Arşiv Deposu Şirket Evrakını Vermiyor: İade ve Hapis Hakkının Sınırı

Arşiv firmasının ücret alacağı bulunması, elindeki her şirket belgesini borç ödenene kadar tutabileceği anlamına gelmez. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.951, niteliği gereği paraya çevrilmeye elverişli olmayan taşınırlar üzerinde hapis hakkını yasaklar. Bu nedenle ticari arşivdeki özgün defter ve kayıtlarla, paraya çevrilebilir mal veya kıymetli evrak aynı değerlendirmeye tabi tutulmamalıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.564 ise saklatanın süre kararlaştırılmış olsa bile geri isteme hakkını düzenler.

Şirketin arşivini dışarıda saklatması, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.82 kapsamındaki kendi saklama yükümlülüğünü kaldırmaz. Belgelere erişim engeli, teslim envanteri, arşiv ücretinin dayanağı ve varsa gerçek haciz veya mahkeme kararı birlikte incelenmelidir. Amaç, ücret uyuşmazlığını belgelerin tesliminden ve kanuni kayıt yükümlülüğünden doğru biçimde ayırmaktır.

Arşiv hizmetinde şirket hangi borcu üstlenmiştir?

TBK m.561, taşınırın güvenli yerde korunmasının üstlenildiği ilişkiyi saklama sözleşmesi olarak tanımlar. Arşiv firmasının kutuları teslim alması, kataloglaması ve gerektiğinde belge çıkarması bu koruma edimi kapsamında incelenir. Şirketin yalnız boş bir depo alanı kiralayıp bütün kayıtları kendi kontrolünde tutması farklıdır. Sözleşmenin adı değil, fiilen üstlenilen koruma ve teslim borcu belirleyicidir.

Arşiv hizmeti tarama, dizinleme, fiziksel saklama ve belge getirme gibi farklı işler içerebilir. Bu edimlerin hangisinin tamamlandığı, hangisinin sürekli devam ettiği ve ücretin neyi karşıladığı açıklanmalıdır. Depolama bedelinin ödenmemesiyle ayrıca sipariş edilmiş yeni tarama işinin yapılmaması aynı sorun değildir. Mevcut belgelerin geri verilmesi talebi ayrı değerlendirilir.

Arşivi teslim eden çalışanla saklatan şirket aynı kişi değildir. Sözleşme şirket adına kurulmuşsa çalışan değişikliği belgelerin malikini veya sözleşme tarafını değiştirmez. Depo, iade talebinde bulunan kişinin şirketi temsil yetkisini kontrol edebilir; fakat eski çalışanın ayrılmasını şirket arşivini süresiz tutma gerekçesi yapamaz. Yetki ve şirket kimliği güvenilir kayıtlarla açıklanmalıdır.

Genel çerçeve için saklama sözleşmesinde geri verme rehberi incelenebilir. Ticari arşivde buna ek olarak belgenin hukuki işlevi ve paraya çevrilebilirliği önem taşır. Standart ticari mallara ilişkin depo hükümleri, şirket kayıtlarının niteliği incelenmeden aynen uygulanmamalıdır.

Sözleşmenin süresi dolmadan arşiv geri istenebilir mi?

TBK m.564, saklama için süre belirlenmiş olsa bile saklatanın her zaman ileri sürebileceği geri istemi üzerine saklananın verilmesini öngörür. Depo, yalnız yıllık sözleşmenin bitmediğini söyleyerek bu talebi dönem sonuna kadar erteleyemez. Bununla birlikte saklatanın, saklayanın belirlenen süreyi dikkate alarak yaptığı masrafları ödeme borcu aynı maddede korunmuştur.

İade talebi bütün arşive veya belirli kutulara ilişkin olabilir. Şirket acil bir inceleme için yalnız belirli dönemin kayıtlarını istiyorsa hangi defter, belge grubu ve kutu kodunun gerektiği yazılmalıdır. Genel bir “evrakımızı verin” açıklaması, binlerce dosya içinden hangi teslimin beklendiğini göstermeyebilir. Talebin kapsamı depo envanteriyle eşleştirilmelidir.

Erken iade masrafı ileri sürülüyorsa hangi giderin önceki süreye güvenilerek yapıldığı açıklanır. Kalan bütün aylık ücretlerin kendiliğinden zorunlu masraf sayılması doğru değildir. Sözleşmedeki ayrı ücret veya sona erme kayıtları da kendi hukuki koşullarıyla değerlendirilir. Gerçek masraf, ceza koşulu ve gelecekte sunulmayacak hizmet bedeli birbirine karıştırılmamalıdır.

