Avusturya’da Yaşayan Mirasçı Türkiye’deki Miras Payını Devredebilir mi? TMK 677 ve Noter Şartı

Kısa Özet: Mirasçı ve Üçüncü Kişi Arasındaki Fark

Miras Payı Devri Hangi İşlemle Karıştırılmamalı?

Miras payı devri, mirasın paylaşılması, belirli bir tapu payının satışı ve henüz açılmamış mirastan feragat birbirinden farklı işlemlerdir. TMK m.676 mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesini düzenler; TMK m.677 açılmış tereke üzerindeki miras payının devrinin şeklini belirler. TMK m.678 ise mirasbırakanın henüz ölmediği aşamada gelecekteki mirasa ilişkin sözleşmelerin geçerliliğini ayrı koşullara bağlar. Bu hükümleri aynı ‘miras hissemi devredeceğim’ başlığında birleştirmek yanlış şekil seçimine yol açabilir.

Avusturya’da yaşayan mirasçının Türkiye’de miras kalan bir apartman dairesiyle ilgili tasarruf yapması, her durumda dairenin bağımsız tapu payını satması anlamına gelmez. Tereke paylaşılmamışsa elbirliği mülkiyeti ve miras ortaklığı hükümleri öne çıkar. Miras payı üzerindeki sözleşmenin sağladığı hak ile tapu sicilinde doğrudan bir aynî hak doğması arasında hukukî ayrım bulunur. Bu nedenle önce tapu, veraset belgesi ve terekenin paylaşılma aşaması kontrol edilir.

TMK 677/1: Mirasçıdan Mirasçıya Devirde Yazılı Şekil

Türk Medenî Kanunu m.677/1, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerindeki miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin yazılı şekle bağlı olduğunu açıkça düzenler. Örneğin Avusturya’da yaşayan bir kardeşin Türkiye’deki mirasta diğer mirasçı kardeşiyle yapacağı pay devir sözleşmesi bu hüküm kapsamında değerlendirilir. Başka bir mirasçıya yapılacak devir ile aile dışından bir kişiye yapılacak devir farklı şekil koşullarına tabidir.

Yazılı sözleşmede mirasbırakanın kimliği, ölüm tarihi, terekenin kapsamı, devreden ve devralan mirasçılar, devredilen payın bütünü veya belirli oranı ile bedelli veya bedelsiz oluşu açıkça yer almalıdır. Yazılı şekil koşulu, payın hangi mirasa ve hangi taraflara ilişkin olduğunu belirleyebilmelidir. İmzaların, yetkili temsilcinin ve kimlik bağlantısının doğrulanması sonradan çıkabilecek ispat uyuşmazlıklarını azaltır. Salt sözlü anlaşma TMK m.677/1’in yazılılık koşulunu karşılamaz.

TMK 677/2: Üçüncü Kişiye Devirde Noterlikçe Düzenleme

Mirasçı olmayan bir kişiyle yapılan miras payı devri bakımından TMK m.677/2 daha ağır bir şekil şartı getirir: sözleşme noterlikçe düzenlenmelidir. Noter tarafından yalnızca imzanın onaylanması ile noterin sözleşmeyi düzenleme şeklinde yapması aynı hukuki işlem değildir. Taraflar alıcıyı gerçekten diğer mirasçılardan biri olarak mı, yoksa tereke dışında bir üçüncü kişi olarak mı belirlediklerini sözleşme öncesinde açıklığa kavuşturmalıdır.

TMK m.677/2’ye göre üçüncü kişinin sözleşme ile elde ettiği hak, ona mirasın paylaşılmasına katılma yetkisi vermez; yalnız paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkı sağlar. Bu ifade, işlemin hukuki sonucunun yanlış pazarlanmasını önler. Mirasçı olmayan bir alıcı sırf devir sözleşmesini imzaladı diye mevcut mirasçı sıfatını veya miras ortaklığı içinde paylaşma yetkisini edinmiş sayılmaz.

TMK 678: Mirasbırakan Henüz Ölmemişse

TMK m.677’nin konusu açılmış mirastır. Mirasbırakan henüz hayattaysa, gelecekte doğabilecek miras payı hakkında yapılan sözleşmeler için TMK m.678 ayrı bir düzenleme getirir. Kanun, mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın henüz açılmamış miras hakkında diğer mirasçılarla veya üçüncü kişiyle yapılan sözleşmelerin geçerli olmadığını açıkça söyler. Bu nedenle ‘annem hayattayken ileride düşecek ev payımı sattım’ açıklaması TMK m.677 başlığı altında otomatik geçerli kabul edilemez.

Avusturya’da düzenlenen Erbverzicht benzeri mirastan feragat işlemleri de TMK m.677 kapsamındaki açılmış miras payı devriyle aynı kurum değildir. Feragat, mirasbırakanla yapılan ve kendi şekil şartlarına tabi ayrı bir miras hukuku sözleşmesi olarak değerlendirilir. Türkiye’de mirasbırakanın uyruğu, mirasın açılma yeri ve malvarlığının konumu sonuç üzerinde etkili olabilir. İşlemi adlandırmadan önce ölüm tarihi ve istenen tasarrufun hukukî yapısı belirlenmelidir.

MÖHUK m.20: Türkiye’deki Taşınmaza Hangi Hukuk Uygulanır?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.20/1, mirası kural olarak ölenin millî hukukuna bağlarken Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunun uygulanacağını açıkça düzenler. Bu nedenle mirasbırakan Avusturya vatandaşı olsa bile Türkiye’deki bir taşınmazın miras hukuku yönünden incelenmesi özel bağlama kuralı içerir. Yalnız Avusturya’da düzenlenmiş bir belgeyi getirip Türk tapu sicilinde kendiliğinden işlem yapılabileceği varsayılamaz.

MÖHUK m.20/2, mirasın açılması, iktisabı ve taksimiyle ilgili hükümlerin terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğunu belirtir. Bir miras payı devri Türkiye’deki taşınmazı veya Türkiye’de bulunan tereke unsurlarını ilgilendiriyorsa bu kurallar ile TMK m.676–677 birlikte değerlendirilir. Avusturya’da yaşamaya devam eden mirasçının adresinin değişmesi, Türkiye’deki taşınmaz için geçerli kanunlar ihtilafı kuralını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Avusturya Noterinde İmzalanan Sözleşme Türkiye’de Otomatik Geçerli mi?

Avusturya noteri huzurunda imzalanan bir belge için iki ayrı hukukî kontrol yapılır: belgenin uluslararası resmî tasdiki ve Türk hukukunun aradığı sözleşme şekli. Türkiye–Avusturya 1988 Ek Anlaşması m.15, taraf devletlerden birinin mahkemesi veya noterliği tarafından düzenlenen veya tasdik edilen evrakın diğer ülkede yeniden tasdik edilmemesine ilişkindir. Bu hüküm, belge üzerindeki resmî tasdik tartışmasında önem taşır; Türk hukukundaki TMK m.677/2 düzenleme şeklini kendiliğinden sağlamaz.

Özellikle üçüncü kişiye miras payı devrinde, Avusturya noterlik işleminin niteliği ile Türkiye’de aranan noterlikçe düzenleme şartının karşılaştırılması gerekir. Yalnız imza tasdiki yapılmış bir metinle noter tarafından düzenleme şeklinde yapılmış sözleşme aynı görülmemelidir. Belgeyi Türkiye’ye göndermeden önce işlem türü ve hedef kurum belirlenmeli; Avusturya noter belgesinin şeklen yeterliliği somut metin üzerinden ayrıca doğrulanmalıdır.

Konsoloslukta Vekâletname Düzenlemek Sözleşme Yerine Geçer mi?

Avusturya’da yaşayan mirasçı, Türkiye’de avukat veya başka temsilci aracılığıyla miras payı devri, veraset işlemleri ya da tapu başvurularını takip etmek için vekâletname verebilir. Ancak temsil yetkisini gösteren vekâletname ile miras payını devreden sözleşme farklı belgelerdir. Vekâletnamenin düzenlenmesi, tarafların TMK m.677 uyarınca kurması gereken devir sözleşmesini ortadan kaldırmaz. Aynı kişinin devir sözleşmesinde hem devreden hem alıcı adına yer alması ayrıca yetki ve menfaat çatışması değerlendirmesi gerektirir.

Tapu işlemleriyle bağlantılı vekâletnamede miras payının devri, miras taksimi, intikal, satış veya bedel tahsili gibi yetkiler gerçekten yapılacak işlem kapsamında açıkça yazılmalıdır. Bir metinde yalnız ‘resmî dairelerde işlem yapabilir’ denmesi, her tasarruf işlemi bakımından yeterli yetkinin verildiği anlamına gelmez. Türk konsolosluğunun düzenlediği vekâletnameyle Avusturya noterinin düzenlediği vekâletname arasında kullanılacak işlem ve belge rejimi ayrı incelenir.

Tapu Kaydındaki Elbirliği Mülkiyeti ve Paylı Mülkiyet

Mirasın açılmasıyla mirasçılar arasında tereke üzerinde elbirliği mülkiyeti esasına dayanan miras ortaklığı oluşur. Bu nedenle henüz paylaşılmamış terekeye dahil taşınmazdaki mirasçının durumuyla, paylaşma sonrasında tapuda paylı mülkiyet olarak tescil edilmiş taşınmaz payının satışı farklıdır. TMK m.677 kapsamında miras payı devri konuşulurken terekenin paylaşılma ve tescil aşaması belirlenmelidir.

TMK m.676, mirasçılar arasında yapılan paylaşma sözleşmesinin yazılı şekle bağlı olduğunu düzenler. Paylaşma sözleşmesi ile miras payı devir sözleşmesinin tarafları ve sonuçları aynı olmayabilir. Tapu sicilinde yeni paylı malik oluşturmakla, tereke payı üzerinde kişisel hak doğurmak arasında sonuç farkı vardır. İşlemin başlangıcında tapu kaydı, veraset belgesi ve daha önce yapılmış paylaşma sözleşmeleri birlikte incelenir.

Mirasçılık Belgesi Almadan Pay Devri Yapılır mı?

Mirasçılık sıfatı, Türkiye’de mirasçılık belgesi, nüfus kayıtları ve somut miras ilişkisini gösteren diğer belgelerle araştırılır. Bir kişinin kendisini mirasçı olarak tanıtması, yazılı sözleşmede bu sıfatı ispatlamaya yetmez. Üstelik miras payının oranı ölüm tarihi, mirasçı sayısı, eşin ve altsoyun durumu, vasiyet ve diğer hukuki işlemlere göre değişebilir. Devredenin gerçekte sahip olmadığı payın başkasına devredilmesi uyuşmazlığa yol açar.

Avusturya’dan getirilen Einantwortungsbeschluss gibi miras belgeleriyle Türk mirasçılık belgesi aynı süreçte değerlendirilmesi gereken fakat hukukî işlevi ayrı olabilen belgelerdir. Özellikle Türkiye’deki taşınmazlarda MÖHUK m.20 bağlama kuralının etkisi ve tapunun kabul edeceği belgenin niteliği ayrıca incelenir. Sözleşmede pay oranını belirlerken mirasçılık belgesinin tarihini ve içerdiği mirasçılar listesini kontrol etmek önemlidir.

Kardeşe Bedelsiz Devir ile Üçüncü Kişiye Bedelli Devir

Bir kardeşin Avusturya’da yaşayarak Türkiye’deki miras payını diğer mirasçı kardeşine bedelsiz vermeyi düşünmesi ile üçüncü kişiye satış bedeli karşılığında devretmesi farklı maddi sonuçlar doğurabilir. TMK m.677 bakımından sözleşmenin geçerlilik şeklini belirleyen ilk ayrım devralanın mirasçı mı üçüncü kişi mi olduğudur. Bedelli veya bedelsiz oluş ise sözleşmenin borçları, ispatı ve gerektiğinde vergi boyutunun ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.

Ödeme yapılacaksa tutar, para birimi, ödeme tarihi, banka hesabı, varsa taksit koşulları ve ödeme ile sözleşmenin hangi aşamada bağlanacağı açıkça kararlaştırılmalıdır. Bedel hiç ödenmeden devir yapılması amaçlanıyorsa karşılıksız tasarrufun niteliği ve ilgili mali yükümlülükler ayrıca incelenir. Genel ‘miras payımı devrettim’ cümlesi alıcı, bedel ve hangi mirasa ilişkin olduğu belirlenmeden güçlü bir sözleşme zemini oluşturmaz.

Hangi Tereke Malı veya Hangi Oran Devrediliyor?

TMK m.677, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payı devrine olanak tanır. Bu nedenle sözleşmenin kapsamının belirlenmesi zorunludur. Terekenin tamamındaki pay mı, tek bir malvarlığı unsuruyla bağlantılı hak mı, yoksa hesaplanan belirli orandaki pay mı hedeflendiği açıklanmalıdır. Özellikle mirasçıların Türkiye’de birden fazla taşınmazı, banka hesabı ve ortak şirket payı varsa sözleşmedeki muğlak ifade sonradan farklı yorumlara açık olabilir.

Bir taşınmazın ada, parsel, bağımsız bölüm numarası ve bulunduğu il bilgileri kullanılacaksa bunlar mevcut tapu kaydından alınmalıdır. Ancak her somut taşınmazın sözleşmede anılmasının, doğrudan o taşınmazın mülkiyetini devrettiği varsayılamaz. Terekenin elbirliği mülkiyeti yapısı, paylaşmaya katılma koşulları ve devir sözleşmesinin tarafları ayrıca belirleyicidir.

Üçüncü Kişi Paylaşma Davasına Katılabilir mi?

Türk Medenî Kanunu m.677/2, miras payını üçüncü kişiden devralan kişiye paylaşmaya katılma yetkisi verilmediğini açıkça söyler. Üçüncü kişi ancak paylaşma sonunda devreden mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini talep edebilir. Bu hüküm, mirasçı olmayan bir alıcının diğer mirasçılara karşı hukukî konumunun doğru kurulması açısından önemlidir.

Alıcının avukatına veya kendisine, yalnız sözleşmeyle bütün tereke işlemlerine ortak mirasçı gibi müdahale edebileceği yönünde beklenti oluşturulmamalıdır. Sözleşmede hak ve yükümlülükler açık düzenlenmeli, miras paylaşmasının hangi koşulda tamamlanacağı ve sonradan aynî hak doğurabilecek işlemlerin ne olacağı ayrı ele alınmalıdır. Üçüncü kişiyle sözleşme yapılacaksa TMK m.677/2’deki düzenleme şekli şartı ve hukukî sonucun sınırı birlikte incelenmelidir.

Mirasın Reddi ve Borçların Devri Meselesi

Miras payı devri ile mirasın reddi başka kurumlardır. TMK m.605 ve devamındaki mirası ret düzenlemeleri, mirasçının mirası kazanma ve borçlardan sorumluluk durumunu etkileyen ayrı bir usul öngörür. Miras payının devri sözleşmesine sırf ‘miras borçlarını kabul etmiyorum’ ibaresi yazılması, Türk hukukunda mirasın usulüne uygun reddedildiği sonucunu doğurmaz.

Özellikle Avusturya’da yaşayan bir mirasçı Türkiye’de mirasbırakanın banka ve vergi borçları bulunduğunu öğrenmişse, devir sözleşmesiyle borçlardan kurtulup kurtulmayacağını varsayımla belirlememelidir. Mirasın reddi, miras payının devri ve alacaklıların hakları ayrı konular olarak değerlendirilmeli; mirasın açılması ve ret süreleri hakkında somut bilgi toplanmalıdır.

Noter Sözleşmesi ve Vekâletin Tercümesi

Avusturya’da düzenlenen miras payı devir evrakı ve vekâletname çoğunlukla Almanca olabilir. Türkiye’de resmî işlem için hangi evrakın Türkçe onaylı tercümesinin isteneceği, kullanılacak kurum ve belgenin niteliği üzerinden belirlenir. Tercümede tarafların kimliği, mirasbırakanın adı, sözleşme konusunun tam tanımı, devredilen pay, varsa bedel ve noterin yaptığı işlemin şekli eksiksiz aktarılmalıdır.

Resmî belgeye ilişkin yeniden tasdik muafiyeti bulunması tercümeye ilişkin bütün kuralların kalktığı anlamına gelmez. Avusturya noterlik belgesinin hangi işlemle düzenlendiği yanlış tercüme edilirse TMK m.677/2’deki noterlikçe düzenleme şartının gerçekleşip gerçekleşmediği de yanlış değerlendirilebilir. Bu nedenle özellikle noter işleminin imza onayı mı yoksa düzenleme işlemi mi olduğu hem orijinal evrakta hem tercümede anlaşılmalıdır.

1988 Ek Anlaşma m.15 ve Tasdik Muafiyeti

Türkiye ile Avusturya arasındaki 16 Eylül 1988 tarihli Ek Anlaşma’nın 15. maddesi, bir tarafın mahkeme veya noterliği tarafından düzenlenen yahut tasdik edilen evrakın diğer taraf ülkede yeniden tasdik edilmesine ilişkin özel muafiyet içerir. Bu nedenle yalnız genel Lahey apostil bilgisi üzerinden Avusturya noter evrakına koşulsuz bir tasdik şartı konulması yerine ikili anlaşmanın kapsamı incelenir. Belgenin gerçekten mahkeme veya noterlik belgesi olduğu doğrulanmalıdır.

Bu muafiyet miras payı devir sözleşmesinin maddi geçerlilik koşulunu, temsil yetkisini, tapu sicilinin işleme ilişkin şartlarını veya yeminli tercüme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Özellikle mirasçı olmayan üçüncü kişiyle yapılan sözleşmenin Türk hukukunda noterlikçe düzenlenmesi şartını karşıladığı ayrı bir hukukî değerlendirmedir. Devir metni düzenlenmeden önce Türkiye’de hangi kurum ve hangi sonuç için kullanılacağı belirlenmelidir.

Avusturya’da Yaşayan Mirasçı İçin Uygulama Sırası

İlk olarak mirasbırakanın ölüm kaydı ve mirasçılık bağlantısı incelenir. İkinci olarak Türkiye’deki tereke unsurları, tapu kayıtları ve pay oranları belirlenir. Üçüncü olarak devralanın diğer mirasçılardan biri mi üçüncü kişi mi olduğu saptanır. Dördüncü aşamada TMK m.677/1 veya m.677/2 şekil şartı seçilir. Beşinci aşamada bedel, kapsam, devredilecek oran ve uyuşmazlık hâlindeki talepler sözleşmede açıklaştırılır.

Altıncı aşamada Avusturya’dan kullanılacak vekâletnamenin yetkileri ve belge şekli kontrol edilir. Yedinci aşamada gerektiğinde noterlik ve resmî tasdik/tercüme düzeni tamamlanır. Sekizinci aşamada Türkiye’deki miras ve tapu sürecine göre gerekli başvuru yapılır. Dokuzuncu aşamada ödeme, resmi devir ve paylaşma kayıtları ayrı dosyalanır. Her aşamanın tamamlanmış olması ayrı belgeyle gösterilir; yalnız sözleşmenin hazırlanmasıyla tapu devrinin sonuçlandığı iddia edilmez.

Sık Yapılan Sekiz Hata

İlk hata, hayattaki kişinin ileride bırakacağı mirası TMK m.677 kapsamında açılmış miras gibi devretmektir. İkincisi, mirasçı ile üçüncü kişi için aynı yazılı şeklin yeterli olduğunu sanmaktır. Üçüncüsü, Avusturya noteri huzurunda yalnız imza tasdikini TMK m.677/2’deki noterlikçe düzenleme ile eşit tutmaktır. Dördüncüsü, üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi kazanacağı vaadinde bulunmaktır.

Beşinci hata, miras payı devir sözleşmesinin imzalanmasını Türkiye’de tapu malikliğiyle özdeş görmektir. Altıncısı, vekâletnamenin devir, taksim veya satış yetkilerini içerip içermediğini kontrol etmemektir. Yedincisi, mirasın reddi ve miras payı devrini aynı işlem sanmaktır. Sekizincisi, MÖHUK m.20’nin Türkiye’deki taşınmazlar için öngördüğü özel bağlama kuralını incelemeden yalnız Avusturya hukukuna göre sonuca gitmektir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu ile Sınır Ötesi Miras Dosyası

Avusturya’da yaşayan mirasçılar, Türkiye’deki mirasçılık belgesi, taşınmaz intikali, miras payı devir sözleşmesi ve paylaşma uyuşmazlıkları için usulüne uygun vekâletnameyle Türkiye’de avukat aracılığıyla işlem yapabilir. Ancak miras payı devrine ilişkin sözleşme, noterlik işlemi ve tapu tescili her dosyada birbirinden ayrılmalıdır. Mirasbırakanın vatandaşlığı, Türkiye’deki taşınmazlar, alıcının mirasçı sıfatı ve mirasın açılma tarihi baştan tespit edilir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin ve İstanbul ofislerinden Türkiye’deki miras ve tapu işlemlerini takip eder. Avusturya’dan hazırlanacak belgeler gönderilmeden önce işlem kapsamına ve şekil şartına göre incelenir. Müvekkilden sözleşme, veraset belgesi, tapu ve varsa yabancı noter evrakı istenir. Her uyuşmazlığın kendi koşulları bulunur; yalnız genel rehbere dayanılarak tescil veya davanın sonucuna ilişkin kesin vaat verilmez.

Resmî Mevzuat ve Site İçi Hukuk Rehberleri

• T.C. Adalet Bakanlığı UYAP – 4721 sayılı TMK m.676–678
• 5718 sayılı MÖHUK – özellikle m.20
• T.C. Adalet Bakanlığı – Türkiye–Avusturya ikili anlaşmalar
• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü – Yabancı vekâletnameler hakkında resmî yazı
• Avusturya Erbverzicht ve mirastan feragat
• Avusturya Einantwortungsbeschluss ve Türkiye’deki miras
• Avusturya noter vekâletnamesi ve tasdik muafiyeti
• Miras payı devrinde vekâletname ve bedel sınırı
• TMK m.676 kapsamında miras paylaşma sözleşmesi