İstanbul İSO Türk Malı Belgesi: IPA İhalesi, Menşe ve Başvuru Dosyası
Türk Malı Belgesi, kamu ihalelerindeki Yerli Malı Belgesi ile aynı belge değildir. İstanbul Sanayi Odası, Türk Malı Belgesini IPA kapsamındaki sözleşmelerde kullanılan malların menşeine ilişkin ayrı bir hizmet olarak açıklamaktadır. Başvuruda önce ihale veya sözleşmenin istediği belgenin tam adı ve menşe şartı belirlenir. Türkiye’de düzenlenen bir satış faturası, ürünün Türk menşeli olduğunu tek başına kanıtlamaz. Üretim farklı ülkelerde gerçekleşmişse 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.19 kapsamındaki menşe değerlendirmesi ayrıca yapılır.
İstanbul’daki yüklenici şirketin üreticiyle aynı kişi olması zorunlu kabul edilerek dosya hazırlanmamalıdır. Ürünü sağlayan yüklenici, üretici ve ithal girdiyi temin eden şirket farklı olabilir. Başvuru dosyasının görevi, bu kişiler arasındaki belge zincirini sözleşmedeki belirli ürünle ilişkilendirmektir. Belge alınması, malların teknik şartnameye uygunluğunun veya sözleşme bedelinin ödenmesinin kendiliğinden kabul edildiği anlamına gelmez. Menşe, teslim, teknik kabul ve ödeme ayrı başlıklar olarak izlenmelidir.
Türk Malı Belgesi ile Yerli Malı Belgesi neden karıştırılır?
İSO’nun Türk Malı Belgesi sayfası, bu belgenin IPA kapsamındaki ihalelerde kullanımını, kamu ihalelerinde kullanılan Yerli Malı Belgesinden ayrı açıklamaktadır. İsimlerin benzemesi, başvuru formunun, inceleme ölçütünün ve kullanım amacının aynı olduğunu göstermez. Bir ürün için elde bulunan başka bir oda belgesinin yeterli olacağına karar vermeden, talep yazısındaki belge adı sözleşmeyle karşılaştırılmalıdır. Gereksiz belge çıkarmak da istenen belgenin yerine yanlış evrak vermek kadar dosyayı geciktirebilir.
İSO’nun güncel Yerli Malı Belgesi açıklaması, bu ayrı hizmeti 1 Ocak 2026’da yürürlüğe giren SGM-2024/10 sayılı Yerli Malı Tebliği çerçevesinde ele almaktadır. Türk Malı Belgesi başvurusuna, yalnız isim benzerliğinden hareketle bu hizmetin bütün belge ve hesap koşulları aktarılmaz. Yerli katkı oranı hesabı, menşe incelemesi ve sözleşmenin istediği uygunluk belgesi farklı sorulara cevap verir. Her işlem kendi dayanağıyla incelenmelidir.
Her IPA projesinde aynı menşe ve belge şartı mı vardır?
Başvurunun başlangıç belgesi, ilgili IPA programı sözleşmesi ve ihale dosyasıdır. Projenin hangi program dönemine ait olduğu, sözleşmedeki menşe koşulu ve belge teslim aşaması belirlenmelidir. Bir başka projenin şartnamesindeki ülke listesi, parasal eşik veya istisna, yeni sözleşmeye doğrudan taşınmamalıdır. İSO’nun hizmet sayfasının bulunması da her IPA dosyasında aynı mal için mutlaka aynı belge istendiğini tek başına göstermez. Somut talep sözleşme belgelerinden okunmalıdır.
İhale dosyasında farklı sürümler veya sonradan yayımlanan açıklamalar bulunuyorsa hangisinin uygulandığı kaydedilir. Yüklenicinin teklifindeki ürünle sözleşme ekindeki ürünün aynı olup olmadığı da kontrol edilir. Sipariş sonrasında marka veya model değiştirilmişse, eski ürün için hazırlanmış menşe dosyası yeni ürünü otomatik olarak kapsamaz. Ürün değişikliğinin sözleşmeye etkisi ile oda belgesinin yenilenmesi veya kapsamı ayrı değerlendirilir. Belge hazırlığı, sözleşmede izin verilmeyen bir değişikliği geçerli hâle getirmez.
Menşe incelemesinde Gümrük Kanunu m.19 neyi düzenler?
4458 sayılı Gümrük Kanunu m.19, üretimi birden fazla ülkede gerçekleştirilen eşyanın menşeini belirlerken ekonomik yönden gerekli son esaslı işçilik ve işlemin yapıldığı ülkeyi, bu amaçla donatılmış işletme koşuluyla birlikte ele alır. Bu yüzden yalnız son satışın veya son sevkiyatın Türkiye’den yapılması, üretim sürecinin hukuki değerlendirmesinin yerine geçmez. Ürünün ticari markası ile menşe ülkesi de aynı bilgi değildir.
Türkiye’de yapılan işlemin ne olduğu somutlaştırılmalıdır. Girdilerin teslim alınması, depolanması, ambalajlanması, parçaların birleştirilmesi ve üretim sürecindeki esaslı işlemler birbirinin yerine yazılmaz. Her montaj faaliyetinin otomatik olarak Türk menşei kazandırdığı söylenemez. İşlemin niteliği, ilgili ürünün özellikleri ve uygulanacak menşe kuralları birlikte incelenir. Başvuranın üretim akışını yalnız “yerli üretim” ifadesiyle tanımlaması, hangi faaliyetin nerede gerçekleştiğini göstermeye yetmez.
İthal girdi kullanılması da bütün nihai ürünlerin zorunlu olarak yabancı menşeli olacağı anlamına gelmez. İSO’nun belge listesi, menşeli olmayan girdilerle yapılan üretim için ithalat beyannamesi ve alış faturası gibi kayıtları ayrıca saymaktadır. Bu belgelerin istenmesinin nedeni girdiyi gizlemek değil, üretim zincirini inceleyebilmektir. Başvuru dosyasında ithal ve yurt içi temin edilen unsurlar doğru ayrılmalı; eksik kayıt, yalnız satıcının genel beyanıyla kapatılmamalıdır.
Yüklenici ve üretici farklıysa dosya nasıl kurulur?
İSO’nun açıklamasında gerekli belgelerin yüklenici firma tarafından sunulması ve başvuruya göre ek belge istenmesi öngörülmektedir. Yüklenicinin yalnız kendi faaliyet belgesini sunması, farklı üreticinin imalat sürecini göstermeye yetmez. Sözleşme kapsamındaki ürünü kimin ürettiği, hangi tesiste üretildiği ve üretici kayıtlarının hangi ürüne ilişkin olduğu açıklanmalıdır. Aradaki toptancı veya tedarikçi şirketler varsa bunların faturaları zincirin bağlantı noktalarını gösterir.
Bir yüklenicinin çok sayıda üreticiden mal temin etmesi hâlinde, tek bir üreticinin kapasite raporu bütün mal kalemleri için kullanılmamalıdır. Her ürünün üretici belgesiyle bağlantısı kurulmalıdır. Başvuruyu imzalayan şirketin sıfatı ile üreticinin taahhüdü de aynı değildir. Yüklenici kendi başvurusunun doğruluğundan söz ederken, üreticiye ait olmayan bir üretim sürecini o firmaya atfedemez. Belgelerdeki unvan değişiklikleri ve eski kayıtlar, güncel tüzel kişiyle ilişkilendirilmelidir.
GTİP ve ürün tanımı neden başvurunun merkezindedir?
İSO’nun listesinde, IPA sözleşmesindeki mal veya malzemelerin GTİP numaraları açıkça yer alır. Ürün tanımıyla GTİP birlikte kontrol edilmelidir. Ticari katalogdaki kısa ad, gümrük sınıflandırmasını her durumda tek başına belirlemez. Benzer isimle satılan iki ürünün teknik özellikleri farklıysa aynı kodun kullanılacağı varsayılmamalıdır. Kod bilgisi bir başka başvurudan kopyalanmadan, başvurudaki gerçek mal ile eşleştirilmelidir.
Çalışma dosyasında sözleşme kalem numarası, malın tam tanımı, marka ve model, GTİP, üretici ve ilgili belge numaralarının yan yana gösterilmesi yararlıdır. Bu tablo işletmenin dosya takibini kolaylaştıran bir araçtır; kurumun zorunlu standart formu olduğu ileri sürülmemelidir. Amacı, sözleşmede bir cihaz yazarken faturada başka modelin görünmesi veya ithalat belgesinin farklı malı kapsaması gibi uyuşmazlıkları başvuru öncesinde ortaya çıkarmaktır.
Tek bir fatura çok sayıda ürün içeriyorsa hangi satırın hangi sözleşme kalemine ait olduğu açıklanır. Miktar ve birim bilgileri de karşılaştırılır; adet, takım ve kilogram aynı ölçü değildir. Bir belgedeki toplam tutarın başka belgedeki toplamla eşit olması, ürünlerin aynı olduğunu tek başına kanıtlamaz. Benzer şekilde farklı para birimleriyle düzenlenmiş belgelerin bulunması, menşe sonucunu kendiliğinden değiştirmez. İnceleme, malın kimliğine ve üretim bağlantısına dayanmalıdır.
Tümüyle Türkiye’de elde edilen ürünlerde hangi belgeler sunulur?
İSO hizmet listesi, tümüyle Türkiye Gümrük Bölgesinde elde edilmiş veya üretilmiş eşya için müstahsil makbuzu, borsa tescil beyannamesi, maden ruhsatı ve alış faturası gibi kaynak belgeleri örneklemektedir. Bunlar bütün ürünler için aynı anda bulunması gereken değişmez bir paket olarak okunmamalıdır. Tarımsal ürünün temin zinciri ile madene veya sanayi üretimine ilişkin zincir farklıdır. Ürünün niteliğine uygun dayanak belge belirlenmelidir.
Kaynak belge ile sözleşmedeki mal arasındaki bağ kurulmalıdır. Örneğin bir ruhsatın bulunması, belgedeki bütün üretimin o ruhsat kapsamındaki kaynaktan geldiğini tek başına göstermez. Üretim ve alım kayıtlarının hangi miktara ve döneme ait olduğu açıklanır. Ticari akışta aracı varsa, ilk kaynak belgesinden yüklenicinin teminine kadar bağlantı izlenmelidir. Başvuruya ilgisiz bir belge eklemek, ilgili kalemin ispatını güçlendirmez; dosyanın gereksiz yere büyümesine neden olur.
İthal girdili imalatta hangi kayıtlar birlikte okunur?
İthalat beyannamesi, girdi faturası, üretici kayıtları ve nihai ürün bilgileri birlikte değerlendirilir. İthal edilen parçanın adı ile üretim listesinde kullanılan ad farklıysa, bunların aynı girdiyi gösterdiği açıklanmalıdır. Bir beyanname farklı ürünleri kapsıyorsa ilgili satır açıkça işaretlenir; belgenin aslındaki bilgiler değiştirilmez. Türkiye’deki satıcının faturası, girdinin ilk menşeini görünmez kılmak için kullanılmamalıdır. Tedarikçinin yerleşik olduğu ülke ile ürünün menşei ayrı olabilir.
Üretim sürecinin açıklaması, maliyet tablosuyla aynı belge değildir. Maliyet, ticari ve teknik incelemenin bazı yönlerini destekler; ancak yalnız ürün fiyatının belirli bölümünün Türkiye’de ödenmiş olması üzerinden m.19’daki menşe sonucu otomatik kurulmaz. İşçilik, üretim aşaması ve girdinin ürüne dönüşmesi somut olarak anlatılır. Bir başka ürüne ait teknik açıklama, aynı fabrikada üretildiği gerekçesiyle yeni ürünün dosyasına aynen eklenmemelidir.
Menşe şahadetnamesinin gümrükte sonradan sunulmasıyla IPA sözleşmesinde istenen Türk Malı Belgesinin teslimi de ayrı süreçlerdir. Menşe şahadetnamesinin sonradan ibrazı rehberi, kendi gümrük işleminin şartlarını açıklar. Oradaki süre veya teminat düzeni, proje sözleşmesinin belge teslim takvimine kendiliğinden uygulanmaz. Başvuran, bir işlemi tamamladığı için diğerinin de sonuçlandığını varsaymamalıdır.
Üretici kapasite raporunda hangi bilgiler kontrol edilir?
İSO’nun Türk Malı Belgesi listesinde üretici firmaya ait kapasite raporları da bulunmaktadır. Rapordaki unvan, üretim adresi ve ürün kapsamı başvurudaki üreticiyle eşleştirilir. Başka firmaya ait veya farklı tesisi konu alan rapor, yalnız benzer ürün adı içerdiği için kullanılmamalıdır. Belgenin düzenlenme tarihiyle geçerlilik durumu birlikte kontrol edilir. Arşivde bir kopyanın bulunması, raporun başvuru tarihinde geçerli olduğunu tek başına göstermez.
İSO üyesi olmayan üreticiye ait rapor sureti için hizmet sayfasında ayrıca onaylı örnek koşulu belirtilmektedir. Dosya hazırlanırken hangi suretin kabul edildiği ve belgenin güncel durumu kurumun kendi usulüne göre doğrulanmalıdır. Raporun ürün kapasitesini göstermesi, bütün teslimatın o tesiste üretildiğinin tartışmasız kanıtı değildir; alım ve üretim belgeleri yine eşleştirilir. Odaların belge ve kapasite görevlerinin çerçevesi 5174 sayılı Kanun m.12 rehberinde açıklanmaktadır.
Taahhütname ve imza sirküleri neyi doğrular?
İSO, belgeyi imzalayan firmaya ait imza sirkülerinin aslı ve fotokopisi ile taahhütnameyi gerekli belgeler arasında göstermektedir. İmza yetkisi, şirketin güncel temsil biçimiyle karşılaştırılır. Birlikte imza koşulu varsa, tek kişinin imzaladığı metnin bu koşulu karşılayıp karşılamadığı incelenir. Başvuru formunun doldurulmuş olması, onu imzalayan kişinin şirketi bağlama yetkisinin bulunduğunu tek başına göstermez. Eski unvan veya eski temsilci belgeleriyle işlem yapılması durumunda kayıtların sürekliliği açıklanmalıdır.
Taahhütname, eksik üretim belgelerini yok sayan bir garanti aracı değildir. İmzalanan açıklamanın hangi malları kapsadığı, bilgilerin hangi kayıtlara dayandığı ve firmanın hangi sıfatla beyan verdiği anlaşılmalıdır. Bilinmeyen girdi menşei, işlem hızlansın diye kesin bilgi gibi yazılmamalıdır. Üreticiden açıklama bekleniyorsa bu eksiklik tamamlanır. Bir kişinin sözlü anlatımı ile şirketin imzalı yazılı beyanı arasındaki fark, dosya hazırlığında göz ardı edilmemelidir.
A.TR veya başka bir menşe belgesi başvurunun yerine geçer mi?
A.TR dolaşım belgesi, menşe şahadetnamesi, Yerli Malı Belgesi ve Türk Malı Belgesi aynı ad ve işleve sahip belgeler değildir. Sözleşmede belirli bir belge isteniyorsa, başka evrakın onun yerine kabul edildiği varsayılmaz. İSO’nun Türk Malı Belgesi için ayrı dosya listesi yayımlaması da bu ayrımı gösterir. Belgeler birbirini destekleyebilir; fakat destekleyici belge ile istenen asıl belge aynı değildir. Kabul makamının talebi ve sözleşme hükmü birlikte okunmalıdır.
A.TR belgesinin sonradan düzenlenmesi rehberi, ayrı gümrük işleminin koşullarını açıklamaktadır. Bu yoldan alınan belgenin varlığı, IPA mal kabul dosyasındaki bütün menşe ve belge taleplerini kendiliğinden karşılamaz. Yüklenici bir belgenin diğerinin yerine kullanılabileceğini düşünüyorsa bunu teslimden önce yazılı olarak netleştirmelidir. Sonradan verilen sözlü açıklama, sözleşmedeki belge teslim yükümlülüğünü her durumda değiştirmez.
Eksik belge veya ürün değişikliğinde nasıl ilerlenir?
İSO’nun açıklaması, başvuru bazında ek belge istenmesine imkân veren bir inceleme düzenini göstermektedir. Ek istem geldiğinde hangi ürün kalemine, hangi üreticiye ve hangi belgeye ilişkin olduğu belirlenir. Aynı dosyanın tamamını açıklamasız yeniden göndermek yerine, istenen eksik kalem ve onu karşılayan belge eşleştirilir. Yeni belge eski bir bilginin değiştiğini gösteriyorsa bu fark da açıklanmalıdır. Dosyanın farklı sürümlerinde birbiriyle çelişen ürün veya üretici bilgisi bırakılmamalıdır.
Başvurunun kayda alınması, belgenin onaylanması ve sözleşme makamına sunulması ayrı aşamalardır. Düzenlenen belgede ürün tanımı, miktar, ilgili şirket ve sözleşme bağlantısı kontrol edilir. Başvuru sahibinin dosyayı hazırladığı tarih ile belgenin fiilen düzenlendiği tarih aynı kabul edilmez. Proje takvimi bakımından belgeyi kimin, hangi aşamada ve hangi yöntemle sunacağı ayrıca kaydedilir. Oda onayı, bütün ticari teslim ve ödeme koşullarının yerine getirildiğini tek başına göstermez.
Ücret ve belge arşivi nasıl takip edilir?
Ücret başvuru gününde İSO’nun ilgili hizmeti üzerinden doğrulanmalıdır. Türk Malı Belgesiyle Yerli Malı Belgesinin bedelleri isim benzerliği nedeniyle birbirine karıştırılmamalıdır. Geçmiş bir dosyanın makbuzu, güncel hizmet tarifesinin yerine geçmez. Oda belge ücretleri ve 5174 sayılı Kanun m.26 rehberi genel çerçeveyi açıklar. Ödeme, belgenin olumlu sonuçlanacağına ilişkin bir garanti değildir.
Son dosyada sözleşmenin ilgili sürümü, ürün eşleştirme tablosu, üretici ve girdi kayıtları, imzalı taahhüt, başvuru yazışmaları ve sonuç belgesi birlikte tutulmalıdır. Mal kalemleri sonradan değişmişse hangi belgenin hangi teslimata ait olduğu anlaşılmalıdır. Bir belgeyi farklı proje veya farklı ürün için kapsamı değişmiş gibi kullanmak yerine, yeni durum kurumun ilgili usulüyle değerlendirilir. Bu düzen, sonradan yapılacak menşe veya sözleşme incelemesinde açıklamaların kaynaklarını göstermeyi sağlar.
Sık sorulan sorular
1. Türk Malı Belgesi ile Yerli Malı Belgesi aynı mı?
Hayır. İSO bu belgeleri farklı hizmetler olarak düzenler. Türk Malı Belgesi IPA kapsamındaki menşe dosyasıyla; Yerli Malı Belgesi kendi tebliğ ve uygulama usulüyle değerlendirilir.
2. Türkiye’den fatura almak Türk menşeini kanıtlar mı?
Tek başına kanıtlamaz. Satıcının bulunduğu yer ile eşyanın menşei farklı bilgilerdir. Üretim birden fazla ülkede gerçekleşmişse Gümrük Kanunu m.19 kapsamındaki koşullar incelenir.
3. İthal girdi kullanılması belgeyi her durumda engeller mi?
Hayır. İSO, menşeli olmayan girdilerle üretilen eşya için ithalat beyannamesi ve alış faturası gibi belgeleri ayrıca sayar. Nihai ürünün menşei, üretim ve uygulanacak kurallarla birlikte değerlendirilir.
4. Yüklenicinin mutlaka üretici olması mı gerekir?
Yükleniciyle üretici farklı kişiler olabilir. Ancak sözleşmedeki ürün ile gerçek üretici ve temin belgeleri arasında bağlantı kurulmalıdır. Yüklenicinin kendi faaliyet belgesi bu zincirin tamamını göstermez.
5. Başvuruda GTİP bilgisi neden istenir?
İSO listesi, IPA sözleşmesindeki mal ve malzemelerin GTİP numaralarını içerir. Ürün tanımı, teknik özellik ve kod eşleştirilmelidir. Benzer ticari adlar her durumda aynı sınıflandırma anlamına gelmez.
6. Kapasite raporu tek başına yeterli midir?
Kapasite raporu üretici dosyasının bir parçasıdır. Sözleşme, ürün, girdi ve alım kayıtları ayrıca eşleştirilir. Raporda ürün adı bulunması, belirli teslimatın bütün menşe incelemesini tek başına sonuçlandırmaz.
7. A.TR belgesi Türk Malı Belgesinin yerine geçer mi?
Belgeler aynı işlevde değildir. Sözleşmenin istediği asıl belge ile destekleyici belgeler ayrılmalıdır. Bir evrakın diğerinin yerine kabul edildiği, yalnız ad veya ticari alışkanlık üzerinden varsayılmamalıdır.
8. Bir üreticinin belgesi tüm tedarikçiler için kullanılabilir mi?
Hayır. Her ürün kalemi ilgili üretici ve kaynak belgeleriyle ilişkilendirilmelidir. Farklı firmaya veya farklı tesise ait belge, benzer ürün adı nedeniyle bütün dosyayı kapsamaz.
9. İSO başvuruda ek belge isteyebilir mi?
İSO’nun hizmet açıklaması başvuru bazında ek belge istenmesini öngörür. İstenen kayıt hangi ürün ve üretim unsuruna ilişkinse, cevap o kalemle açık biçimde eşleştirilmelidir.
10. Belgenin alınması sözleşme bedelinin ödenmesini garanti eder mi?
Hayır. Menşe belgesi, teknik kabul, teslim ve ödeme koşullarının tamamının yerine getirildiği anlamına gelmez. Her sözleşme yükümlülüğü kendi belgeleri ve ilgili aşamasıyla izlenir.
Resmî kaynak kontrol tarihi: 24 Ekim 2026. Belge gerekliliği, uygulanacak IPA programı ve somut ihale veya sözleşme hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
İstanbul ofisinde sözleşme ve belge incelemesi
İnceleme için IPA sözleşmesi, ürün listesi, üretici ve girdi belgeleri ile kuruma yapılan başvurular birlikte hazırlanmalıdır. İstanbul ofisi iletişim sayfasından randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulSorunuzu iletin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