İade randevusu, hazırlama süreci ve taşıma düzeni somutlaştırılır. Şirketin belirli belgeleri istemesi, arşivin tamamının korumasız bırakılmasına veya diğer kutuların tasfiyesine izin anlamına gelmez. Hangi kısmın sözleşmede kalacağı ve hangi kısmın teslim edileceği açık kayda bağlanmalıdır.

Ücret borcu hapis hakkını kendiliğinden doğurur mu?

TMK m.950, alacaklının borçluya ait ve onun rızasıyla zilyedi olduğu taşınır veya kıymetli evrak üzerinde, borcun muaccel olması ve eşyanın alacakla bağlantısı bulunması şartıyla hapis hakkını düzenler. Tacirler arasında zilyetlik ve alacak ticari ilişkiden doğmuşsa bağlantı var sayılır. Bu kolaylık, diğer şartları ve kanuni istisnaları kaldırmaz.

Dolayısıyla depo önce alacağın kime karşı, hangi dönem ve hizmet nedeniyle doğduğunu açıklamalıdır. Başka grup şirketinin borcu ile belgeleri saklatan şirketin borcu aynı değildir. Ödeme vadesi, yapılan ödemeler ve tartışmalı ücret kalemleri ayrılır. Yalnız şirketlerin aynı adreste veya aynı ortaklarla çalışması bütün borçların tek kişiye ait olduğu anlamına gelmez.

Hapis hakkı savunmasında belgenin veya eşyanın da belirlenmesi gerekir. Arşiv kutusunda şirket defterleri, fiziksel veri taşıyıcıları ve kıymetli evrak birlikte bulunabilir. Her unsurun niteliği ayrı değerlendirilmeden bütün kutuya tek hukuki sonuç bağlanmamalıdır. Hangi eşyanın hangi alacağı güvence altına aldığı açıkça gösterilmelidir.

TMK m.952, borçlunun ödemeden aczi için özel düzenleme içerir. Sırf faturaya itiraz edilmesi veya ödeme tarihinin geçmesi, bu şartların otomatik oluştuğu anlamına gelmez. Ayrıca bu hüküm, paraya çevrilmeye elverişsiz eşyaya ilişkin m.951 yasağını genel olarak ortadan kaldıran bir yetki değildir. Borç ve eşya şartları birlikte incelenmelidir.

Şirket defterleri neden sıradan depo malı gibi tutulamaz?

TMK m.951, niteliği itibarıyla paraya çevrilmeye elverişli olmayan taşınırlar üzerinde hapis hakkı kullanılmasını açıkça engeller. Şirketin işlem ve kayıtlarını gösteren özgün evrakın hukuki işlevi, piyasada satılacak ticari emtia gibi değerlendirilmemelidir. İnceleme, kâğıdın maddi varlığına değil saklanan şeyin gerçek niteliğine yönelir.

Buna karşılık bütün kâğıt belgelerin aynı olduğu söylenemez. Çek veya başka kıymetli evrakla sıradan muhasebe kaydı, kişiye özgü belge ve ticari defter ayrı türlerdir. Hapis hakkı ileri sürülen unsurun kanuni niteliği belirlenmelidir. Arşiv firmasının kutu içinde ne bulunduğunu bilmemesi, belge türünü incelemeden sınırsız alıkoyma yetkisi yaratmaz.

TMK m.951 ayrıca alacaklının üstlendiği yükümlülük, teslim sırasında veya daha önce verilmiş talimat ya da kamu düzeniyle bağdaşmayan hâllerde hapis hakkını sınırlar. Belgenin belirli tarihte kuruma veya mahkemeye sunulmak üzere saklandığının kararlaştırılması bu incelemede önem taşır. Her sözleşme kaydı, kanunun açık sınırlarından bağımsız yorumlanamaz.

Depo hapis hakkı bulunduğunu iddia ediyorsa gerekçesini yazılı açıklamalıdır. Şirket, hangi belgelerin paraya çevrilemez nitelikte olduğunu ve erişimin neden gerektiğini belge listesiyle göstermelidir. Ücret alacağının ayrıca takip edilebilmesi, evrakın güvence amacıyla kullanılabileceği sonucuyla aynı değildir. Parasal ihtilafın varlığı, teslim borcuna ilişkin her savunmayı geçerli hâle getirmez.

Çıkış, arama ve taşıma ücretleri nasıl incelenir?

Arşiv firmasının ücret isteme hakkı, sözleşme ve TBK m.561’deki ücret düzeniyle değerlendirilir. TBK m.562, saklama sözleşmesinin zorunlu kıldığı masrafları saklatana yükler. Ancak depolama bedeli içinde yer alan bir işin tekrar ayrı kalemle istenmesi veya hiç kararlaştırılmamış ücretin sonradan kabul edilmiş sayılması ayrıca incelenmelidir.

Kutu çıkarma, belge arama, acil kurye, palet hazırlama ve taşıma bedelleri farklı işlemlerdir. Hangi ücretin önceden bildirildiği, hangi işlemin gerçekten yapıldığı ve hangi sözleşme döneminin geçerli olduğu gösterilir. Çıkış hesabı tek toplam rakamla açıklanmamalıdır. İade için zorunlu fiziksel hazırlıkla yeni bir hizmet siparişi birbirinden ayrılmalıdır.

Çok sayıda müşteriye sunulan standart tarife ve sözleşme hükümleri TBK m.20–25 kapsamındaki genel işlem koşulları bakımından değerlendirilir. Sonradan tek taraflı getirilen ağır çıkış bedeli, sadece internet sitesine yazıldığı için önceki anlaşmanın parçası sayılmaz. Koşulun bildirilmesi, kabulü, açıklığı ve içerik sınırı incelenir.

Ücretin geçerliliği ile TMK m.951’deki belge üzerinde hapis yasağı farklı sorulardır. Şirketin gerçekten borcu bulunabilir; bu borcun uygun yolla tahsili gerekir. Belgelerin teslimi sağlandı diye bütün ücret alacağı da kendiliğinden yok olmaz. İade tutanağında parasal uyuşmazlığın sürüp sürmediğinin açıklanması, yanlış bir ibra tartışmasını önler.

Dış arşiv hizmeti TTK 82 yükümlülüğünü şirkete unutturmaz

TTK m.82, her tacirin ticari defterleri, belirtilen finansal ve organizasyon belgeleri, ticari yazışmaları ve kayıt dayanaklarını sınıflandırılmış biçimde saklamasını gerektirir. Maddede sayılan belgeler için on yıllık saklama süresi vardır. TTK m.82/6 uyarınca defterlerde son kaydın yapıldığı yıl, envanterde çıkarıldığı yıl, ara bilançoda düzenlendiği yıl, yıl sonu ve konsolide finansal tablolarda hazırlandıkları yıl esas alınır. Ticari yazışmalarda yazışmanın yapıldığı, muhasebe belgelerinde belgenin oluştuğu yıl dikkate alınır. Süre, bu takvim yılının bitişinde başlar. Her belgenin teslim edildiği depo tarihi yeni bir on yıllık süre başlatmaz.

Belgelerin arşiv firmasına bırakılması, kanunun muhatabı olan taciri değiştirmez. Bu nedenle şirket, depoya erişemediğini bildirerek kendi kayıt düzenini bütünüyle dışarıya devretmiş sayılmaz. Depolama sözleşmesinde erişim, geri alma ve okunabilirlik şartlarının bulunması, bu kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesini destekler. Uyuşmazlık çıktığında acil erişim ihtiyacı gerçek tarihlerle gösterilmelidir.

TTK m.82/3, belirli istisnalar ve şartlarla görüntü veya veri taşıyıcısında saklamaya izin verir; bütün belge asıllarının istisnasız taranıp yok edilebileceği söylenemez. Kayıtların saklama boyunca erişilebilir ve uygun sürede okunabilir olması gerekir. Dijital kopya bulunduğu gerekçesiyle fiziksel asılların önemsiz ilan edilmesi, ilgili belge türü incelenmeden yapılmamalıdır.

Ayrıntılı kapsam için ticari defter ve belgelerin saklanması rehberi incelenebilir. Ayrıca TTK m.86, yalnız veri taşıyıcısıyla ibraz edilebilen belgelerin okunmasına yarayan araçların hazırlanmasını ve gerektiğinde okunabilir kopya sunulmasını düzenler. Sadece dosya adlarının listesinin bulunması, içerik erişiminin sağlandığı anlamına gelmez.

Şirket arşivde hangi belgelerin bulunduğunu nasıl ispatlar?

İade talebinin ilk dayanağı, depoya teslim edilenlerin envanteridir. Kutu kodu, belge dönemi, klasör sayısı, mühür ve teslim tarihi birlikte gösterilmelidir. Depoya kapalı kutu verilmişse kutunun teslim alınmasıyla içindeki bütün sayfaların tek tek doğrulanması ayrılır. Başlangıçta yapılmayan içerik sayımı, sonradan yapılmış gibi ileri sürülmemelidir.

Şirketin hazırladığı içerik listesi, depo kabul kaydı ve sonradan yapılan belge talepleri birbirini tamamlayabilir. Daha önce aynı kutudan belge çıkarılmışsa işlem geçmişi ilgili dosyanın gerçekten depoda bulunduğunu gösterebilir. Kutu yerinin değiştirilmesi veya başka depoya aktarılması kayıtları da istenir. Belgenin son görüldüğü yer yalnız tahmine göre yazılmamalıdır.

İade talebinde bütün evrakın kaybolduğu söylenmeden önce mevcut, eksik ve erişimi engellenen kısımlar ayrılır. HMK m.199 kapsamında elektronik envanter ve işlem kayıtları belge niteliğindedir. Tarafların elindeki kayıtların ibrazı HMK m.219–221 çerçevesinde istenebilir. İstenen kayıt ve ispatlanacak vakıa somut olarak ilişkilendirilmelidir.

Arşivlenen şirket evrakı yalnız kâğıt bedeliyle değerlendirilmez; bir hak veya işlem bakımından taşıdığı ispat işlevi de incelenir. Bu nedenle eksik kutunun yalnız boş koli maliyeti üzerinden değerlendirilmesi yeterli olmayabilir. Buna rağmen her eksikliğin bütün ticari kayıplara yol açtığı varsayılmaz; belgenin işlevi ve somut ihtiyaç ayrı gösterilir.

Eski ortak veya başka şirket itiraz ederse depo ne yapmalıdır?

TBK m.568, üçüncü kişinin saklanan üzerinde ayni hak iddiasını gerçek haciz veya saklayana karşı açılmış istihkak davasından ayırır. Kanundaki bu işlemler bulunmadıkça yalnız üçüncü kişinin sahiplik açıklaması, saklatana geri verme borcunu kaldırmaz. Haciz veya istihkak davası varsa saklayan durumu hemen saklatana bildirmelidir. Hangi arşiv parçasının kapsandığı resmî kayıtla gösterilir.

Şirketin eski ortağının “evrakı kimseye vermeyin” demesiyle yetkili mahkemenin somut koruma kararı aynı değildir. Önce arşivi kimin adına bıraktığı ve iade isteyen kişinin güncel temsil yetkisi belirlenir. Depo, taraflar arasındaki şirket içi uyuşmazlığı kendisi çözmeye çalışmamalıdır. Gerçek bir karar varsa içeriği ve kapsamı esas alınır.

Birden fazla şirketin evrakı aynı hizmet sözleşmesiyle tutulmuşsa her şirkete ait belgeler ayrılmalıdır. Sözleşmenin ortak kurulması, bütün kayıtların tek malike ait olduğunu göstermez. TBK m.565’teki birden fazla saklatanın birlikte bıraktığı eşya düzeniyle, tek şirket adına teslimde bulunan birden fazla çalışan durumu karıştırılmamalıdır.

İade alacak temsilcinin kimliği, yetki belgesi ve teslim kapsamı kaydedilir. Depoya kendi başına gelen taşıyıcıya veya tanınmayan çalışana bütün arşivin bırakılması doğru iade yapıldığını göstermez. Yetki kontrolü gerçek teslim güvenliğine hizmet etmelidir; uygun belgeler sağlandığı hâlde süresiz engelleme gerekçesine dönüştürülmemelidir.

Depo teslim etmiyorsa hemen zayi belgesi istenir mi?

Belgenin depoda bulunduğu hâlde verilmemesi ile belgenin gerçekten zayi olması farklıdır. TTK m.82/7, kanuni saklama süresinde yangın, su baskını, yer sarsıntısı gibi afet veya hırsızlık nedeniyle defter ve belgelerin kaybı için özel düzen getirir. Tacir, zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde maddede belirtilen mahkemeden belge isteyebilir.

Bu yol, ücret ihtilafı nedeniyle tutulduğu bilinen arşivi geri alma talebinin yerine geçmez. Önce deponun elinde ne bulunduğu, neyin bulunamadığı ve hangi olayın gerçekleştiği açıklanmalıdır. “Teslim edemiyoruz” cevabı tek başına kaybın nedenini göstermez. Zayi belgesi koşulları, gerçek olay ve öğrenme tarihi üzerinden ayrıca incelenmelidir.

Depo hasar veya kayıp bildirmişse olay raporu, etkilenen kutu listesi ve son erişim kayıtları korunur. Şirketin geri alınabilecek kopyaları ve başka yerde bulunan kayıtları da araştırması gerekir. Kayıp olayıyla deponun saklama borcuna aykırılığı farklı hukuki değerlendirmelerdir; biri diğerinin otomatik kabulü değildir.

TTK m.82’deki başvuru süresi varken yalnız depoyla yazışma yapılmasına güvenilmemelidir. Bununla birlikte gerçekten gerçekleşmemiş afet veya hırsızlık iddiası da kurulamaz. Dosya, öğrenilen gerçek olayı ve mevcut belirsizliği doğru biçimde göstermelidir. İade, kayıp tespiti ve tazminat talepleri kendi şartlarıyla yürütülür.

Acil evrak ihtiyacında mahkemeden ne istenebilir?

Belgelere ulaşamamak, bir davada ibraz veya başka belirli işlem yönünden ciddi zarar tehlikesi yaratıyorsa HMK m.389 çerçevesinde ihtiyati tedbir değerlendirilir. Hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya imkânsızlaşması, gecikme sakıncası yahut ciddi zarar endişesi somut gösterilmelidir. Yalnız “arşiv acildir” denilmesi yeterli açıklama değildir.

HMK m.390 uyarınca tedbirin sebebi ve türü belirtilmeli, esas hak yaklaşık olarak ispat edilmelidir. Depo sözleşmesi, kutu listesi, geri isteme yazısı ve yaklaşan belge sunma tarihi birlikte sunulur. Belirli kayıtların korunması, erişimin sağlanmasına yönelik uygun düzen veya mahkemenin belirleyeceği başka önlem istenebilir; her başvuruda otomatik ve kesin teslim kararı verileceği vaat edilemez.

HMK m.391, sakıncayı giderecek muhafaza, yediemin veya yapma-yapmama önlemlerine imkân verir. Tedbirin kapsamı dava konusuyla ve gerçek tehlikeyle sınırlı kurulmalıdır. Bütün deponun faaliyetini durdurmayı isteyen ölçüsüz bir talep yerine hangi kutuya, hangi belgelere ve hangi süreyle erişim gerektiği açıklanır. Üçüncü kişilerin arşivleri de aynı işletmede bulunabilir.

HMK m.392’de teminat düzenlenmiştir; mahkemenin gerekçeli olarak teminatsız karar verebileceği hâller ve kanuni istisnalar ayrıca değerlendirilir. Tedbir, esas uyuşmazlığın kesin çözümü değildir. Başvuru öncesi ve sonrası usul adımları somut karara göre takip edilmeli; geçici önlem alınması ücret ve tazminat davasının tamamlandığı sanılmamalıdır.

Geç veya eksik teslimden doğan zarar nasıl ayrılır?

TBK m.112 uyarınca saklama veya geri verme borcu gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe doğan zararı giderir. Şirket, hangi borcun ihlal edildiğini ve zararını açıklamalıdır. Acil kopya çıkarma, tekrar belge toplama veya başka depoya zorunlu taşıma gideri, gerçek bağlantısı ve tutarıyla gösterilir. Her idari veya ticari olumsuz sonuç otomatik olarak arşiv firmasına yüklenmez.

İbraz edilemeyen belgenin hangi işlemde gerekli olduğu ve alternatif kaydın bulunup bulunmadığı önemlidir. Şirketin kendi gecikmesi veya önlenebilir giderleri de TBK m.114 ve m.52 çerçevesinde değerlendirilir. Evrakın verilmediği öğrenildiğinde yapılan makul girişimler dosyada gösterilmelidir. Talep yalnız arşivin toplam değerine veya genel bir itibar kaybı ifadesine dayandırılmamalıdır.

Fiilî iade sırasında kutu ve mühürler envanterle karşılaştırılır. Eksik klasör, hasarlı evrak ve okunamayan veri taşıyıcısı ayrı yazılır. “Eksiksiz teslim aldım” kaydı, gerçek inceleme yapılmadan kullanılmamalıdır. Bunun yerine neyin sayıldığı, neyin henüz içerik kontrolüne tabi tutulmadığı ve hangi itirazların mevcut olduğu açıkça belirtilir.

TBK m.566, saklananı korunması gereken yerde geri verme ve gider düzenini içerir; tarafların taşıma anlaşması ayrıca incelenir. Arşivin depodan çıkış durumu ile taşıma sonrası durumu ayrılmalıdır. Yeni depoya teslim, önceki firmanın eski dönem borç ve zarar hesaplarının kendiliğinden kapanması anlamına gelmez. Teslim tutanağı ve parasal uzlaşma ayrı kapsamlarla kurulmalıdır.

İade talebi ile para uyuşmazlığı nasıl takip edilir?

Başlangıçta iadesi istenen arşiv, hukuki dayanak ve ulaşılabilir teslim düzeni yazılı bildirilmelidir. Depo hapis hakkı ileri sürüyorsa alacağın ve eşyanın niteliği ayrı cevaplanır. Tacirler arasındaki temerrüt, dönme ve fesih açıklamalarında TTK m.18/3’teki yöntemler dikkate alınır. İade talebi yalnız telefon görüşmesindeki sözlü tartışmaya bırakılmamalıdır.

Saklama ilişkisine ilişkin ticari dava niteliği TTK m.4 çerçevesinde değerlendirilir. Ticari davada aksine özel hüküm yoksa TTK m.5 uyarınca asliye ticaret mahkemesi görevlidir; mahkeme bulunmayan yerde m.5/4 uygulanır. Ücret veya tazminat gibi konusu para olan ticari davalarda TTK m.5/A dava öncesi arabuluculuk şartını getirir. Salt evrak teslimi talebiyle para talebi aynı kapsamda varsayılmamalıdır.

Şirketin yalnız boş depo alanı kiraladığı ilişki, arşiv firmasının evrakı korumayı üstlendiği saklama ilişkisinden ayrıdır. Böyle bir sözleşmede görev ve dava şartı özel kira hükümlerine göre ayrıca belirlenir. Belgeyi fiilen kontrol eden kişi ve sözleşmedeki koruma borcu tespit edilmeden sırf “depo” sözcüğünden dava yolu seçilmemelidir.

Kapanış anlaşmasında teslim listesi, tarih, taşıma sorumlusu, kalan ücret ihtilafı ve varsa dijital kayıt teslimi gösterilmelidir. Ücretin bir bölümü üzerinde uzlaşma, arşivdeki bilinmeyen eksikliklerin tamamından vazgeçildiği anlamına gelecek biçimde belirsiz bırakılmamalıdır. Her iki taraf için uygulanabilir çözüm, belge teslimini ve parasal hesabı açık kalemlere ayırarak kurulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Arşiv ücretini ödemediğim için bütün şirket defterleri tutulabilir mi?

Ücret borcu tek başına her belge üzerinde hapis yetkisi vermez. TMK m.950 koşullarıyla birlikte m.951’deki paraya çevrilmeye elverişsiz taşınır yasağı incelenir. Şirket kayıtları, kıymetli evrak ve satılabilir eşyalar aynı değildir. Alacağın ve alıkonulan her unsurun niteliği ayrı belirlenmelidir.

Yıllık arşiv sözleşmesi bitmeden kutuları geri alabilir miyim?

TBK m.564, süre belirlenmiş olsa bile saklatanın geri istemini düzenler. Saklayanın belirlenen süreye güvenerek yaptığı masraflar ayrıca ödenir. Kalan bütün ayların ücretini kendiliğinden masraf saymak doğru değildir. İstenen kutular ve teslim kapsamı envanterle eşleştirilerek yazılı bildirilmelidir.

Çekler ile muhasebe defterleri aynı hapis kuralına mı tabidir?

Her kâğıt belge aynı nitelikte değildir. TMK m.950 taşınır ve kıymetli evrakı kapsarken m.951 paraya çevrilmeye elverişsiz taşınırlar için yasak getirir. Kutunun içinde farklı türler bulunuyorsa bunlar ayrı incelenmelidir. Bütün arşive tek bir otomatik hapis sonucu bağlanamaz.

Eski ortak depoya teslim etmeyin derse iade durur mu?

