GES Montajından Sonra Fabrika Çatısı Akarsa Kim Sorumlu?

GES montajından sonra fabrika çatısının akması, montaj şirketinin kusurlu işinden veya sözleşmeye aykırı uygulamasından kaynaklanıyorsa onarım ve zarar talepleri doğurur. Kurulum sözleşmesinin tarafı TBK m.112 ile eser sözleşmesindeki m.471–477 hükümlerine; sözleşmenin tarafı olmayan zarar görmüş malik ise koşulları gerçekleştiğinde m.49’daki haksız fiil sorumluluğuna dayanır. Yağışın montajdan sonra gerçekleşmesi, tek başına sızıntının montajdan kaynaklandığını ispatlamaz.

İncelemenin merkezinde üç ayrı unsur vardır: çatının montaj öncesindeki durumu, yüklenicinin yaptığı müdahalenin kapsamı ve suyun binaya hangi nedenle girdiği. Fabrika çatısı, içerdeki makineler ve stoklar için zarar kalemleri de ayrı hazırlanmalıdır.

Montajdan önceki çatı durumunu gösteren belgeler

GES kurulumu öncesinde hazırlanan keşif raporu, çatı fotoğrafları, mevcut kaçak kayıtları, bakım faturaları ve teslim tutanağı uyuşmazlığın başlangıç noktasını oluşturur. Önceden sızıntı bulunduğu ileri sürülüyorsa bunun yeri ve niteliği belirlenir. Eski bir akıntının bulunması, montaj sırasında başka bir yerde oluşturulan yeni hasarı kendiliğinden açıklamaz. Her iki sorun aynı dosyada ayrı işaretlenmelidir.

Yüklenici keşif yapmış ve çatıyı kurulum için uygun bulmuşsa raporun gerçekten hangi hususları kapsadığı okunur. Yalnız ölçü alınması ile taşıma, su yalıtımı ve montajın mevcut çatıya etkisinin incelenmesi aynı şey değildir. İş sahibinin bildirdiği eski arızalar ve yüklenicinin verdiği yanıtlar saklanır. Uyuşmazlıktan sonra hazırlanan bir fotoğrafın, montaj öncesi durumu gösterdiği tarih kaydı olmadan kabul edilmemelidir.

Yüklenici çatı yenilemeyi üstlenmediyse yine sorumlu tutulur mu?

Çatının tümünü yenilemekle yükümlü olmamak, yapılan montajda mevcut yapıya zarar vermeme borcunu ortadan kaldırmaz. TBK m.471 yüklenicinin işi iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle yapmasını ister. Mesleki ve teknik kurallara uygun davranış yüklenicinin uzmanlık alanı dikkate alınarak değerlendirilir.

Buna karşılık GES şirketi her eski çatı kusurunu ücretsiz düzeltmeyi üstlenmiş sayılmaz. Kurulum işi, gerekli güçlendirme, su yalıtımının korunması, kablo geçişleri ve ilave yapı işleri sözleşme kalemleri üzerinden ayrılmalıdır. Farklı yükleniciler varsa hangi ekibin hangi bölüme müdahale ettiği belirlenir. İşin sınırları için inşaat ve eser sözleşmesi kapsamı ile fiilî saha kayıtları birlikte okunur.

Çatıdaki sakınca proje başında görülmüşse

TBK m.472, iş sahibinin sağladığı malzeme veya eserin yapılması için gösterdiği yerdeki ayıp ve işi tehlikeye düşüren durumlar konusunda yükleniciye derhâl bildirim yükümlülüğü getirir. Yüklenici, teknik sakıncayı fark ettiği hâlde açıklamadan montaja devam etmişse “çatı iş sahibine aitti” ifadesiyle bütün sonuçlardan kurtulamaz. Hangi riskin ne zaman görüldüğü ve nasıl bildirildiği araştırılır.

İş sahibi yüklenicinin açık ihtarına rağmen zarara yol açan talimatta ısrar etmişse TBK m.476 ayrıca uygulanır. Bu hükmün uygulanması için yalnız müşterinin genel olarak ucuz çözüm istemesi yeterli görülmemelidir; teknik uyarı, istenen uygulama ve ayıp arasındaki bağ gösterilir. Yazılı uyarıdaki konu ile sonradan gerçekleşen hasar birbirinden farklıysa uyarı bütün zararları kapsayan genel bir sorumsuzluk belgesi olmaz.

Sızıntının montajla bağlantısı nasıl belirlenir?

Su, görüldüğü noktadan farklı bir yerden yapıya girebilir. Bu nedenle yalnız üretim alanındaki damlama fotoğrafı, kusurlu çatı noktasını her durumda açıklamaz. Montaj krokisi, bağlantı yerleri, kablo güzergâhı, yalıtımın değiştirildiği alanlar ve yağmur suyu tahliye düzeni teknik incelemede birlikte değerlendirilir. Bu inceleme hukuki yazının tarif ettiği bir tamir yöntemiyle değil, yetkin teknik uzman tarafından yapılır.

Hasar, kurulum tamamlanmadan ortaya çıkmışsa iş programı ve açık bırakılan bölümler de incelenir. Montaj sonrası ilk yağış tarihi, sızıntının başlangıcı ve yapılan geçici müdahaleler zaman çizelgesine eklenir. Sonradan çatıya çıkan bakım ekibinin işlemleri ayrıca kaydedilir. Her yeni müdahale ilk yüklenicinin kusurunu ortadan kaldırmadığı gibi, bütün sonraki hasarlar da ilk montaj şirketine otomatik yüklenmez.

Teknik raporda mevcut çatı eskimesi, montaj uygulaması, olağan dışı dış etkenler ve sonradan yapılan işlemler ayrı nedenler olarak incelenmelidir. Birden fazla etken varsa bunların katkısı açıklanır. Hangi parçanın değişmesinin sorunu gidereceği ve onarımın sadece belirli alanla mı yoksa daha geniş imalatla mı mümkün olduğu gerekçelendirilir. Böylece hukuki talep, yalnız en yüksek onarım teklifine dayanmaz.

Yağış sürerken delil korunması ve zarar azaltılması

İşletme, yalnız ileride dava açmak için makinelerin veya stokların zarar görmeye devam etmesini beklememelidir. TBK m.52, zarar görenin zararın doğması veya artmasındaki etkisini tazminat bakımından dikkate alır; sözleşmeye aykırılıkta m.114/2 yoluyla bu ölçüt uygulanır. Yapılabilecek koruma işlemleri teknik güvenlikle birlikte değerlendirilir ve yapılan giderler kayda alınır.

Çatıya ilişkin müdahale, elektrikli sistemlerle ve çalışma güvenliğiyle bağlantılı olduğundan uygun teknik ekip tarafından yürütülmelidir. Hukuki delil ihtiyacı, tehlikeli bir durumu olduğu gibi bırakmayı gerektirmez. Güvenle elde edilen mevcut fotoğraflar, olay tutanağı, taşınan malların listesi ve acil işlem faturası korunur. Zorunlu müdahale öncesi durum tamamen kaydedilemediyse bunun nedeni dosyada açıkça belirtilir.

Montaj şirketine yapılacak bildirim ne içermelidir?

Eserin tesliminden sonra fark edilen ayıp için TBK m.474’teki inceleme ve bildirim yükümlülüğü uygulanır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıp, m.477 gereğince gecikmeksizin bildirilir. Çatının yalnız yağış altında sorun vermesi, iş sahibine yıllarca sessiz kalma hakkı sağlamaz. Sızıntının ilk görüldüğü tarih ile teknik sebebinin daha sonra kesinleşmesi ayrı kaydedilmelidir.

Bildirimde tesis adresi, sözleşme, montaj yapılan bölüm, görülen akıntı, etkilenen alan ve istenen inceleme açıklanır. Mevcut fotoğraf ve belgeler eklenir; karşı tarafa güvenli inceleme imkânı sunulur. Ayıp bildiriminin zamanı ile zarar hesabının kesinleşmesi farklıdır. Bütün maddi zarar belirlenene kadar ilk bildirimi ertelemek doğru değildir.

Teknik servis kaydıyla fesih, dönme veya temerrüt ihtarı aynı işlem olmayabilir. Tacirler arasında bu hukuki sonuçlara yönelik bildirimlerde TTK m.18/3 dikkate alınır. Şirketin ticaret unvanı, yetkili bildirim adresi ve sözleşmenin tarafı doğrulanır. Sahadaki ekibin kullandığı marka veya taşeron unvanına gönderilen mesajın asıl sözleşme borçlusuna ulaştığı ayrıca gösterilmelidir.

Çatı onarılmadan mahkemeden delil tespiti istenmesi

HMK m.400, delilin hemen belirlenmemesi durumunda kaybolacağı veya sonradan ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı hâllerde hukuki yarara dayalı delil tespitini düzenler. Sızıntı noktalarının kapatılması ve montaj elemanlarının sökülmesi eski durumu değiştirecekse talepte bu ihtiyaç somutlaştırılır. Sadece bir onarım faturasının bulunması, hasarın nedeninin de tespit edildiği anlamına gelmez.

