Alman Ana Şirket Türk Bağlı Şirketine Borç Verirse Hangi Sözleşme ve Döviz Kuralları Uygulanır?

Kısa ve net cevap: Alman ana şirket Türk şirkete borç verebilir; ancak işlem sıradan grup içi havale olarak yürütülmemelidir. Türk bağlı şirketin yurt dışından döviz veya Türk lirası kredi kullanımı 32 sayılı Karar ve TCMB Sermaye Hareketleri Genelgesi çerçevesinde banka aracılığıyla yapılır. Döviz kredilerinde Türk borçlunun döviz geliri ve Genelgedeki istisnalar kontrol edilir. Borç sözleşmesinde anapara, para birimi, faiz, vade, erken ödeme, temerrüt, masraf ve uygulanacak hukuk açık yazılır. Alman ana şirket ilişkili kişi olduğundan faiz emsallere uygun olmalı; Kurumlar Vergisi Kanunu m.12’deki örtülü sermaye ve m.13’teki transfer fiyatlandırması kuralları ayrıca test edilmelidir. Ortak veya ilişkili kişiden kullanılan borcun hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte öz sermayenin üç katını aşan kısmı, kanuni istisnalar saklı olmak üzere örtülü sermaye sayılır. Türkiye–Almanya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması m.11, gerçek lehdar Almanya mukimi ise Türkiye’de faiz üzerinden alınacak verginin gayrisafi faiz tutarının yüzde 10’unu aşamayacağını düzenler.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Kısa Özet

Alman ana şirket Türk bağlı şirkete doğrudan borç verebilir mi?

Evet. Grup şirketleri arasında gerçek bir finansman ihtiyacına dayanan ödünç para ilişkisi kurulabilir. Ancak borç veren Alman şirket banka değilse işlem “yurt dışından kredi” niteliğini ve Türk vergi hukukundaki ilişkili kişi işlemi niteliğini birlikte taşır. Taraflar aynı grup içinde olduğu için sözleşmesiz veya faizsiz para gönderimi, bağımsız şirketler arasında beklenmeyecek koşullar yaratabilir ve transfer fiyatlandırması incelemesine konu olabilir.

Önce borcun amacı belirlenmelidir. İşletme sermayesi, yatırım, makine alımı, stok finansmanı veya kısa vadeli likidite ihtiyacı farklı vade ve geri ödeme yapıları gerektirir. Türk şirketin zaten yüksek ortak borcu varsa yeni kredi örtülü sermaye sınırını aşabilir. Bu nedenle banka transferinden önce borçlanma kapasitesi, öz sermaye ve mevcut ilişkili kişi borçları çıkarılır.

Yurt dışından kredi hangi kanal üzerinden kullanılır?

TCMB Sermaye Hareketleri Genelgesi m.19, Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışından Türk lirası ve nakdi döviz kredisi temin etmelerini, kredilerin bankalar aracılığıyla kullanılması kaydıyla serbest bırakır. Bu nedenle Alman ana şirket parayı Türk bağlı şirketin hesabına açıklamasız grup transferi olarak göndermemeli; işlem bankaya yurt dışı kredi olarak bildirilip ilgili kredi kayıtları oluşturulmalıdır.

Banka kredi sözleşmesini, taraf bilgilerini, vade ve faiz koşullarını, borçlunun döviz kredisi kullanma yeterliliğini ve para girişini kontrol eder. Kredi geri ödemeleri de kayıtlı borç ilişkisiyle eşleştirilir. SWIFT açıklamasının “capital contribution” iken muhasebede kredi kaydedilmesi veya tam tersinin yapılması hem banka hem vergi dosyasında sorun yaratır.

Türk bağlı şirketin döviz geliri yoksa Euro kredi kullanabilir mi?

TCMB Genelgesi m.14’e göre döviz geliri olmayan Türkiye’de yerleşik kişiler, Genelgenin açık istisnaları dışında yurt içinden veya yurt dışından döviz kredisi kullanamaz. Döviz geliri olan ve kredi kullanım tarihinde toplam kredi bakiyesi 15 milyon ABD dolarının altında bulunan şirketlerde, kullanılacak yeni kredi ile mevcut kredi bakiyesi toplamı son üç mali yılın döviz gelirleri toplamını aşmamalıdır. Genelgede ayrıca döviz geliri şartından muaf belirli kredi türleri düzenlenmiştir.