Üçüncü kişinin sözlü hak iddiası, TBK m.568’deki gerçek haciz veya saklayana karşı açılmış istihkak davasıyla aynı değildir. Şirket adına iade isteyenin temsil yetkisi kontrol edilir. Varsa mahkeme kararı ve kapsamı uygulanır; eski ortağın açıklaması tek başına süresiz engel oluşturmaz.

Evrak dış depodaysa TTK 82 sorumluluğu arşiv firmasına geçer mi?

TTK m.82’nin muhatabı tacirdir. Hizmetin dışarıdan alınması şirketin kanuni saklama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Sözleşmedeki erişim ve geri alma düzeni bu yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamalıdır. Sürenin başlangıcı belge türüne göre m.82/6 ile belirlenir; ticari defterde son kaydın yapıldığı yıl esas alınır. Depoya teslim yeni süre başlatmaz.

Taranmış kopya varsa bütün belge asılları gereksiz mi?

Hayır. TTK m.82/3, belirtilen istisnalar ve erişim-okunabilirlik şartlarıyla görüntü veya veri taşıyıcısında saklamayı düzenler. Bütün belge türlerinin asılları istisnasız yok edilebilir denilemez. Hangi belge için hangi saklama biçiminin geçerli olduğu ayrı incelenir; dosya listesi tek başına içerik erişimi değildir.

Depo evrakı vermiyorsa otuz gün içinde zayi belgesi mi istemeliyim?

Teslimin engellenmesiyle gerçek zıya farklıdır. TTK m.82/7 belirli afet veya hırsızlık nedeniyle kanuni sürede zayi olan belgeler için öğrenmeden itibaren otuz günlük başvuru düzenler. Depoda bulunduğu bilinen belgenin ücret nedeniyle tutulması, bu yolun şartlarını kendiliğinden oluşturmaz.

Mahkemeye evrak sunmam gerekiyor; acil erişim sağlanabilir mi?

HMK m.389–392 çerçevesinde ihtiyati tedbir değerlendirilebilir. Hangi belgenin hangi tarihte gerektiği, gecikmenin ciddi zararı ve esas hak yaklaşık ispatla gösterilmelidir. Mahkeme uygun önlemi ve teminatı belirler. Her talepte otomatik kesin teslim kararı verileceği söylenemez.

Kutuları saydım; eksiksiz teslim tutanağı imzalayabilir miyim?

Kutu sayımıyla içerik incelemesi farklıdır. Tutanakta hangi kontrolün yapıldığı, mühür ve ambalaj durumu, henüz doğrulanmamış içerik ve mevcut eksikler açıklanmalıdır. Gerçekte yapılmamış sayfa veya klasör incelemesi yapılmış gibi yazılmamalıdır. Parasal ibra ile fiziksel teslimin kapsamı da ayrı tutulmalıdır.

Ücret tartışmasını çözmek için evrak teslimi davasından önce arabuluculuk şart mı?

Talep ve uyuşmazlık türü belirlenir. Ticari para alacağı ve tazminat davası TTK m.5/A kapsamındadır; yalnız evrak teslimi talebi otomatik aynı sayılmaz. Saklama yerine kira ilişkisi varsa özel usul ayrıca incelenir. İade, ücret ve zarar talepleri açık ayrılmalıdır.

Başvuru ve dosya hazırlığı

Arşiv iadesi dosyasında önce kutu envanteri, sözleşme tarafı, borç dökümü ve acil ihtiyaç duyulan belge listesi eşleştirilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İstanbul ve Mersin ofisleriyle Mersin merkezli Türkiye geneli dosya yönetiminde evrakın niteliğini, hapis iddiasının sınırını ve uygun iade yolunu birlikte değerlendirir. Yaklaşan bir ibraz tarihi varsa bunu ve istenen belge grubunu belirterek iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Resmî kaynaklar ve mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.950–953
• 6098 sayılı TBK m.20–25, 52, 112, 114 ve 561–568
• 6102 sayılı TTK m.4, 5, 5/A, 18/3, 82 ve 86
• 6100 sayılı HMK m.199, 219–221 ve 389–392

Mevzuat kontrol tarihi: 24 Ekim 2026.

İlgili hukuk rehberleri

• Saklama Sözleşmesi: Emanet Eşya İçin 9 Hukuki Kural
• Ticari Defter ve Belgeler Kaç Yıl Saklanır? TTK 82’ye Göre 10 Yıl ve Zayi Belgesi 2026

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →