Yurt Dışındaki Alacaklı Türkiye’de Döviz Alacağını Nasıl Tahsil Eder?
yurt dışındaki alacaklı döviz alacağı tahsil: Yurt dışındaki alacaklının Türkiye’de döviz alacağı; TBK m.99, kur seçimi, faiz, SWIFT delili, icra ve dava süreci.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve net cevap: Yurt dışında yaşayan alacaklı, Türkiye’deki gerçek kişi veya şirketten avro, dolar, sterlin ya da başka yabancı para cinsinden doğan alacağını Türkiye’de dava ve icra yoluyla takip edebilir. Türk Borçlar Kanunu m.99’a göre yabancı para borcunda sözleşmede aynen ödeme şartı bulunup bulunmadığı ve borcun vadesinde ödenip ödenmediği talebin hangi para birimi ve kur tarihi üzerinden ileri sürülebileceğini etkiler. Alacaklı, seçimlik hakkını kullanırken dava veya takip talebini dikkatli kurmalıdır; sonradan kur tercihinin değiştirilmesi her durumda mümkün olmayabilir.
Gurbetçi alacaklıların en sık hatası, Almanya’dan Türkiye’ye gönderilen para transferini tek başına “borç” kanıtı saymaktır. Banka havalesi ödeme hareketini gösterir; paranın borç, yatırım, bağış, satış bedeli, avans veya emanet olarak gönderildiği ayrıca ispatlanmalıdır.
TBK m.99 Yabancı Para Borcunda Ne Diyor?
Konusu para olan borç kural olarak ülke parasıyla ödenir. Borç başka para birimiyle kararlaştırılmışsa ve sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen ifade yoksa borçlu ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk lirasıyla ödeme yapabilir. Borç vadesinde ödenmezse alacaklı, şartları varsa alacağın aynen yabancı para olarak veya vade ya da fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk lirasıyla ödenmesini isteyebilir.
“Aynen Ödeme” Kaydı Neden Önemli?
Sözleşmede “10.000 EUR aynen ödenecektir”, “efektif ödeme” veya aynı anlama gelen açık kayıt varsa borçlunun Türk lirasıyla ödeme seçeneği sınırlanabilir. Sözleşmenin tamamı ve Türk Parası Kıymetini Koruma mevzuatındaki dövizle sözleşme sınırlamaları ayrıca incelenmelidir.
Dövizle Sözleşme Yasağı Var mı?
Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki bazı sözleşmeler için döviz cinsinden veya dövize endeksli bedel belirleme sınırlamaları bulunabilir. Ancak her yabancı para borcu yasak değildir. Tarafların yerleşiklik durumu, sözleşme türü ve Hazine ve Maliye Bakanlığı düzenlemelerindeki istisnalar kontrol edilmelidir. Yurt dışında yaşayan kişinin taraf olması bazı istisnaların uygulanmasını etkileyebilir.
Havale Dekontu Borcu İspatlar mı?
Dekont, paranın gönderildiğini ispatlar. Açıklamada “borç”, “ödünç”, “avans” veya sözleşme numarası yazması ispatı güçlendirir. Açıklamasız transferde WhatsApp yazışmaları, e-postalar, sözleşme, fatura, teslim belgeleri ve karşı tarafın borcu ikrar eden mesajları önem kazanır.
Alacak Ticari İlişkiden Doğuyorsa
Yurt dışındaki şirket veya gerçek kişi Türkiye’deki şirketle mal/hizmet ilişkisi kurmuşsa fatura, sipariş, teslim belgesi, taşıma evrakı ve ticari yazışmalar incelenir. CISG veya yabancı hukukun uygulanması gündeme gelebilecek uluslararası satışlarda uygulanacak hukuk ve yetki şartı ayrıca belirlenmelidir.
İcra Takibi Hangi Para Biriminden Açılır?
İİK m.58/2-3 gereğince yabancı para alacağında Türk lirası tutarı, hangi tarihin kuruyla talep edildiği ve faiz bilgisi takip talebinde açıkça gösterilir. Bu, isteğe bağlı bir alan değildir; ödeme emrindeki karşılığı da kontrol edilir. Yalnız “20.000 avro borç” yazılması takip talebinin bütün zorunlu unsurlarını karşılamaz. Yabancı para ana para, işlemiş faiz, faiz başlangıcı ve kur tercihi birbirinden ayrılmalıdır.
Harç ve takip işlemleri için TL karşılığının gösterilmesi ile maddi hukuk bakımından alacağın kesin olarak belirli bir tarihte TL’ye dönüştürülmesi aynı işlem değildir. Dilekçe, TBK m.99 kapsamında seçilen ödeme biçimini tereddütsüz yansıtmalıdır. Kaynak: İİK m.58 ve m.60.
Faiz Nasıl Hesaplanır?
3095 sayılı Kanun m.4/a uyarınca sözleşmede daha yüksek geçerli akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmamışsa yabancı para borcunda devlet bankalarının o para birimiyle açılmış bir yıl vadeli mevduata ödediği en yüksek faiz oranı esas alınır. Bu, Türk lirası kanuni faiz oranının avro ana paraya aynen uygulanması değildir. İlgili dönemlerin banka oranları araştırılır; bugün bulunan tek oran geçmişteki bütün yıllara uygulanmaz.
Alacağın belirli tarihte TL’ye çevrilerek istenmesi ile fiilî ödeme günündeki karşılığının talep edilmesi, sonraki faiz hesabını etkiler. Aynı dönem için kur seçimi ve faiz türü birbiriyle çelişmemelidir. Faize yeniden faiz yürütülmesi de kanuni istisna ve koşullar dışında otomatik talep edilemez. Kaynak: 3095 sayılı Kanun m.3 ve m.4/a.
Gönderilen para ile borcun para birimi nasıl ayrılır?
Almanya’daki avro hesabından havale yapılması, tarafların her durumda avro borcu kurduğu anlamına gelmez. Örneğin Türk lirası üzerinden kararlaştırılmış bir satış bedeli döviz bozularak gönderilmiş olabilir. Sözleşme sona erdiğinde iadenin hangi para birimiyle isteneceği, sözleşmenin hükümleri ve iade borcunun hukuki sebebi üzerinden belirlenir. Bankanın parayı hesaba hangi para biriminde geçirdiği tek başına bütün hukuki tartışmayı çözmez.
Ödünç, emanet, yatırım, satış avansı ve bağış farklı ilişkilerdir. Transfer açıklamasını yalnız gönderenin yazmış olması ile alıcının borcu açıkça kabul ettiği karşılıklı belge aynı ispat gücüne sahip değildir. Yazışmaların tamamı ve ödeme öncesi anlaşma korunur. “Parayı gönderdim, mutlaka bana aynı avroyu geri vermek zorunda” şeklindeki genelleme yerine borcun sebebi somutlaştırılır.
SWIFT kaydı ve banka kesintileri
Gönderim dekontu, transfer referansı, alıcı hesap ve mümkünse hesaba geçiş kaydı birlikte temin edilir. Gönderilen miktar ile alıcının hesabına geçen miktar arasında aracı banka kesintisi bulunabilir. Masrafların kimin üzerinde bırakıldığı ve karşı tarafın kabul ettiği net tutar ayrıca incelenir. Aynı transferin bankadan iade edilmesi, borçlunun bir kısmını geri ödediği şeklinde yanlış kaydedilmemelidir.
Birden çok transfer yapılmışsa her biri için tarih, gönderilen para, banka masrafı, açıklama ve ilgili sözleşme yazılır. Sonradan gelen ödemeler hangi borca mahsup edildiğine göre ayrılır. Toplam avro giriş ve çıkışını karşılaştırmak, farklı hukuki ilişkilerden doğan bütün borçların kapanıp kapanmadığını her zaman göstermez. Özellikle aile ilişkilerinde aynı kişiler arasında bağış, masraf iadesi ve ödünç birlikte bulunabilir.
Yabancı belge ve hukuka uygun ispat
Almanca sözleşme veya banka dökümü Türk mahkemesine HMK m.223 çerçevesinde tercümesiyle sunulur. Resmî belge tasdiki ile özel banka belgesinin değerlendirilmesi farklıdır; her belgeye otomatik apostil gerektiği söylenemez. Belgenin aslı, elektronik doğrulama verisi ve bütün sayfaları korunur. Karşı tarafın hesabına izinsiz erişmek hukuka uygun delil toplama yöntemi değildir.
Elektronik mesajlar HMK m.199 anlamında belge niteliği taşısa da kaynağı ve bütünlüğü tartışılabilir. Tek bir kesilmiş ekran görüntüsü yerine konuşma akışı, tarih ve hesap kimliği saklanır. Borç miktarına ve işlemin niteliğine göre senetle ispat kuralları ve istisnaları ayrıca değerlendirilir. Akrabalık ilişkisi, her dosyada bütün iddiaların yalnız tanıkla ispatlanabileceği anlamına gelmez.
Vade yoksa takipten önce ne incelenir?
Tüketim ödüncünde TBK m.392 özel önem taşır: geri verme için belirli bir gün, bildirim süresi veya istendiği anda muacceliyet kararlaştırılmamışsa, ödünç alan ilk istemden başlayarak altı hafta geçmeden parayı geri vermekle yükümlü değildir. Bu kural, her açıklamasız havalenin ödünç olduğunu göstermez; önce para transferinin gerçekten ödünç ilişkisine dayandığı belirlenir. Sonra taraflar arasında vadeye ilişkin anlaşma bulunup bulunmadığı incelenir. Kaynak: TBK m.392.
Örneğin Almanya’da yaşayan kişi bir yakınına avro ödünç vermiş, ancak yazışmalarda geri ödeme günü belirlenmemiş olsun. Alacaklı parayı geri istediğinde, istemin muhataba yöneltildiğini ve tarihini belgelemelidir. İhtar metninde kendi tercihine göre üç günlük ödeme süresi yazması, kanunun uygulanacağı durumda altı haftalık geri verme rejimini kendiliğinden kaldırmaz. Buna karşılık taraflar açık bir ödeme günü kararlaştırmışsa, dosya vadesiz ödünç gibi ele alınmaz.
Ödeme istemi, borcun para birimi ve geri ödeme hesabı açık olacak biçimde hazırlanır. Altı haftanın hangi olaydan başladığı, daha önce ispatlanabilir bir istem bulunup bulunmadığı ve sonradan yeni bir vade kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı tek çizelgede gösterilir. Yalnız paranın transfer edildiği günün üzerinden uzun zaman geçmiş olması, bu özel muacceliyet incelemesinin yerini tutmaz.
Geri verme zamanı ile temerrüt faizi hesabı da ayrı kurulmalıdır. Alacaklı için en yüksek döviz kurunu seçmek, henüz muaccel olmayan borcu muaccel hâle getirmez. Dava veya takipten önce bu sorun çözümlenir; sözleşme türüne özgü koşullar göz ardı edilerek yalnız banka dekontuyla acele işlem yapılmaz. Yabancı hukuk uygulanacak bir ilişkide ise Türk ödünç kuralının otomatik uygulanacağı varsayılmaz.
Borçlu borcu kabul etmiş ancak yeni taksit planı önermişse, alacaklının bu öneriyi kabul edip etmediği önemlidir. Salt müzakereye katılmakla bütün eski haklardan vazgeçildiği sonucu çıkarılmaz. Buna karşılık gerçekten yeni vade kararlaştırılmışsa takip talebi bu anlaşmayı dikkate almalıdır. Temerrüt faizi, kur seçimi ve kısmi ödemeler yeni planla uyumlu hesaplanır.
Yerleşiklik ve sözleşme sınırlamaları
Dövizle bedel belirlenmesine ilişkin kambiyo kurallarında vatandaşlık ile yerleşiklik aynı değildir. Türkiye’de veya dışında yerleşik olma, sözleşmenin türü ve tarafın sıfatı birlikte değerlendirilir. Yabancı pasaport kullanılması veya bir havalenin Almanya’dan gelmesi tek başına bütün istisnaları sağlamaz. Sözleşme bedelinin dövizle belirlenebilmesi ile ödemenin dövizle yerine getirilebilmesi de farklı hükümlere tabi olabilir.
İşlem tarihinde yürürlükteki 32 sayılı Karar ve ilgili tebliğ incelenir. Eski tarihli genel internet duyurusu, sonraki değişiklikleri içeren güncel metnin yerine kullanılmaz. İstisnanın hangi hükme dayandığı dosyada gösterilir. Geçersizlik veya TL’ye uyarlama tartışması varsa, alacak hesabı buna göre kurulur; sırf döviz yazıldığı için sözleşmenin bütün edimlerinin otomatik yok olduğu sonucuna gidilmez.
Mahkeme, arabuluculuk ve yabancı hukuk
Alacağın para birimi tek başına görevli mahkemeyi belirlemez. Ticari satış veya şirket ilişkisinden doğan para alacağında TTK m.5/A’daki dava şartı arabuluculuk; tüketici ilişkisinde 6502 sayılı Kanunun başvuru düzeni incelenir. Kişiler arasındaki sıradan ödünçle ticari satış aynı usule tabi sayılmaz. Sözleşmedeki mahkeme ve tahkim şartı da geçerlilik koşullarıyla değerlendirilir.
Uluslararası mal satışında uygulanacak hukuk ve varsa CISG, borcun doğumunu veya sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını etkiler. Türkiye’de takip yapılması bütün maddi hukuk sorunlarına kendiliğinden Türk hukukunun uygulanması anlamına gelmez. Buna karşılık Türkiye’deki icra organlarının işlem usulü Türk takip hukukuna tabidir. Yabancı mahkeme kararı zaten mevcutsa yeni bir alacak davası yerine tanıma veya tenfiz gereği araştırılır.
İtirazdan sonra sürelerin korunması
Genel haciz yolundaki ödeme emrine süresinde itiraz, takibin ilerlemesini durdurur. İtirazın iptali davası için İİK m.67’deki, itirazın alacaklıya tebliğinden başlayan bir yıllık süre ile maddi alacağın zamanaşımı farklıdır. İtirazın kaldırılmasındaki belge koşulları ve süre de ayrı incelenir. Borçlunun itirazını öğrenmek ile itirazın usulen tebliği aynı olay olmayabilir; dosya kaydı görülmelidir.
Takip açılması fiilî tahsili garanti etmez. Haczedilebilir malvarlığı hukuka uygun kanallardan araştırılır. Borçlunun Türkiye’deki şirket payı varsa şirket payının haczi; Türkiye’deki banka alacakları için banka hesabı haczi ayrıca değerlendirilir. Türk icra dairesinin kararı, yabancı ülkedeki her banka hesabına doğrudan uygulanmış sayılmaz.
Varsayımsal dosya kontrolü
Almanya’dan Türkiye’deki bir kişiye üç ayrı tarihte toplam 20.000 avro gönderildiği ve 5.000 avro geri alındığı varsayılsın. Önce bütün transferlerin aynı ödünç ilişkisine ait olduğu ve geri gelen paranın o borca ödendiği doğrulanır. Ardından kalan ana para, vade, aynen ödeme kaydı, seçilen kur ve dönemsel faiz ayrı hesaplanır. Bu rakamlar yalnız örnektir; bir kişinin gerçek borcunu veya kesin dava sonucunu göstermez.
Dosya Mersin’deki ofisimizden koordine edilirken borçlunun yeri ve sözleşmenin yetki düzeni korunur. Vekâlet, tahsil hesabı ve sulh yetkileri baştan belirlenir. Alacağın para birimi, faiz ve kur tercihi yazılı olarak netleştirilmeden yalnız yüksek görünen bir kur üzerinden takip açılmaz. Böylece gereksiz hesap itirazları ve sonradan değiştirilemeyen taleplerin riski azaltılır.
Borçlu İtiraz Ederse
İlamsız icra takibinde borçlunun süresinde itirazı takibi durdurabilir. Alacağın dayanağına göre itirazın iptali, itirazın kaldırılması veya doğrudan alacak davası gündeme gelir. Yurt dışından genel icra süreci için Yurt Dışından Türkiye’de İcra Takibi ve Alacak Tahsili rehberi kullanılabilir.
Borçlunun Türkiye’de Malı Yoksa
İcra takibi açılabilmesi ile fiilî tahsil aynı şey değildir. Borçlunun banka hesabı, araç, taşınmaz, maaş, üçüncü kişilerdeki alacak veya şirket payı gibi haczedilebilir malvarlığı araştırılır. Borçlunun tüm malvarlığı yurt dışındaysa Türk icra dosyasının etkisi sınırlı kalabilir ve yabancı ülkede ayrıca takip gerekebilir.
Kur Artışı Nedeniyle Zarar
Alacaklı, hakkını TBK m.99 çerçevesinde hangi para birimi ve kur seçeneğiyle talep edeceğini baştan belirlemelidir. Yabancı paranın aynen talebi kur riskini farklı biçimde dağıtır. Türk lirası tercihi yapılmışsa bu seçimin hukuki sonucu ve sonradan değiştirilip değiştirilemeyeceği güncel Yargıtay uygulamasıyla birlikte değerlendirilir.
Yurt Dışından Noter İhtarı
Takip öncesi borcun miktarı, para birimi, vade ve banka hesabı belirtilerek ihtar gönderilebilir. Yurt Dışından Türkiye’de Noter İhtarnamesi rehberi bu aşama için kullanılabilir.
Türkiye’ye Gelmeden Takip
Avukat aracılığıyla ihtar, arabuluculuk, icra ve dava yürütülebilir. Yurt Dışındaki Müvekkiller İçin Hukuki Destek, Almanya’da vekâlet için Almanya Türk Konsoloslukları ve Almanca bilgi için Almanca ana sayfa kullanılabilir.
Dosya İçin Belgeler
- Sözleşme ve ekleri,
- Banka havale/SWIFT kayıtları,
- Fatura ve teslim belgeleri,
- Mesaj ve e-postalar,
- Vade ve ödeme planı,
- Borç ikrarı veya mutabakat belgesi,
- Tarafların Türkiye/yurt dışı adresleri,
- Faiz ve para birimi hükümleri.
Sık Sorulan Sorular
Almanya’dan 20.000 avro gönderdim, otomatik alacak sayılır mı?
Transfer ispatlanır; fakat hukuki sebebin borç olduğu ayrıca delillerle gösterilmelidir.
Avro alacağını Türkiye’de avro olarak icraya koyabilir miyim?
Alacağın sözleşme ve TBK m.99 kapsamındaki niteliğine göre yabancı para talebi kurulabilir; takip talebinin kur ve faiz unsurları doğru yazılmalıdır.
Kur hangi tarihten alınır?
Vade, fiilî ödeme veya talep biçimi TBK m.99’daki seçeneklere göre belirleyicidir.
Türkiye’ye gelmeden icra açılabilir mi?
Uygun vekâletnameyle avukat aracılığıyla mümkündür.
Vadesiz avro ödüncünü istediğim gün icraya koyabilir miyim?
TBK m.392’nin koşullarında ilk istemden itibaren altı haftalık geri verme rejimi uygulanır. Önce ilişkinin gerçekten ödünç olup olmadığı ve farklı bir vade kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı belirlenir. Talep mektubuna üç gün yazılması kanuni süreyi kendiliğinden kısaltmaz.
Avro gönderdim diye alacağım mutlaka avro mu sayılır?
Transferin para birimi ile tarafların kararlaştırdığı borcun para birimi farklı olabilir. Fiyat, ödünç anlaşması, banka çevrimi ve geri ödeme yazışmaları birlikte incelenir. Dekont para hareketini gösterir; tek başına her kur veya faiz tercihini doğrulamaz.
TL karşılığı yazmak yabancı para talebinden vazgeçmek midir?
İcra talebinde kanunun aradığı TL karşılığının gösterilmesi ile borcun TL olarak tahsilinin seçilmesi farklıdır. Talepte para birimi, kur tarihi, aynen ödeme kaydı ve faiz açık yazılır. Belirsiz talep yerine seçimlik hakkın nasıl kullanıldığı somutlaştırılmalıdır.
Resmî mevzuat nerede?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun güncel metinleri kontrol edilmelidir.
Sonuç
Yurt dışındaki alacaklının döviz dosyasında en önemli iki konu, para transferinin hukuki sebebini ispatlamak ve TBK m.99’daki seçimlik talep hakkını doğru kullanmaktır. Kur ve faiz tercihi takip başında hatalı kurulursa alacağın değerinin korunması zorlaşabilir. Sözleşme, SWIFT kayıtları ve borç ikrarları birlikte hazırlanmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