İncelemede montaj öncesi durum, fiilî müdahale alanları, sızıntı nedeni, gerekli onarım kapsamı, içerdeki zararlarla bağlantı ve makul giderler sorulmalıdır. Dava açılmadan önce HMK m.401’deki yetki düzeni, dava açıldıktan sonra ise davanın görüldüğü mahkeme esas alınır. Tespit dosyası ödeme hükmü değildir; alınan rapor asıl uyuşmazlıkta değerlendirilir.

Çatının hemen kapatılması veya montaj elemanlarının sökülmesi zorunluysa, HMK m.403 uyarınca acele delil tespiti talep edilebilir. Bu usulde ölçüt, talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunmasıdır. Dilekçede beklemenin hangi fiziksel izi ortadan kaldıracağı açıklanır: sökülecek bağlantı noktası, kapanacak geçiş açıklığı veya değiştirilecek yalıtım bölgesi somut olarak gösterilir. Koşul gerçekleşirse mahkeme karşı tarafa önceden tebligat yapmadan tespit yaptırabilir. Tespit sonrasında dilekçe, karar, tutanak ve varsa bilirkişi raporunun örneği mahkemece kendiliğinden diğer tarafa tebliğ edilir. Karşı tarafın tespit kararına itiraz süresi, bu tebliğden itibaren bir haftadır. Acele usul, karşı tarafın sonradan bilgilenmesini ve itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.

HMK m.402 gereğince başvuruda tespiti istenen vakıalar, bilirkişiye yöneltilecek sorular ve delilin kaybolacağı veya gösterilmesinin zorlaşacağı kuşkusunu doğuran sebepler yazılır. Bu nedenle yalnız toplam onarım bedelinin belirlenmesini istemek, su girişinin hangi montaj müdahalesiyle bağlantılı olduğu sorusunun yerini tutmaz. Çatı krokisindeki noktalar, etkilenen üretim alanları ve hasarlı makine listesi aynı işaretlerle eşleştirilmelidir. Mahkemenin belirlediği tespit giderleri avans olarak ödenmeden sonraki işlemler yapılmaz. Onarıma başlanmışsa değiştirilmeyen alanlar ve korunmuş parçalar ayrıca belirtilir; uzman incelemesinin artık gözlemleyemediği eski durum kesin tespit edilmiş gibi sunulmaz.

Ücretsiz onarım ile bedel indirimi nasıl seçilir?

Yüklenicinin sorumlu olduğu eser ayıbında TBK m.475 uygulanır. Aşırı masraf gerektirmeyen ücretsiz onarım, ayıp oranında bedel indirimi ve kanundaki ağırlık koşullarına bağlı dönme ayrı seçeneklerdir. Çatı sızıntısının giderilebilir olması, bütün GES sözleşmesinden her durumda dönülebileceği sonucunu doğurmaz. Aynı şekilde mevcut zarar sürerken yalnız küçük bir bedel indirimi önerilmesi de iş sahibinin kanuni seçeneklerini kendiliğinden kaldırmaz.

Taşınmaz üzerindeki eserin sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa m.475’in dönmeye ilişkin sınırı dikkate alınır. Seçilecek çözüm, yalnız panel sistemini değil, mevcut yapıyı korumalıdır. Teknik onarım planında GES ekipmanının geçici sökümü gerekiyorsa bunun kapsamı, yeniden montajı ve testleri hesaba katılır. Aynı fiziksel kusur için bedel indirimi ve onarım bedelinin mükerrer tahsili talep edilmez.

Makineler ve stoklar zarar gördüğünde ayrı hesap

TBK m.475, iş sahibinin genel hükümlere göre tazminat hakkını saklı tutar. Çatının onarım gideriyle suyun üretim alanındaki eşyalara verdiği zarar aynı kalem değildir. Her makine veya stok grubu için hasar öncesi durum, zarar gördüğü yer, olayla bağlantı, onarım veya ekonomik değer kaybı ve varsa kurtarılan değer gösterilir.

Üretime uygun olmayan stokların tamamı için otomatik olarak en yüksek satış fiyatı talep edilmez. Gerçek malvarlığı kaybı, elde kalan değer, onarım ve yeniden kullanma imkânı ile birlikte hesaplanır. Hasarlı görünen ürünün zorunlu imhası veya kullanım dışı bırakılması teknik gerekçeyle belgelenmelidir. Sızıntıyla ilgisiz eski hasarlar bu talebe eklenmemelidir.

Üretim duruşundan doğan zarar da ayrı belgelendirilir. Duruşun yalnız sızıntı nedeniyle mi, güvenli inceleme için mi veya zaten planlı bakım döneminde mi gerçekleştiği açıklanır. Gerçekleşmeyen sipariş, ikame üretim, ek nakil ve tasarruf edilen giderler aynı olayla eşleştirilir. Çatı tamiri tamamlandığı hâlde devam ettiği ileri sürülen kaybın neden sürdüğü ayrıca gösterilmelidir.

Binanın maliki ile GES’i kurduran kiracı farklıysa

Fabrika binasının sahibi, üretim işletmesi ve GES sözleşmesinin tarafı aynı kişi olmayabilir. Çatıdaki yapısal zarar malike, stok kaybı işletmeye ve sözleşmeye dayalı onarım hakkı işi sipariş eden tarafa ilişkin olabilir. Talep dosyasında hangi kişinin hangi malvarlığı değerinin zarar gördüğü gösterilir. Bir kişinin bütün kalemleri kendi zararı gibi ileri sürmesi yerine hak sahipliği açıklığa kavuşturulur.

Kiracının değişiklik yapması bakımından TBK m.321’de kiraya verenin yazılı rızası düzenlenir. GES kurulumuna izin verilmesiyle kusurlu montajın doğurduğu zararın peşinen kabulü aynı şey değildir. Rıza belgesi, kira sözleşmesindeki eski hâle getirme düzeni ve montaj sözleşmesi birlikte okunur. TBK m.316’daki özenli kullanım borcu da kiracı ile kiraya veren arasındaki ilişki yönünden ayrıca değerlendirilir.

Montaj sözleşmesinin tarafı olmayan malik doğrudan zarar gördüğünde TBK m.49’daki kusurlu, hukuka aykırı fiil, zarar ve nedensel bağlantı koşulları incelenir. Sözleşmeden doğan taleple haksız fiil talebinin ispat düzeni ve süreleri aynı kabul edilmez. Kira ilişkisindeki sorumluluk, montaj firmasına karşı başvuru ve taraflar arasındaki rücu ihtiyacı ayrı kaydedilir.

İşi taşeron yaptıysa kime başvurulur?

İşi üstlenen şirketin fiilî montajı başka ekibe yaptırması, iş sahibine karşı sözleşmesel borcunu kendiliğinden devretmez. TBK m.116 yardımcı kişilerin işi yürüttükleri sırada verdikleri zarar bakımından önemlidir. TBK m.471’deki işi bizzat veya kendi yönetimi altında yapma düzeniyle sözleşmedeki alt yüklenici şartları da incelenir.

İş sahibi, ana yüklenicinin verdiği teklif, ödeme aldığı hesap, sahaya görevlendirdiği ekip ve düzenlenen servis formlarını birlikte sunmalıdır. Taşeronun ayrıca doğrudan kusurlu fiili varsa ona ilişkin sorumluluk koşulları da değerlendirilir. Ancak yalnız farklı şirketlerin aynı projede bulunmasından hareketle hepsi için aynı sorumluluk sonucu kurulmaz; her kişinin fiili ve borcu gösterilir.

Teslim belgesi ve zamanaşımı neden ayrıca incelenir?

Teslim tutanağındaki genel kabul kaydı, olağan incelemede fark edilmeyen gizli ayıpları otomatik olarak ortadan kaldırmaz. TBK m.477’nin kabulden sonra devam eden sorumluluk hâlleri incelenir. Teslim tutanağı ve gizli ayıp ayrımı özellikle montajın yağışsız dönemde teslim edildiği uyuşmazlıklarda önem taşır.

Ayıplı eser davasında TBK m.478’deki iki, beş ve ağır kusurda yirmi yıllık süreler, eserin niteliği ve teslim tarihi üzerinden değerlendirilir. Sözleşmenin tarafı olmayan kişinin haksız fiil talebinde m.72’deki öğrenmeden başlayan iki ve fiilden başlayan on yıllık sürelerle ceza zamanaşımı istisnası ayrıca gözetilir. Aynı olaydan doğan bütün taleplerin tek süreye tabi olduğu varsayılmaz; ihbar yükümlülüğü de bu sürelerden bağımsızdır.

Onarım protokolü ve dava öncesi hazırlık

Çözüm görüşmesinde onarım yapılacak alan, yöntem, sorumlu şirket, bitiş tarihi, doğrulama incelemesi ve önceki zararların nasıl ele alınacağı belirlenir. Yalnız bir noktaya geçici müdahale yapılması, bütün sızıntı sorununun giderildiğinin kabulü olarak yazılmamalıdır. Onarım sonrası belgenin teknik teslimi mi yoksa ayrıca tazminat taleplerinden vazgeçmeyi mi içerdiği açık olmalıdır.

Tarafların ticari işletmeleriyle ilgili para ve tazminat taleplerinde TTK m.4, 5 ve 5/A çerçevesinde ticari görev ve arabuluculuk değerlendirilir. Malikin sözleşme dışı talebi aynı varsayımla sınıflandırılmaz. Dosya, çatıdaki fiziki bulgularla her zarar sahibinin belgelerini birleştirmeli; teknik neden belirlenmeden talebin yöneltileceği kişi kesinleştirilmemelidir.

Sık sorulan sorular

Montajdan sonraki ilk yağmurda akma olması tek başına yeterli delil midir?

Zaman sırası önemli bir veridir fakat tek başına teknik nedeni ispatlamaz. Montaj öncesi çatı durumu, müdahale yerleri, suyun giriş yolu ve sonraki işlemler birlikte incelenir.

GES firması çatı yenileme işini üstlenmediğini söyleyebilir mi?

Sözleşmede bütün çatıyı yenileme borcu bulunmayabilir. Bununla birlikte yaptığı işi özenle yürütme ve mevcut yapıya kendi kusuruyla zarar vermeme yükümlülüğü devam eder; TBK m.471 ve112 dikkate alınır.

Çatının eskiliği montaj firmasını her durumda kurtarır mı?

Hayır. Eski kusurun gerçek zarara etkisi ve yüklenicinin TBK m.472 kapsamındaki uyarı borcu incelenir. Yeni montaj hasarıyla önceden var olan sızıntı ayrı gösterilmelidir.

Acil onarım yaptırırsam delil kaybolduğu için bütün hakkım biter mi?

Böyle otomatik bir sonuç yoktur. Zorunlu müdahalenin nedeni, mevcut güvenli kayıtlar ve yapılan işlemler belgelenmelidir. Delilin kaybolması tehlikesinde HMK m.400 kapsamında tespit yolu ayrıca değerlendirilir.

Sızıntı bildirimi için zarar hesabının bitmesini beklemeli miyim?

Hayır. Eser ilişkisinde bilinen ayıp TBK m.474–477 uyarınca zamanında bildirilir. Zararın tüm kapsamının sonradan kesinleşmesi ilk bildirimin geciktirilmesini haklı kılmaz.

Çatı hasarı yanında stok ve makine zararı da talep edilir mi?

Yüklenicinin ihlaliyle bağlantılı ve sorumluluk şartları gerçekleşen diğer zararlar TBK m.475’in saklı tuttuğu tazminat hakkı kapsamında incelenir. Her malın hasarı ve gerçek değer kaybı ayrı belgelenir.

Kiraya verenin GES için izin vermesi kusurlu montajı kabul etmesi midir?

Yazılı değişiklik izni ile zarar verici uygulamaya razı olma aynı değildir. TBK m.321 kapsamındaki rıza, kira sözleşmesi ve montajın gerçek etkileri birlikte değerlendirilir.

GES sözleşmesini kiracı imzaladıysa bina sahibi hiç başvuramaz mı?

Malik kendi malvarlığındaki zarar için şartları varsa TBK m.49’daki haksız fiil hükümlerine dayanır. Kiracının sözleşme hakları ve malikin doğrudan zarar talebi ayrı incelenmelidir.

Taşeron montaj yaptıysa ana şirketin sorumluluğu biter mi?

İşin yardımcı kişiye gördürülmesi sözleşme borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. TBK m.116 ve471, sözleşmedeki düzenle birlikte uygulanır; hangi şirketin hangi borcu üstlendiği belirlenir.

Delil tespiti yaptırınca bütün zarar hemen tahsil edilir mi?

Hayır. Delil tespiti mevcut teknik olguları korur; tek başına ödeme hükmü değildir. Sorumluluk, zarar miktarı, hak sahipliği ve uygulanacak başvuru yolu ayrıca değerlendirilir.

İstanbul ve Mersin ofislerine ulaştırılacak fabrika çatısı dosyasında montaj öncesi keşif belgeleri ile ilk sızıntı kaydı birlikte bulunmalıdır. Türkiye genelindeki incelemede tesisin yeri, çatı maliki, GES sözleşmesinin tarafı ve zarar gören malların sahibi ayrı belirlenir. Teknik tespitin yapılacağı yer ile hukuki başvurunun yöneltileceği kişi, bu belgeler üzerinden planlanır.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: 49–52,72,112,114,116,316,321,471–478
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: 199,400–403
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: 4,5,5/A,18/3

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →