İstinaf Nedir? Süresi, Başvuru Şartları ve Ne Kadar Sürer?

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararının bölge adliye veya bölge idare mahkemesince hem hukuki hem de kanunun izin verdiği ölçüde maddi yönden incelenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. Hukuk ve ceza yargısında genel başvuru süresi iki hafta, idari ve vergi yargısında genel süre otuz gündür; fakat kararın türü, tebliğ tarihi, kesinlik sınırı ve özel kanunlar ayrıca kontrol edilir.

Hukuk, Ceza ve İdari Yargıda İstinaf Süreleri

Ceza istinafında 7499 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girmiştir. Eski tarihli karar veya geçiş durumu varsa yalnız bugünkü genel süreye bakılmamalıdır. Süre gün değil “hafta” olarak düzenlendiyse aynı güne rastlayan son tarih esas alınır.

Hangi Kararlar İstinaf Edilebilir?

Her karar istinafa açık değildir. Kesin nitelikteki kararlar, ara kararlar ve yıllık olarak değişebilen parasal kesinlik sınırları ayrı incelenir. Ara karara yönelik itirazlar çoğu kez esas hükümle birlikte ileri sürülür; kanunun özel olarak başvuru hakkı tanıdığı hâller saklıdır.

Kararın sonuç kısmındaki kanun yolu bildirimi önemlidir; ancak hatalı veya eksik bildirim tek başına her durumda yeni bir hak yaratmaz. Uygulanacak kanun, karar tarihi, tebliğ ve geçiş hükmü birlikte kontrol edilir.

İstinaf Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?

1. Kararı veren mahkeme, dosya numarası ve taraf bilgileri
2. Kararın tebliğ tarihi ve başvurunun süresinde olduğu
3. Hangi hüküm veya bölümün neden hukuka aykırı olduğu
4. Usul hatası, delil değerlendirmesi ve hukuki nitelendirme itirazları
5. Açık talep: kaldırma, yeniden hüküm, duruşma veya diğer sonuç
6. Harç ve gider ile varsa adli yardım talebi

Genel ve soyut bir “karar hukuka aykırıdır” cümlesi yerine her istinaf sebebi, karar gerekçesindeki ilgili bölüm ve dosyadaki delille eşleştirilmelidir. Hukuk yargısında inceleme kural olarak dilekçede belirtilen sebeplerle sınırlıdır; kamu düzeni hususları re’sen gözetilebilir.

Başvuru Nereye Yapılır ve İcrayı Durdurur mu?

Başvuru, kural olarak kararı veren ilk derece mahkemesine sunulur; dosya ilgili bölge adliye veya bölge idare mahkemesine gönderilir. Yanlış merciye sunulan dilekçenin etkisi yargı koluna göre ayrıca değerlendirilir; son güne bırakılmamalıdır.

İstinaf başvurusu her kararda icrayı otomatik durdurmaz. Hukuk kararlarında icranın geri bırakılması, cezada hükmün kesinleşme etkisi ve idari yargıda yürütmenin durdurulması farklı kurallara tabidir. “İstinafa gittim, karar uygulanamaz” varsayımı yapılmamalıdır. Dosyanın bölge mahkemesine ulaştıktan sonraki safahatı için istinaf dosyası ön incelemede ne demek rehberi; kanun yolu bittikten sonraki aşama için kesinleşme şerhi açıklaması ayrıca incelenebilir.

İstinaf İncelemesi Ne Kadar Sürer ve Sonuçları Nelerdir?

İstinafta Yeni İddia ve Delil Sunulabilir mi?

Hukuk yargısında istinaf, ilk derece aşamasında hiç ileri sürülmemiş iddia ve savunmaları serbestçe ekleme yolu değildir. HMK m.357 uyarınca yeni iddia ve savunma dinlenmez; yeni delile de kural olarak dayanılmaz. İlk derece mahkemesinde usulüne uygun gösterildiği hâlde incelenmeyen delil veya mücbir sebeple daha önce sunulamayan delil, kanundaki istisna çerçevesinde değerlendirilebilir.

Bu nedenle dilekçede yalnız “yeni delil sunuyorum” denilmemeli; delilin ilk derece dosyasında ne zaman gösterildiği, neden incelenmediği veya hangi mücbir sebep yüzünden sunulamadığı açıklanmalıdır. Delilin uyuşmazlığın hangi vakıasını ispatladığı da gösterilmelidir. Ceza ve idari yargıda yeni incelemenin kapsamı kendi usul kanunlarına göre ayrıca belirlenir.

Hukuk ve Ceza İstinafında İnceleme Sınırı

Hukuk istinafında bölge adliye mahkemesi, kamu düzenine aykırılık dışında kural olarak dilekçede belirtilen istinaf sebepleriyle bağlıdır. Bu sebeple delilin adı yazılıp geçilmesi yerine, mahkemenin hangi tespiti neden hatalı yaptığı ve bunun hüküm sonucunu nasıl etkilediği açıklanır. Eksik inceleme, hukuki dinlenilme hakkı, görev, yetki, ispat yükü ve hesap hatası birbirinden ayrılır.

Ceza istinafında başvuru sanık, müdafi, katılan veya Cumhuriyet savcısının sıfatına ve hükmün kapsamına göre sonuç doğurur. Yalnız sanık lehine başvuru varsa cezanın ağırlaştırılması yasağı gibi güvenceler somut başvuru sahiplerine göre değerlendirilir. Beraat, mahkûmiyet, cezanın belirlenmesi, hukuka aykırı delil ve gerekçe eksikliği ayrı başlıklarla gösterilmelidir.

Harç, Adli Yardım ve Temyiz Kontrolü

Hukuk istinafında başvuru harcı ve karar-ilam harcı ile gider avansı dosyanın türüne göre gündeme gelebilir. Mali gücü bulunmayan taraf, HMK’daki koşullarla adli yardım isteyebilir; talep mali durumu gösteren belgelerle desteklenir. Ceza istinafında aynı harç düzeni uygulanmaz. İdari yargıda harç ve posta gideri kendi tarifesine göre tamamlanır.

Bölge mahkemesi kararından sonra temyiz yolunun açık olup olmadığı yeniden kontrol edilir. İstinaf ve temyiz parasal sınırları farklıdır. Davanın açıldığı tarih, karar türü, uygulanacak geçiş hükümleri ve tebliğ tarihi birlikte kaydedilir. BAM’ın ilk derece kararını değiştirerek verdiği hükümlerde özel temyiz kuralları için HMK 362/3 ve BAM kararının temyizi rehberine bakılabilir.