Davadan Feragat Nedir? HMK 307-312 Şartları, Sonuçları ve Kesin Hüküm Etkisi
Kısa cevap: Davadan feragat, davacının dava dilekçesindeki talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. HMK m. 307-312 uyarınca feragat tek taraflı bir usul işlemidir; davalının kabulüne bağlı değildir. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalı, açık iradeyle yapılmalı ve kesin hüküm gibi sonuç doğurmalıdır. Feragat edilen talep aynı taraflar arasında aynı dava sebebiyle yeniden ileri sürülemez. Vekil aracılığıyla feragat için HMK m. 74 uyarınca özel yetki gerekir.
- Davadan feragat nedir?
- HMK 307 ne düzenler?
- Feragat nasıl yapılır?
- Kısmi feragat
- Şarta bağlı feragat olur mu?
- Vekilin özel yetkisi
- Feragatin sonuçları
- Kesin hüküm etkisi
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti
- Geri alma ve sulhtan farkı
- Sıkça Sorulan Sorular
Davadan Feragat Nedir?
Feragat, davacının mahkemeden istediği hukuki korumadan vazgeçmesidir. Davacı dava konusu hakkın yargı yoluyla elde edilmesi talebini terk eder. Bu nedenle feragat, yalnız dosyanın kapatılması anlamına gelmez; maddi hak üzerinde de ağır sonuç doğurur. Feragat edilen talep aynı kapsamda yeniden dava edilemez.
Feragat ile günlük dilde kullanılan “davadan vazgeçme” ifadesi aynı anlama gelmeyebilir. Davacı yalnız mevcut dosyayı sona erdirip hakkını gelecekte korumak istiyorsa HMK m. 123’teki davanın geri alınması gündeme gelir. Feragatte ise davalı rızası aranmaz fakat davacı talep sonucundan kesin biçimde vazgeçer.
Mahkeme feragat beyanını aldığında artık uyuşmazlığın esasına girerek haklılık incelemesi yapmaz. Feragat dava konusu talebi sona erdirdiği için mahkeme feragat nedeniyle karar verir. Bu işlemin sonuçları kesin hükümle benzer niteliktedir.
HMK 307 Ne Düzenler?
HMK m. 307, feragati davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesi olarak tanımlar. Bu tanım feragatin yalnız davacı tarafından yapılabileceğini gösterir. Davalı tarafın davacının talebini kabul etmesi ise HMK m. 308 ve devamındaki kabul kurumudur.
Resmî metin için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 307-312 ve özel yetki bakımından m. 74 incelenmelidir.
Feragat yalnız dava dilekçesinin tamamı bakımından yapılmak zorunda değildir. Talep sonucunun belirli bir bölümü veya belirli bir alacak kalemi bakımından kısmi feragat mümkündür. Ancak kısmi feragat edilen bölüm açık ve tereddütsüz gösterilmelidir.
Feragat Nasıl Yapılır?
Feragat yazılı dilekçeyle veya duruşmada sözlü beyanla yapılabilir. Duruşmada sözlü feragat tutanağa geçirilir ve beyan sahibine okunarak imza altına alınır. Yazılı feragat dilekçesinde mahkeme, esas numarası, taraflar ve hangi talepten ne ölçüde vazgeçildiği açıkça belirtilmelidir.
“Davadan vazgeçiyorum” şeklindeki tek cümle bazı durumlarda feragat iradesi olarak yorumlanabilirse de teknik olarak daha açık ifade kullanılmalıdır. Örneğin “HMK m. 307 uyarınca dava dilekçesindeki … TL ana para talebinden feragat ediyoruz” şeklinde kapsam netleştirilmelidir.
Feragat iradesinde tereddüt varsa mahkeme açıklama isteyebilir. Özellikle aynı dilekçede “feragat ediyoruz” ve “yeniden dava hakkımız saklıdır” gibi birbiriyle çelişen ifadeler kullanılması sakıncalıdır; feragat kesin hüküm benzeri sonuç doğurduğundan yeniden dava hakkını aynı kapsamda saklı tutmak mümkün değildir.
Kısmi Feragat Nedir?
Davacı talep sonucunun tamamından değil yalnız bir bölümünden vazgeçebilir. Örneğin 500.000 TL alacak davasında 100.000 TL’lik bölümden feragat edilip 400.000 TL yönünden dava sürdürülebilir. Aynı şekilde ana alacak korunup belirli faiz dönemi veya belirli yan talep feragat konusu yapılabilir.
Kısmi feragatte hangi kalemden ne kadar vazgeçildiği matematiksel ve hukuki olarak açık olmalıdır. “Fazlaya ilişkin haklarımızdan feragat ediyoruz” ifadesi kullanılacaksa hangi talebin fazlası olduğu ve mevcut talep sınırı anlaşılır olmalıdır.
Kısmi feragat sonrasında dava kalan bölüm bakımından devam eder. Mahkeme feragat edilen bölüm için nihai sonuç doğuracak, kalan kısım için delil ve esas incelemesini sürdürecektir.
Feragat Şarta Bağlanabilir mi?
Hayır. HMK sisteminde feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır. “Davalı üç ay içinde ödeme yaparsa feragat ediyorum” şeklindeki beyan teknik olarak feragat değil, koşullu bir anlaşma veya sulh önerisi niteliğindedir. Feragat tek taraflı ve kesin irade açıklamasıdır.
Taraflar ödeme veya başka edim gerçekleşmesine bağlı olarak davayı sona erdirmek istiyorsa HMK m. 313-315’teki sulh daha uygun hukuki araç olabilir. Sulh şarta bağlı kurulabilir. Bu fark özellikle ödeme planlı anlaşmalarda önem taşır.
Şart içeren bir feragat dilekçesi verildiğinde mahkeme iradenin gerçek niteliğini açıklattırmalıdır. Tarafların anlaşması varsa bunun sulh olarak mı, davanın geri alınması olarak mı yoksa başka bir işlem olarak mı düzenleneceği netleştirilmelidir.
Avukatın Feragat İçin Özel Yetkisi Gerekir mi?
Evet. HMK m. 74 uyarınca vekilin davadan feragat edebilmesi için vekâletnamede açık özel yetki bulunmalıdır. Genel dava vekâletnamesi her durumda feragat için yeterli değildir. Mahkeme vekilin özel yetkisini kontrol eder.
Noter vekâletnamesinde “davadan ve kanun yollarından feragat” veya bu anlama gelen özel yetki ibaresi bulunmalıdır. Yetki yoksa vekilin feragat beyanı müvekkili bağlayacak şekilde doğrudan işleme alınamaz; yetkinin tamamlanması veya müvekkilin bizzat beyanı gerekir.
Yurt dışından verilen vekâletnamelerde de aynı özel yetki kontrolü yapılır. Konsolosluk veya yabancı noter belgesinin apostil ve tercüme koşulları ayrıca değerlendirilir.
Feragatin Hukuki Sonuçları
Feragat beyanı usulüne uygun biçimde mahkemeye ulaştığında davalı tarafın kabulüne ihtiyaç olmadan sonuç doğurur. Mahkeme feragat edilen talep hakkında artık esasa ilişkin delil incelemesine devam etmez ve feragat nedeniyle karar verir.
Feragat, maddi haktan vazgeçme sonucuna bağlı olarak aynı talebin yeniden dava edilmesini engeller. Davacının sonradan fikrini değiştirmesi, yeni avukat tutması veya ekonomik koşulların değişmesi feragati kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Feragat irade bozukluğu, ehliyetsizlik veya temsil yetkisizliği gibi istisnai sebepler bakımından ayrıca tartışılabilir. Ancak sırf pişmanlık feragatin geçersizliği için yeterli değildir.
Feragat Kesin Hüküm Gibi Sonuç Doğurur mu?
Evet. HMK m. 311, feragat ve kabulün kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurduğunu düzenler. Bu nedenle feragat edilen talebin aynı taraflar arasında aynı dava sebebiyle yeniden dava edilmesi kesin hüküm engeliyle karşılaşır.
Kesin hüküm etkisinin kapsamı feragat beyanının kapsamıyla belirlenir. Kısmi feragat varsa yalnız feragat edilen bölüm kesin hüküm etkisine tabidir; kalan talep bakımından dava devam eder.
Kesin hükmün genel şartları için HMK 303 kesin hüküm rehberi incelenebilir.
Feragatte Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti
Feragat eden taraf kural olarak davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerine katlanır. HMK m. 312, feragat ve kabul hâlinde yargılama giderleri bakımından özel düzenleme içerir. Davalının dava açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermediği ve ilk fırsatta talebi kabul ettiği durumlar bakımından kabulün gider sonucu ayrıca değerlendirilir.
Feragat aşaması, harç ve vekâlet ücretinin miktarını da etkiler. Harçlar Kanunu ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümleri dikkate alınır. Feragat duruşma öncesi veya sonrası yapılmış olabilir; buna göre tarife uygulaması değişebilir.
Tarafların feragat öncesi özel bir masraf anlaşması yapması, mahkemenin kamu düzenine ilişkin harç hükümlerini ortadan kaldırmaz. Dosyada yapılan bilirkişi, keşif, tebligat ve tanık giderleri ayrıca değerlendirilir.
Feragat ile Davanın Geri Alınması Arasındaki Fark
Davanın geri alınması HMK m. 123’e tabidir ve davalının açık rızasını gerektirir. Geri almada davacı maddi haktan vazgeçmez; şartları varsa aynı hak yeniden dava edilebilir. Feragatte davalının rızası aranmaz ancak aynı talep yeniden dava edilemez.
Bu fark, süre ve strateji bakımından çok önemlidir. Davacı yalnız mevcut dosyanın sürdürülmesini istemiyorsa ve gelecekte hakkını korumak istiyorsa feragat yerine geri alma değerlendirilebilir. Ayrıntılar için davanın geri alınması rehberi incelenebilir.
Feragat ile Sulh Arasındaki Fark
Sulh iki taraflıdır ve karşılıklı tavize dayanır. Feragat tek taraflıdır. Sulh şarta bağlanabilir; feragat şarta bağlanamaz. Sulhta taraflar dava konusu dışındaki hususları da düzenleyebilir. Feragat yalnız davacının talep sonucundan vazgeçmesidir.
Taraflar ödeme planı, tahliye tarihi veya başka karşılıklı edimler belirlemek istiyorsa HMK 313-315 sulh kurumu daha uygun olabilir.
Feragat Ne Zamana Kadar Yapılabilir?
Feragat hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir. İlk derece yargılaması sırasında, karar sonrasında istinaf aşamasında veya temyiz aşamasında dosyanın usuli durumuna göre feragat beyanı sunulabilir. Ancak kesinleşmiş hükümden sonra aynı dava içinde feragat işlemi yapılamaz.
Kanun yolu aşamasında davadan feragat ile yalnız kanun yolu başvurusundan feragat birbirinden ayrılmalıdır. İstinaf başvurusundan feragat, esas davadaki maddi haktan vazgeçme anlamına gelmez; yalnız kanun yolu hakkını etkiler. Davadan feragat ise talep sonucunu sona erdirir.
Feragat Dilekçesi Nasıl Yazılmalı?
Dilekçede mahkeme adı, dosya numarası, taraflar ve feragat edilen talep açıkça yazılmalıdır. Tam feragatte “dava dilekçesindeki talep sonucunun tamamından”; kısmi feragatte ise miktar veya talep kalemi belirtilmelidir.
Dilekçe koşul içermemelidir. “Ödeme yapılırsa feragat” şeklindeki metin feragat değil, anlaşma niteliği taşır. Feragat iradesinin özgür ve kesin olduğu anlaşılmalıdır.
Hazır örnek için davadan feragat dilekçesi örneği incelenebilir; ancak somut dosyanın talep yapısı ve gider sonucu ayrıca uyarlanmalıdır.
İş Davalarında Feragat
İş davalarında feragat, işçinin veya işverenin dava konusu talebinden vazgeçmesi sonucunu doğurabilir. İşçi alacaklarının emredici hukukla korunması, feragat beyanının usul hukukundaki kesin sonucunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte irade, özel yetki ve dava konusu kalemler dikkatle incelenmelidir.
İşçilik alacaklarında kısmi feragat yapılırken ücret, fazla çalışma, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin gibi kalemler ayrı ayrı gösterilmelidir. Belirsiz “tüm haklardan feragat” ifadesi kapsam tartışmasına yol açabilir.
Aile Hukuku Davalarında Feragat
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği talepler bakımından feragat mümkündür. Ancak boşanma, velayet, soybağı ve kamu düzenine ilişkin diğer statü meselelerinde feragatin sonucu dava türünün özel hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Örneğin boşanma davasından feragat edildiğinde mevcut boşanma talebi sona erer; daha sonra gerçekleşen yeni vakıalar veya farklı dava sebebi bakımından yeni dava imkânı ayrı değerlendirilir. Feragat edilen aynı vakıalara dayalı aynı talep ise kesin hüküm etkisiyle karşılaşabilir.
Ticari Davalarda Feragat
Ticari alacak veya tazminat davalarında feragat şirket temsilcisinin veya vekilin yetkisi bakımından ayrıca kontrol edilmelidir. Şirket adına avukat feragat edecekse vekâletnamede özel yetki şarttır. Şirket organının iç yetki sınırları da ayrıca önem taşıyabilir.
Bir alacak kaleminden feragat edilmesi şirket kayıtlarında ve vergi sonuçlarında da değerlendirilmelidir. Usul hukuku işlemi ile muhasebe ve vergi sonucu aynı şey değildir.
Feragatin İptali Mümkün mü?
Feragat tek taraflı kesin bir usul işlemi olduğundan sıradan bir “geri alma” beyanıyla ortadan kaldırılamaz. Hata, hile, korkutma, ehliyetsizlik veya yetkisiz temsil gibi irade ve geçerlilik sorunları varsa bunlar özel olarak ileri sürülebilir.
Feragat tutanağı veya dilekçesi açık ve usulüne uygunsa yalnız pişmanlık veya ekonomik koşulların değişmesi iptal sebebi değildir. Bu nedenle feragat beyanı verilmeden önce dosyanın tüm maddi ve usuli sonuçları değerlendirilmelidir.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK m. 307-312 Türkiye genelindeki hukuk mahkemelerinde uygulanır. Mersin’deki iş, aile, tüketici, ticaret, sulh hukuk ve asliye hukuk davalarında da feragat aynı temel şartlara tabidir. Özel dava türlerinde kamu düzenine ilişkin sınırlamalar ayrıca dikkate alınır.
Mersin’de dosya UYAP üzerinden takip ediliyorsa feragat dilekçesinin mahkemeye ulaştığı tarih, vekilin özel yetkisi ve duruşma tutanağı kontrol edilmelidir. Özellikle sonradan “geri alma istemiştik” tartışmasını önlemek için dilekçede hukuki kurum açık yazılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Feragat için davalının onayı gerekir mi?
Hayır. Feragat tek taraflıdır.
Feragat edilen dava yeniden açılabilir mi?
Aynı talep ve dava sebebi bakımından kural olarak hayır; feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur.
Kısmi feragat olur mu?
Evet. Feragat edilen bölüm açıkça belirlenmelidir.
Feragat şarta bağlanabilir mi?
Hayır. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
Avukat feragat edebilir mi?
Vekâletnamede HMK m. 74 anlamında özel yetki varsa evet.
Feragat ile geri alma aynı mı?
Hayır. Geri almada maddi hak korunur ve davalının rızası gerekir.
Feragat ile sulh aynı mı?
Hayır. Sulh karşılıklı anlaşmadır; feragat tek taraflıdır.
Feragat yargılama gideri doğurur mu?
Evet. HMK m. 312 ve ilgili tarifeler uygulanır.
Feragat hükümden sonra yapılabilir mi?
Hüküm kesinleşmemişse dosyanın bulunduğu aşamaya göre mümkündür.
Feragat geri alınabilir mi?
Usulüne uygun feragat sırf fikir değişikliğiyle geri alınamaz.
Feragat Beyanında Açıklık ve Kapsam
Feragat beyanı açık, kesin ve tereddütsüz olmalıdır. Davacı yalnız talebin belirli bir kısmından vazgeçiyorsa hangi kalemden ve hangi miktar itibarıyla feragat ettiğini göstermelidir. Kısmi feragatte kalan talep yargılamaya devam eder. “Şimdilik istemiyoruz” veya “bu aşamada vazgeçiyoruz” gibi belirsiz ifadeler feragat iradesinin kapsamı konusunda uyuşmazlık yaratabilir.
Feragat karşı tarafın kabulüne bağlı değildir ve hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir. Vekil tarafından yapılacaksa vekâletnamede HMK ve TBK hükümleri uyarınca özel yetki bulunmalıdır. Mahkeme feragat iradesini aldıktan sonra feragat edilen kısım hakkında esas incelemesi yapmaz; kanunun feragate bağladığı kesin hüküm benzeri sonucu uygular.
Feragat Öncesi Dosya Kontrolü
Feragat kararı verilmeden önce zamanaşımı veya yeniden dava ihtimali değil, feragatin maddi haktan vazgeçme sonucu doğurduğu göz önünde tutulmalıdır. Geri alma kurumundan en önemli fark budur. Davacı aynı talebi sonradan yeniden dava konusu yapmak istiyorsa feragat yerine HMK m. 123 kapsamındaki geri alma koşulları değerlendirilmelidir.
Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti de feragatin ekonomik sonucuna dahildir. Feragat davanın erken aşamasında yapılmış olsa bile karşı taraf lehine gider ve vekâlet ücreti sonucu doğabilir. Kısmi feragatte gider dağılımı kabul ve ret oranıyla birlikte değerlendirilir.
Feragatte Sık Yapılan Hatalar
En sık hata feragat ile davanın geri alınmasını aynı işlem sanmaktır. İkinci hata vekilin özel yetkisini kontrol etmemektir. Üçüncü hata kısmi feragatte hangi alacak kaleminin terk edildiğini açık yazmamaktır. Dördüncü hata feragatin yeniden dava açılmasına engel olan sonucunu gözden kaçırmaktır.
Beşinci hata, feragat sonrasında yargılama gideri ve karşı vekâlet ücretinin doğmayacağını varsaymaktır. Altıncı hata, koşula bağlı veya belirsiz feragat beyanı kullanmaktır. Feragat dosyayı sona erdiren güçlü bir usul işlemi olduğundan metin kısa olsa bile hukuki sonucu ayrıntılı düşünülmelidir.
Sonuç
Davadan feragat HMK m. 307-312’de düzenlenen, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesini sağlayan tek taraflı ve kesin sonuçlu bir usul işlemidir. Davalının onayı gerekmez, feragat şarta bağlanamaz ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur. Vekille yapılacak feragatte özel yetki zorunludur. Feragat öncesinde yeniden dava imkânı, yargılama gideri, vekâlet ücreti ve maddi haktan vazgeçmenin sonuçları ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir.
Hukuki inceleme: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
