sıradan kopyalama, kullanıcının gördüğü seçili dosyaları başka bir klasöre aktarmaktır. Bit düzeyinde adli imaj ise mahkemenin belirlediği kapsam ve kullanılan aracın yeteneği içinde veri kaynağının daha geniş teknik temsilini oluşturmayı amaçlar. Bölüm yapısı, dosya sistemi özellikleri, ayrılmamış alan veya silinmiş kayıt izleri uyuşmazlıkla ilgiliyse bu yöntem anlamlı olabilir. Yalnız birkaç mevcut belgenin okunması gereken dosyada ise tam imaj orantısız ve gereksiz olabilir.

Bu yüzden talep koşullu yazılır: “Uyuşmazlığın çözümü için metadata, silinmiş alan veya bütünlük incelemesi teknik olarak gerekli görülürse imaj alınmasına.” Böylece cihazın tamamındaki ilgisiz kişisel veya ticari verilerin kopyalanması otomatik bir sonuç hâline getirilmez. Mahkeme; incelenecek tarih aralığını, klasörleri, dosya türlerini, anahtar sözcükleri ve kullanıcı hesaplarını gerektiği ölçüde sınırlandırabilir.

İmaj alınacaksa, kaynak üzerinde yazmayı engelleyen yöntem kullanılması; doğrudan kaynak üzerinde rutin analiz yapılmaması; çalışma kopyasının ayrı tutulması; her kopyanın amacı ve saklandığı yerin kayda geçirilmesi istenir. Fiziksel cihaz arızalıysa veya yazma engelleyici kullanılamıyorsa, bilirkişi bunun nedenini ve uyguladığı koruyucu yöntemi raporlamalıdır. Teknik olarak imkânsız bir işlem yapılmış gibi tutanak düzenlenemez.

Teslim ve inceleme zinciri nasıl kaydedilir?

İlk tutanak cihazın kimliğini mümkün olduğunca somutlaştırır. Marka, model, renk, kapasite, görünür seri numarası, üzerindeki etiket, fiziksel hasar ve bağlantı türü yazılır; zarf veya paket varsa numarası, mühür durumu ve dosyaya giriş zamanı belirtilir. Cihazı sunan kişi ile teslim alan görevlinin adı ve işlem tarihi kaydedilir. Fotoğraf alınması gerekiyorsa dosyaya konulur; fotoğrafın kendisi cihazın içeriğine dair sonuç oluşturmaz.

İkinci kayıt teknik edinim işlemidir. Cihazın ne zaman, nerede ve kim tarafından açıldığı; hangi amaçla kimden kime teslim edildiği; yazma koruması uygulanıp uygulanmadığı; imaj dosyasının adı, boyutu ve saklama ortamı; hash yöntemi ve değerleri yazılır. Mühür açılıp yeniden kapatılmışsa bunun tarihi ve nedeni tutanağa bağlanır. Birden fazla çalışma kopyası varsa her birinin numarası ve kime verildiği gösterilir.

Daha önce cihaz açılmış veya dosyalar kopyalanmışsa bu gerçek gizlenmez. Mevcut kopyaların kim tarafından hangi yöntemle alındığı açıklanır; erişilebilen hash ve kayıtlar karşılaştırılır. Eksik bir geçmiş sonradan varmış gibi üretilemez. Mahkeme, eksikliğin ispat gücüne etkisini diğer delillerle birlikte değerlendirir. Talep eden taraf, yalnız bundan sonra yapılacak işlemlerin denetlenebilir biçimde yürütülmesini isteyebilir.

Hukuka uygunluk, kapsam ve mahremiyet nasıl korunur?

Dijital verinin bütünlüğü ile hukuka uygun elde edilmesi ayrı sorulardır. hukuka aykırı gizli ses kaydının delil dışı bırakılması tartışması HMK m.189 kapsamında yürür. Hash eşleşmesi, hukuka aykırı elde edilmiş içeriği hukuka uygun hâle getirmez. Tersine, elde edilişi hukuka uygun olan bir dosyada teknik bütünlük sorusu yine araştırılabilir. Dilekçe iki konuyu birbirine karıştırmamalıdır.

İnceleme kapsamı uyuşmazlıkla bağlantılı tutulur. Cihazda üçüncü kişilere ait yazışmalar, sağlık veya finans verileri, ticari sırlar ya da avukat-müvekkil iletişimi bulunabilir. Bilirkişinin bütün cihazı taraflara açması istenmez. Önce mahkemece belirlenen ölçütlere göre ayıklama yapılması; ilgisiz verinin rapora veya eklerine taşınmaması; zorunlu teknik kopyaların erişimi sınırlı ortamda saklanması talep edilir.

Tarafların incelemeye katılımı HMK m.278 ve mahkeme kararının sınırları içinde düzenlenir. Taraf veya uzman yardımcısı, karşı taraf verilerini serbestçe kopyalama yetkisi kazanmaz. muhasebe programı kayıtlarının elektronik ortamda ibrazı örneğinde olduğu gibi, veri kümesinin tanımı, çıktı ile elektronik ortam arasındaki bağ ve teslim yöntemi somutlaştırılmalıdır.

Talep öncesinde hangi bilgiler hazırlanmalıdır?

Önce mahkeme ve dosya numarası, cihazı sunan taraf, sunum tarihi, cihazın dosyaya alındığını gösteren evrak veya duruşma tutanağı hazırlanır. Cihazın içerdiği iddia edilen dosyalar genel başlıklarla listelenir: örneğin belirli tarih aralığındaki e-postalar, PDF sözleşmeler, muhasebe dışa aktarımı veya görüntü dosyaları. Dosya adları bilinmiyorsa tahmin edilmez; bilirkişiden envanter çıkarılması istenir.

İkinci olarak incelemenin neden gerekli olduğu açıklanır. Aynı belgenin iki farklı sürümü mü var, oluşturma ve değiştirme zamanları mı tartışmalı, dosya içeriğinin sunumdan sonra değişmeden kalması mı güvence altına alınacak, yoksa silinmiş verinin varlığı mı iddia ediliyor? Her amaç farklı teknik kapsam gerektirir. Genel “tüm veriler incelensin” talebi yerine uyuşmazlıkla bağlantılı somut sorular yazılır.

Üçüncü olarak tarafın elinde karşılaştırma değeri, önceki kopya, gönderim kaydı veya dijital imzalı belge varsa sunulur. güvenli elektronik imzanın hukuki etkisi ile sıradan taranmış imza aynı değildir. Dijital imza doğrulaması, hash karşılaştırmasından farklı bir teknik ve hukuki incelemedir; ikisi gerektiğinde ayrı sorular hâlinde bilirkişiye yöneltilir.

USB hash değeri ve adli imaj alma talebi dilekçesi örneği

Aşağıdaki örnek, karşı tarafça mahkemeye sunulmuş bir USB’nin inceleme öncesinde korunması içindir. Köşeli parantezler gerçek kayıtlarla doldurulur. Manipülasyon kanıtlanmadıkça kesin isnat yazılmaz; tam imaj yalnız somut teknik gereklilik varsa istenir.

Düzenlenebilir Word dilekçesini indirin. Word örneğinde cihazın kimliği, sunum tarihi, uyuşmazlıkla ilgili veri kapsamı ve bilirkişiye yöneltilecek teknik sorular somut dosyaya göre doldurulmalıdır.

Bilirkişiye hangi somut sorular yöneltilebilir?

Mahkemenin görev tanımı uygulanabilir ve ölçülebilir sorulardan oluşmalıdır: İncelenen fiziksel taşıyıcının marka, model, kapasite ve seri numarası nedir? Cihaz hangi dosya sistemi ve bölümleri içermektedir? İmaj alınmışsa yöntem, yazılım ve sürüm nedir? Kaynak ve imaj için hangi hash algoritması kullanılmış, hesaplanan değerler eşleşmiş midir? İnceleme sırasında kaynak üzerinde yazma işlemi gerçekleşmiş midir?

Devamında, mahkemenin sınırladığı klasör ve tarih aralığındaki dosyaların ad, boyut, tür ve zaman damgaları nelerdir? Aynı isimli farklı sürümler bulunuyor mu? Metadata ile içerik arasında açıklanması gereken teknik çelişki var mı? Silinmiş alan incelemesi istenmişse hangi teknik kısıtlar vardır? Bulguların bir kısmı sistem saat ayarı, kopyalama işlemi veya kullanılan yazılımdan etkilenebilir mi? Bilirkişi, yalnız teknik bulguyu ve sınırlamasını açıklar.

“USB sahte midir?” veya “hangi taraf haklıdır?” gibi hukuki sonuç isteyen sorular bilirkişinin görevini aşar. Aynı şekilde her dosyanın tüm geçmişini kesin belirleme vaadi gerçekçi değildir. Bilirkişinin erişemediği, bozuk, şifreli veya önceki işlemler yüzünden değişmiş alanlar varsa bunlar raporda belirtilir. belgenin aslının ibrazı ve sahtelik tartışması ile dijital bütünlük incelemesi arasındaki usul farkı korunur.

En sık yapılan hatalar nelerdir?

Birinci hata, hash değerini içeriğin doğruluğuna veya hukuka uygunluğuna ilişkin kesin kanıt gibi sunmaktır. İkinci hata, cihaz mahkemeye girmeden önceki bütün süreci hash ile kanıtladığını sanmaktır. Üçüncü hata, kanunda belirli algoritma zorunluluğu varmış gibi kesin bir teknik ad yazmaktır. Dördüncü hata, her olayda tam disk imajı talep ederek uyuşmazlık dışı kişisel ve ticari verileri gereksiz yere kopyalatmaktır.

Beşinci hata, kaynak cihaz üzerinde doğrudan açma, düzenleme veya antivirüs taraması yapıldıktan sonra hiç işlem yapılmamış gibi tutanak kurmaktır. Altıncı hata, bilirkişiye cihazın sahte olduğuna veya tarafın kötü niyetine karar verme görevi yüklemektir. Yedinci hata, kullanılan araç ve sürüm ile hash yöntemini raporda göstermeden yalnız sonucu yazmaktır. Sekizinci hata, çalışma kopyalarının kimlere verildiğini ve nerede saklandığını kaydetmemektir.

Dokuzuncu hata, ceza muhakemesindeki CMK m.134 işlemlerini hukuk davasına doğrudan uygulamaktır. Onuncu hata, rapora itiraz süresini kaçırmaktır. HMK m.281 kapsamındaki iki haftalık süre içinde eksik yöntem, çelişkili değer, belirsiz kapsam veya cevapsız teknik soru somutlaştırılmalıdır. Sırf sonuç beğenilmediği için yeni bilirkişi istenmesi yerine, denetlenebilir teknik eksiklik gösterilir.

Sunum öncesi kontrol listesi

Önce USB’nin gerçekten dosyaya sunulduğu evrak veya duruşma kaydı bulunur. Cihazın bilinen ayırt edici özellikleri ve mevcut paket durumu yazılır; bilinmeyen seri numarası tahmin edilmez. İncelemenin amacı tek cümlede tanımlanır. Tarih aralığı, dosya türü, klasör veya somut çekişme belirlenir. Tam imajın neden gerekli olabileceği açıklanır; yalnız mevcut dosya listesi yeterliyse orantısız talep kurulmaz.

Dilekçede kaynak ve imaj hash değerlerinin, algoritma ve yazılım sürümüyle birlikte kaydı istenir. Teslim alan, teslim eden, tarih, amaç, saklama yeri ve mühür işlemleri için zincir tutanağı talep edilir. Analizin çalışma kopyasında yürütülmesi, kaynakta zorunlu işlem yapılırsa bunun açıklanması istenir. İlgisiz kişisel veriler ve ticari sırlar için kapsam ve erişim sınırı yazılır. Son olarak talebin manipülasyon isnadı değil, mahkeme gözetimindeki teknik koruma talebi olduğu belirtilir.

Sık sorulan sorular

Mahkemeye sunulan her USB için adli imaj alınması zorunlu mudur?

Hayır. HMK her USB için otomatik imaj zorunluluğu kurmaz. Metadata, silinmiş alan, sürüm karşılaştırması veya bütünlük gibi teknik sorunlar varsa mahkeme gerekli ve ölçülü incelemeye karar verebilir.

Hash eşleşmesi dosyanın gerçek olduğunu kesin olarak kanıtlar mı?

Hayır. Eşleşme, ölçülen iki veri kümesinin aynı olduğunu destekler. Dosyanın kaynağını, içeriğinin doğruluğunu veya ölçümden önce değiştirilmediğini tek başına kanıtlamaz.

Kanun belirli bir hash algoritmasını zorunlu tutuyor mu?

HMK’da bu olaylar için belirli bir algoritma yazılı değildir. Uygun yöntem bilirkişice seçilir; algoritma, kullanılan yazılım ve sürüm ile hesaplanan değerler raporda açıkça gösterilir.

USB’nin tamamı karşı tarafa kopyalanabilir mi?

Otomatik olarak hayır. İnceleme uyuşmazlıkla ilgili kapsamla sınırlandırılmalı; ilgisiz kişisel veriler, ticari sırlar ve ayrıcalıklı iletişim korunmalıdır. Kopyalara erişim mahkeme kararıyla belirlenir.

İnceleme doğrudan orijinal USB üzerinde yapılabilir mi?

Kaynakta değişiklik riskini azaltmak için analiz mümkün olduğunca doğrulanmış çalışma kopyasında yapılmalıdır. Kaynak üzerinde zorunlu işlem varsa nedeni, yöntemi ve etkisi bilirkişi raporunda açıklanır.

USB daha önce açılmışsa artık inceleme yapılamaz mı?

İnceleme yapılabilir; ancak önceki erişim ve kopyalama işlemleri gizlenmez. Mevcut kayıtlar karşılaştırılır, eksik teslim zincirinin teknik sonuca etkisi açıklanır ve mahkeme ispat değerini değerlendirir.

Hash almak hukuka aykırı elde edilmiş veriyi kullanılabilir hâle getirir mi?

Hayır. Verinin bütünlüğü ile hukuka uygun elde edilmesi ayrı meselelerdir. Hash, hukuka aykırılık sorununu ortadan kaldırmaz; HMK m.189 değerlendirmesi ayrıca yapılır.

Bilirkişi USB’nin sahte olduğuna karar verebilir mi?

Bilirkişi teknik bulguları, yöntemleri ve sınırlamaları açıklar; hukuki nitelendirme ve ispat sonucu mahkemeye aittir. “Sahte” gibi hukuki sonuç içeren genel soru yerine ölçülebilir teknik sorular sorulur.

Rapor eksikse ne kadar sürede itiraz edilir?

HMK m.281 uyarınca taraflar raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlattırılmasını, açıklama alınmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. Somut dosyadaki tebliğ tarihi ayrıca kontrol edilir.

Bu dilekçe CMK 134 yedek kopya talebi midir?

Hayır. Bu örnek medeni yargılamada mahkemeye sunulmuş USB’nin korunması ve bilirkişi incelemesinin kaydı içindir. Ceza soruşturmasındaki arama, kopyalama ve el koyma rejimi farklıdır.