İstanbul’da Özel Dikim Gelinlik Düğüne Yetişmezse: İade ve Zarar

Özel dikim gelinlikte hangi sözleşme esas alınır?

TBK m.470 kapsamında eser sözleşmesinde yüklenici bir eser meydana getirmeyi, işsahibi bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlenir. Kişinin ölçüsüne ve kabul edilen modele göre gelinlik üretilmesi bu çerçevede değerlendirilir. Bununla birlikte yalnız mağazada bulunan hazır ürünün satın alınmasıyla sıfırdan dikim aynı değildir. Sipariş belgesinin başlığından önce gerçek edim, üretimin kapsamı ve teslim taahhüdü belirlenir.

6502 sayılı Kanun m.3 tüketici işlemi tanımında eser sözleşmelerini de kapsar. Kendi düğünü için mesleki olmayan amaçla hizmet alan tüketicinin korunması, işletmenin belgeye “özel sipariş” yazmasıyla ortadan kalkmaz. M.83 uyarınca başka kanunda düzenleme bulunması da işlemin tüketici niteliğini kendiliğinden kaldırmaz. Hangi talebe tüketiciye ilişkin özel hükmün, hangisine tamamlayıcı TBK kuralının uygulanacağı ayrıca belirlenir.

Mağaza, dikimi başka atölyeye yaptırmışsa müşterinin sözleşmesel muhatabı değişmiş sayılmaz. Siparişi alan işletmenin tam unvanı, tahsilat belgesi ve varsa açık temsil ilişkisi kontrol edilir. Tasarımcı adı ile faturadaki şirketin farklı olması açıklanmalıdır. Müşterinin yalnız sosyal medya hesabıyla görüşmüş olması, bedeli hangi işletmenin hangi işi üstlenerek aldığını araştırmayı gereksiz kılmaz.

Düğün günü, son prova ve teslim günü birbirinden ayrılır

Düğün tarihi kullanım amacını; teslim günü ise sözleşmede belirlenen ifa zamanını gösterir. Son prova, üretimin kontrol aşaması olabilir ve kendiliğinden tamamlanmış teslim anlamına gelmez. Belgede yalnız prova tarihi yazılıysa gelinliğin bitmiş olarak ne zaman verileceği ayrıca açıklığa kavuşturulur. Düğün tarihinin işletmeye bildirildiği mesaj, sözleşme veya sipariş notu korunmalıdır; yalnız tüketicinin bildiği tarih, karşı tarafça kabul edilmiş kesin vade gibi sunulmaz.

Teslimin düğünden önce yapılması, müşterinin ayakkabı, duvak, dış çekim ve ulaşım planı bakımından belirli bir amaç taşıyabilir. Bu amaç sözleşmeye yansımışsa gecikmenin sonuçlarının değerlendirilmesinde önemlidir. İstanbul dışından gelip prova yapan kişi, gidiş-dönüş programını karşı tarafa ne zaman bildirdiğini belgelemelidir. Seyahat planı tek başına sınırsız zarar garantisi yaratmaz; bilinen teslim ihtiyacını ve gecikmenin etkisini açıklayan veridir.

İşletmenin yeni gün önermesi ile müşterinin bu günü kabul etmesi farklıdır. İlk tarihe ilişkin kayıt silinmeden yeni teklif saklanır. Ek süre kabul edilmişse bunun yalnız son provaya mı, tamamlanmış teslime mi ilişkin olduğu açık yazılır. Müşteri önceki gecikmeden doğan taleplerini koruyorsa bu hususu gerçeğe uygun biçimde belirtir; sonradan hiç verilmemiş bir çekince varmış gibi davranılmaz.

Teslim günü gelmeden TBK 473/1 nasıl uygulanır?

TBK m.473/1, işe zamanında başlanmaması, işin sözleşmeye aykırı geciktirilmesi veya işsahibine yüklenemeyecek bir sebeple doğan gecikme yüzünden işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması hâlini düzenler. Bu şartlar oluştuğunda işsahibi teslim için belirlenen günü beklemeden dönebilir. Hüküm, tüketicinin yalnız endişe duymasını yeterli görmez; üretim durumu ve kalan süre arasındaki ilişki gösterilmelidir.

Kumaşın henüz temin edilmemesi, kabul edilmiş modelin kesimine başlanmamış olması, sürekli ertelenen zorunlu provalar ve işletmenin yetiştiremeyeceğini bildiren mesajı birlikte değerlendirilir. Her gelinliğin üretim tekniği aynı değildir; yalnız dışarıdan bakılarak sabit bir bitirme süresi uydurulmaz. Gerektiğinde teknik değerlendirme alınır. Başka müşterilerin internetteki şikâyetleri, bu siparişin üretim durumuna ilişkin doğrudan delilin yerini tutmaz.

Erken dönme bildirimi, hangi işin hangi tarihe yetişmeyeceğini ve bunu gösteren olayları belirtmelidir. Ödenmiş bedelin iadesi ile varsa ek zarar talebi ayrı yazılır. İşletmenin kendi gecikmesine dayanılan başvuru, müşterinin beğenisini değiştirip vazgeçmesi gibi sunulmamalıdır. Buna karşılık m.473’ün koşulları kanıtlanamıyorsa sırf bu madde numarasını yazmak bütün kesintileri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Model değişikliği veya kaçırılan prova gecikmeyi etkiler mi?

Müşterinin sonradan farklı kumaş, kol, etek, işleme veya beden değişikliği istemesi üretim takvimini etkileyebilir. İlk siparişle son kabul edilen tasarım ayrı saklanır. Değişikliğin ek ücret ve yeni teslim tarihi doğurup doğurmadığı açıkça belirlenmelidir. İşletme, küçük bir düzeltme talebini bütün gecikmeyi müşteriye yükleyen genel bir gerekçeye dönüştüremez; hangi işlem için ne kadar yeni çalışma gerektiğini açıklamalıdır.

Prova randevusuna kimin uymadığı, iptal mesajının ne zaman gönderildiği ve yeni randevunun kim tarafından verildiği kaydedilir. İşletmenin hazır olmayan gelinlik nedeniyle iptal ettiği randevuyla müşterinin katılmadığı randevu aynı değildir. Müşteriye yüklenebilen gecikme, m.473/1 bakımından ayrıca önemlidir. Aynı dönemde her iki tarafın farklı nedenlerle gecikmesi varsa olaylar tek bir toplam gün sayısına indirgenmez.

İşletme değişikliğe rağmen ilk teslim tarihini koruduğunu açıkça bildirmişse bu kayıt da değerlendirilir. Sözleşme değişikliği için belirli şekil kararlaştırılmışsa TBK m.17 gözetilir. Sözlü konuşmanın varlığı tümüyle yok sayılmaz; fakat konuşmanın içeriğini doğrulayan mesaj, çizim onayı ve ölçü formu korunur. Şirketin çalışanının yetkisi veya sonradan verilen kabul de gerektiğinde ayrıca incelenir.

Kararlaştırılan gün geçtiyse ihtar ve ek süre gerekir mi?

TBK m.117, muaccel borçta temerrüdün kural olarak ihtarla oluşmasını ve belirli ifa günü gibi ihtar gerekmeyen durumları düzenler. Taraflarca kesin teslim günü belirlenmiş olmasıyla yaklaşık üretim süresi verilmesi aynı değildir. Düğün tarihinin belli olması, bütün sözleşmelerde teslim gününün hukuken aynı biçimde kararlaştırıldığı anlamına gelmez. Önce belgenin gerçek tarih düzeni okunmalıdır.

Karşılıklı borç yükleyen ilişkide TBK m.123 kural olarak uygun ek süre verilmesini; m.124 ise ek süre gerektirmeyen durumları düzenler. Borçlunun davranışı nedeniyle sürenin etkisiz olacağı, gecikmiş ifanın alacaklı için yararsız kalacağı veya ifanın belirli zamanda yapılmasının sözleşmeden anlaşıldığı hâller kendi koşullarıyla incelenir. Düğün bittikten sonra verilecek gelinliğin o düğün için işlevi, bu değerlendirmede somut önem taşır.

TBK m.125 çerçevesinde ifa ve gecikme zararı, ifadan vazgeçmeye bağlı talep ve dönme sonuçları birbirinden ayrılır. Aynı yazıda hem gelinliğin mutlaka teslimi hem koşulsuz olarak sözleşmenin ortadan kalktığı birbirine aykırı şekilde ileri sürülmemelidir. Seçilen yol ve buna bağlı beyanlar açık kurulmalıdır. Kanunda bütün gelinlik gecikmeleri için ortak bir yedi günlük bekleme süresi bulunuyormuş gibi yönlendirme yapılmaz.

Gelinlik yetişti ama ölçü veya model yanlışsa

Geç teslimle ayıplı teslim farklıdır. Gelinliğin zamanında verilmesine rağmen kabul edilen kumaştan farklı olması, bedene uygun dikilmemesi veya kararlaştırılan temel parçaların eksikliği ayrıca incelenir. Numune fotoğrafı, onaylı çizim, ölçü formu ve değişiklik kayıtları karşılaştırılır. Müşterinin sonradan değişen beğenisiyle başlangıç taahhüdüne aykırı üretim aynı şey değildir.

Tüketici işleminin niteliğine göre 6502 m.8–12 veya m.13–16’daki ayıp hükümleri; tamamlayıcı olarak eser sözleşmesinde TBK m.474–477 değerlendirilir. Tüketiciye ilişkin emredici koruma gözetilmeden bütün taleplere yalnız tek bir kabul veya ihbar kuralı uygulanmamalıdır. Hangi eksikliğin teslim anında görülebildiği ve hangisinin sonradan ortaya çıktığı açıkça belirtilir.

TBK m.475 eser bakımından dönme, bedelden indirim ve koşulları varsa ücretsiz onarım haklarını düzenler. Dönme için ayıbın ağırlığı; onarım bakımından aşırı masraf sınırı gibi kanuni koşullar ayrıca incelenir. Tüketici mevzuatının sağladığı haklar korunur. Son provada eksikliği söylemekle, düzeltilmemiş ürünü bütün haklardan vazgeçerek kabul etmek aynı değildir; imzalanan teslim belgesinin kapsamı önemlidir.

Özel dikim olduğu için kapora hiçbir durumda geri verilmez mi?

TBK m.177 uyarınca sözleşme kurulurken verilen para, aksi kararlaştırılmadıkça sözleşmenin yapıldığını gösteren bağlanma parasıdır ve kural olarak asıl bedelden düşülür. Makbuza yalnız “kapora” yazılması, işletmeye her ihlalde parayı tutma hakkı vermez. Cayma parası m.178 kapsamında ayrıca belirlenir; her ön ödeme aynı rejime sokulmaz. Gelinlik kiralamaya ilişkin ayrı durumlar gelinlik kiralama kaporası rehberinde açıklanır.

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m.15/1-b, tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallarda gerekçesiz cayma hakkı istisnasını düzenler. Ancak bu istisna, gecikmiş veya sözleşmeye aykırı üretimin her durumda kabul edilmesini zorunlu kılmaz. Genel cayma hakkıyla sağlayıcının ihlalinden doğan dönme, iade ve ayıp hakları ayrıdır.

Müşteri, yüklenicinin ihlali bulunmadan eserin tamamlanmasından önce vazgeçiyorsa TBK m.484’teki yapılmış kısmın bedeli ve yüklenicinin bütün zararlarının giderilmesine ilişkin düzen ayrıca değerlendirilir. Bu hükümle m.473’e dayalı erken dönme aynı değildir. Tüketici sözleşmesindeki standart kesinti kayıtları 6502 m.5 yönünden denetlenir. Her olay için sabit bir kapora yanma oranı veya otomatik iki kat iade sonucu söylenmez.

Başka gelinlik almak zorunda kalınırsa gider nasıl hesaplanır?

İlk sözleşme bedelinin iadesi ile ikinci gelinliğin maliyeti ayrı hesaplanır. Müşteri ilk sözleşme gereği de bir bedel ödeyeceğinden, yeni ürünün bütün fiyatı her durumda ayrıca zarar değildir. Seçilen hukuki yol, geri alınan ödeme, zorunlu ek maliyet ve daha üstün ürün tercihinden kaynaklanan fark ayrılır. Aynı ekonomik kayıp iki kez tahsil edilemez.

TBK m.112 çerçevesinde gereği gibi ifa etmeme nedeniyle zarar sorumluluğu, gerçek kayıp ve nedensellik bağıyla birlikte incelenir; seçilen dönme veya başka hakka özgü sonuçlar saklıdır. İkame gelinliğin faturası, acil tadilat bedeli, zorunlu ek prova veya ulaşım gideri ayrı belgelenir. İşletmenin kusursuzluk savunması ve müşterinin zararın artmasını önlemek için aldığı makul önlemler değerlendirilir.

Gecikme nedeniyle duyulan üzüntü her olayda kendiliğinden manevi tazminat doğurmaz. Kişilik hakkı ihlali ve ilgili sorumluluk koşulları ayrıca aranır. Bu nedenle başvuru yalnız yüksek bir toplam rakama değil, her giderin hangi olaydan doğduğuna dayanmalıdır. İkinci alışverişin tüketicinin bağımsız tercihi mi yoksa ilk ihlalin zorunlu sonucu mu olduğu açıklanır.

Prova ve üretim dosyası nasıl hazırlanır?

İmzalı sipariş, ölçü çizelgesi, model fotoğrafı, kumaş bilgisi, ilk teslim günü ve tüm revizyonlar tarih sırasına konulur. Her prova için fiilen yapılan iş ve ertelenen bölüm kaydedilir. HMK m.199 kapsamındaki mesajlar ve fotoğraflar bağlamından koparılmadan saklanır. İşletmenin mesajında yalnız “hazır” demesiyle kullanıma uygun tamamlanmış teslim yapılması aynı değildir; müşterinin ürünü ne zaman ve hangi hâlde gördüğü belirlenir.

Ürün değiştirilmeden veya onarım başlamadan önce mevcut durumun güvenli biçimde belgelenmesi önemlidir. Delilin kaybolma tehlikesi varsa HMK m.400 ve devamındaki delil tespiti şartları değerlendirilir. Tespit, davanın sonucunu önceden belirlemez. Başka bir terzinin açıklaması da dayanağı gösterilmeden mahkeme bilirkişi raporuymuş gibi sunulmamalıdır; raporu verenin sıfatı ve inceleme koşulları açık belirtilir.

İstanbul’da mağaza ve atölye farklı adresteyse

Fatih’te sipariş alan mağazanın üretimi başka ilçedeki atölyede yaptırması veya müşterinin Şişli’de prova yapıp başka noktadan teslim alması mümkündür. Bu düzen, müşteriye karşı kimin hangi işi üstlendiğini açıklayan belgelere bağlanır. Adres değişikliği tek başına sözleşme devri değildir. Tüketici, üretim yerinin farklı olması nedeniyle her durumda baştan başka firmayla muhatap olmak zorunda bırakılmamalıdır.

Teslimin mağazada mı, kargoyla mı, kurye aracılığıyla mı yapılacağı ayrıca belirlenir. Atölyede bitmiş olması, kararlaştırılan teslim yerine zamanında ulaştırılmış olmasıyla aynı değildir. Nakliye veya son teslim aşamasındaki aksama varsa bunun sözleşmedeki görev dağılımı incelenir. İstanbul içindeki mesafe, kanunda bulunmayan genel bir ek teslim süresi olarak kabul edilmez.

Şehir dışından prova için gelen kişinin belgeleri güvenli biçimde paylaşması gerekir. Ölçü ve prova fotoğrafları kişisel veri içerir; uyuşmazlıkla ilgisiz üçüncü kişilere veya herkese açık yorumlara yayılmamalıdır. Ürün gecikmesi dosyasıyla fotoğrafın reklamda kullanılması ayrı konudur. İzin sorunu varsa düğün fotoğraflarında reklam izninin geri alınması rehberi ilgili farklı hukuki alanı açıklar.

2026 tüketici başvurusu nasıl yapılır?

2026 yılında 186.000 TL’nin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru yapılır. Tam 186.000 TL ve üzeri hakem heyetinin parasal sınırının dışındadır. Değer, ileri sürülen gerçek talep üzerinden belirlenir. Kullanılmayan bedel, ek zarar ve yapılan iadeler açıkça gösterilmeden bütün düğün bütçesi başvuru değeri olarak yazılmamalıdır.

Başvuru 6502 m.68 ve Bakanlığın resmî açıklaması çerçevesinde tüketicinin yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yerdeki yetkili hakem heyetine yöneltilir. Tüketici mahkemesi yolunda m.73/A kapsamındaki arabuluculuk ve istisnalar ayrıca kontrol edilir. Siparişin tüketici işlemi olması, eser sözleşmesi adı kullanılarak ortadan kaldırılamaz.

Talep; zamanında teslim, seçilen hakka göre ön ödeme iadesi, ayıp nedeniyle indirim veya belgeli ek zarar olarak açık kurulmalıdır. Tüketici hakem heyeti başvuru rehberi dosya düzenini tamamlar. Hiç ifa etmeme, gecikme ve ayıplı teslim bakımından uygulanacak süreler aynılaştırılmamalıdır. Yalnız sözleşmeye verilen isimden hareketle bütün taleplere tek zamanaşımı süresi yazılmaz.