Bu yazının konusu olan yabancı grup kredilerinde özel bir istisna özellikle kontrol edilmelidir: TCMB Sermaye Hareketleri Genelgesi m.21/15-d ve m.21/19, belirlenen yüzde yüz yabancı sahiplik yapısı içindeki grup şirketi kredilerinde döviz geliri şartı aranmadan kullanım düzenler. Kredi veren yabancı şirket Türk borçlunun doğrudan yüzde yüz sahibi ise veya maddede tarif edilen ortak yabancı üst şirketin doğrudan ya da dolaylı yüzde yüz sahipliği altında bir grup kredisi söz konusuysa, kredi sözleşmesi ve geri ödeme planına ek olarak sahiplik zinciri aracı bankaya resmî sicil belgeleriyle gösterilir. Yalnız yüzde 51 veya yüzde 99 ortaklık bulunması bu özel istisnayı kendiliğinden sağlamaz; başka bir istisnanın koşulları ayrıca incelenir.

Yabancı ortak bulunması tek başına her döviz kredisini serbest kılmadığı gibi, döviz geliri bulunmaması da kanunda ve Genelgede sayılan istisnalar incelenmeden kesin ret gerekçesi değildir. Döviz kredisi ile dövize endeksli kredi de ayrı kavramlardır: Genelge m.14’te Türkiye’de yerleşik kişiler için dövize endeksli kredi kullanımı ve kullandırılması yasağı bulunur. Sözleşme adının değiştirilmesi, gerçekte dövize endeksli bir borçlanmayı hukuka uygun hâle getirmez.

Döviz geliri hesabında ihracat ve döviz kazandırıcı faaliyet kayıtlarının hangi belgelerle ispatlanacağı Genelgede düzenlenir. Banka ile kredi sözleşmesi imzalanmadan önce limit hesabı yazılı yapılmalıdır; sonradan kredinin kullanım şartını sağlamadığının fark edilmesi ciddi uyum sorunu doğurur.

Ana şirket kredi sözleşmesinde hangi maddeler bulunmalı?

Sözleşmede tarafların tam ticaret unvanı ve sicil bilgileri, kredi tutarı ve para birimi, kullanım tarihi veya dilimleri, vade, anapara geri ödeme planı, faiz oranı ve faiz ödeme tarihleri, temerrüt faizi, erken ödeme, masraflar, vergi kesintileri, teminatlar, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü açık yazılmalıdır. Grup içi kredi olduğu için “gerektiğinde geri ödenir” gibi belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır.

Faiz oranı sabit veya referans orana bağlı olabilir. EURIBOR gibi bir referans kullanılacaksa marj, taban oran ve yeniden belirleme tarihi yazılmalıdır. Faizsiz kredi düşünülüyorsa Türk transfer fiyatlandırması bakımından neden bağımsız şirketler arasında böyle bir koşulun ekonomik olarak kabul edilebilir olduğunun savunulabilirliği değerlendirilmelidir.

Alman şirket adına sözleşmeyi imzalayan kişinin temsil yetkisi güncel Handelsregister ile, Türk şirket adına imzalayan kişinin yetkisi Ticaret Sicili Gazetesi ve imza kayıtlarıyla kontrol edilir. Alman ticaret sicili belgesi rehberi bu açıdan bağlantılıdır.

Faiz oranı neden emsallere uygun olmalıdır?

Kurumlar Vergisi Kanunu m.13, ilişkili kişiler arasında ödünç para alınması ve verilmesini transfer fiyatlandırması kapsamındaki işlem olarak açıkça kabul eder. Bu nedenle ana şirket ile bağlı şirket arasındaki kredi, bağımsız şirketler arasında benzer para birimi, vade, kredi riski, teminat ve piyasa koşullarında oluşacak faizle karşılaştırılır.

Faiz oranı belirlenirken kredi para birimi, borçlunun kredi notu, şirketin borç/özsermaye yapısı, teminat, vade ve geri ödeme sırası dikkate alınmalıdır. Banka kredi teklifleri, bağımsız finansman verileri veya uygun transfer fiyatlandırması yöntemi dosyada saklanabilir. Tek başına “grup politikamız yüzde 3” açıklaması emsal analizinin yerine geçmez.

Emsalin üzerinde faiz Türk şirket kazancının Almanya’ya aktarılması eleştirisine, emsalin çok altında veya faizsiz kredi ise farklı transfer fiyatlandırması sonuçlarına yol açabilir. Yıllık transfer fiyatlandırması raporu veya kurumlar vergisi beyannamesine bağlı formlar bakımından yükümlülükler mali müşavirle kontrol edilmelidir.

Örtülü sermaye üç kat sınırı nasıl uygulanır?

KVK m.12’ye göre kurumların ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan veya dolaylı temin edip işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı ilgili dönem için örtülü sermaye sayılır. Hesap sadece Alman ana şirketten alınan tek kredi üzerinden değil, kanunda kapsama giren ilişkili kişi borçları birlikte değerlendirilerek yapılır.

KVK m.12/3-b bakımından ölçü, Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit edilen hesap dönemi başındaki öz sermayedir. Yeni kurulan kurumlarda kuruluş tarihindeki öz sermaye esas alınır. Dönem içinde yapılan sermaye artırımı, aynı hesap döneminin örtülü sermaye karşılaştırma tabanını kendiliğinden yükseltmez. Örneğin dönem başı öz sermayesi 1 milyon TL olan bir şirkette genel karşılaştırma sınırı 3 milyon TL’dir; temmuz ayında sermaye artırılması bu dönem başı ölçüsünün yerine temmuz bilançosunun konulmasını sağlamaz. Kanuni istisnalar, borcun niteliği ve sonraki hesap döneminin başlangıç bilançosu ayrı incelenir.

Örtülü sermayeye isabet eden faiz, kur farkı ve benzeri giderler KVK m.11/1-b kapsamında kurum kazancından indirilemez. Üç kat testi yalnız yıl sonundaki borç bakiyesine göre yapılmaz: dönem içinde herhangi bir tarihte sınırın aşılması, ilgili borç ve giderler bakımından değerlendirilir. Bu sebeple kredi dilimleri, geri ödemeler ve hesap dönemi başındaki öz sermaye tarihli bir hesap cetvelinde birlikte gösterilmelidir.

KVK m.12/7 ayrıca örtülü sermaye üzerinden kur farkı hariç faiz ve benzeri ödemelerin dönem sonu itibarıyla dağıtılmış kâr payı sayılacağını düzenler. Bu yeniden nitelendirme, stopaj ve karşı taraf düzeltmelerini de etkileyebilir. Bu nedenle kredi tutarı kararlaştırılmadan önce üç kat testi yapılmalıdır.

Örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması aynı test midir?

Hayır. Örtülü sermaye borç tutarının öz sermayeye oranına ve ilişkili kişi niteliğine bakar. Transfer fiyatlandırması ise kredi koşullarının emsallere uygun olup olmadığını inceler. Bir kredi üç kat sınırının altında kalıp faiz oranı emsallere aykırı olabilir; ya da faiz oranı emsale uygun olduğu hâlde borç tutarı örtülü sermaye sınırını aşabilir.

Bu nedenle dosyada iki ayrı çalışma yapılmalıdır: borç/öz sermaye testi ve emsal faiz analizi. Vergi incelemesinde yalnız sözleşmeyi göstermek yeterli olmayabilir; krediye neden ihtiyaç duyulduğu, alternatif finansman ve risk primi de önem taşır.

Alman ana şirkete ödenen faiz Türkiye’de nasıl vergilenir?

GİB uygulamasında, yurt dışındaki yabancı ortaktan kullanılan kredi için “diğer alacak faizi” niteliğindeki ödemelerde iç mevzuat kapsamında yüzde 10 vergi kesintisi gündeme gelir. Türkiye–Almanya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasının 11. maddesi de, faizin gerçek lehdarı Almanya mukimi ise Türkiye’de alınacak verginin gayrisafi faiz tutarının yüzde 10’unu aşamayacağını düzenler.

Anlaşmanın uygulanması için Alman şirketin mukimlik belgesi ve gerçek lehdarlık şartı önemlidir. Borç veren Almanya’da bankacılık veya finans kuruluşu ise iç mevzuattaki farklı tevkifat düzenlemeleri ve anlaşmadaki özel hükümler ayrıca uygulanabilir. Örneğin anlaşma m.11 belirli kamu kurumları ve garanti kapsamındaki krediler için özel istisnalar içerir.

Faiz tahakkuk ettiği veya ödendiği anda Türk şirketin stopaj/beyan yükümlülüğü, KDV veya diğer vergi sonuçları mali müşavirle eş zamanlı yürütülmelidir. Anlaşma üst sınırı, Türk şirketin transfer fiyatlandırması ve örtülü sermaye kurallarını ortadan kaldırmaz.

Banka ve SWIFT dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

En az kredi sözleşmesi, Alman şirketin temsil belgeleri, Türk şirketin yetkili organ/temsil kayıtları, bankanın kredi kullanım formu, döviz geliri veya istisna belgeleri, SWIFT mesajı, dekontlar ve geri ödeme planı saklanmalıdır. Faiz ödemelerinde stopaj belgeleri ve mukimlik belgesi aynı kredi dosyasına bağlanmalıdır.

Birden çok dilim halinde kredi kullanılıyorsa her para girişinin hangi sözleşme ve dilime ait olduğu açıklamada belirtilmelidir. Sonradan “bu para sermayeydi” veya “avans niteliğindeydi” şeklinde muhasebe sınıflaması değiştirmek, dış finansman kayıtlarıyla çelişebilir.

Ana şirket kredisi ile sermaye artırımı arasındaki fark nedir?

Kredi Türk şirket açısından geri ödenmesi gereken borçtur ve faiz doğurabilir. Sermaye artırımı ise şirketin tescilli özkaynağını artırır; ortak, sermaye bedelini kredi gibi vadesinde geri isteyemez. Kredi bilanço borcunu, sermaye ise özkaynak yapısını etkiler. Bu nedenle yatırımın süresi ve şirketin kaldıraç seviyesi finansman modelinde belirleyicidir.

Türk şirketin öz sermayesi zayıf ve ana şirket kredileri yüksekse yeni borç örtülü sermaye riskini büyütür. Böyle bir durumda sermaye artırımı daha uygun olabilir. Alman şirketi sermaye artırımı rehberi bu alternatifin şirketler hukuku aşamalarını açıklar.

Ana şirket kredisi için Türk şirketten teminat alınabilir mi?

Alman ana şirket alacağını güvence altına almak için Türk şirket payı rehni, taşınmaz ipoteği, alacak temliki veya başka teminatlar talep edebilir. Teminatın şirketin kendi borcu için verilmesi ile üçüncü grup şirketi borcu için verilmesi farklı kurumsal menfaat ve yetki sorunları doğurabilir. Yönetim organının şirket menfaatine uygunluk ve sermayenin korunması yükümlülükleri dikkate alınmalıdır.

Teminat işlemi özel şekle bağlıysa ayrı belge gerekir. Pay rehni için Türk şirket payının Alman alacaklı lehine rehni, taşınmaz teminatı için yabancı alacaklı lehine ipotek rehberleri bağlantılı içeriklerdir.

Ana şirket kredisi öncesi 12 maddelik kontrol

1. Türk şirketin gerçek finansman ihtiyacını ve tutarı belirleyin.
2. Döviz geliri/istisna testini TCMB Genelgesine göre yapın.
3. Mevcut ilişkili kişi borçlarını çıkarın.
4. Öz sermayenin üç katı sınırını hesaplayın.
5. Alman şirketin borç verme ve imza yetkisini doğrulayın.
6. Türk şirketin imza yetkisini doğrulayın.
7. Para birimi, vade ve geri ödeme planını yazın.
8. Emsal faiz çalışmasını hazırlayın.
9. Stopaj ve vergi anlaşması belgelerini planlayın.
10. Krediyi banka aracılığıyla doğru kod ve açıklamayla kullanın.
11. Teminat gerekiyorsa ayrı şekil şartlarını tamamlayın.
12. Yıllık transfer fiyatlandırması ve muhasebe kayıtlarını güncelleyin.

Türkiye geneli dosya takibi ve Mersin’den koordinasyon

Alman ana şirketin finansman sağladığı Türk şirket Türkiye’nin herhangi bir ilinde olabilir. Banka, vergi ve şirket işlemleri somut şirket merkezine ve finansman yapısına göre yürütülür. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; üstlenilen şirket ve yabancı yatırım işlemleri görev ve yetki kuralları çerçevesinde Türkiye genelinde İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir.

Almanca bilgi isteyen şirket yöneticileri Almanca Türkiye hukuku ana sayfasına, uzaktan dosya yönetimi için Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfasına geçebilir.

Sık sorulan sorular

Alman ana şirket Türk şirkete faizsiz borç verebilir mi?

Taraflar ilişkili kişi olduğundan işlem transfer fiyatlandırması bakımından emsallere uygunluk ilkesine tabidir. Faizsizliğin bağımsız taraflar arasında ekonomik karşılığı olup olmadığı savunulabilmelidir; aksi hâlde vergi düzeltmesi riski doğar.

Türk şirketin döviz geliri yoksa Alman ortaktan Euro kredi alabilir mi?

Genel kural olarak döviz geliri olmayan Türkiye’de yerleşik şirket döviz kredisi kullanamaz; TCMB Genelgesindeki açık istisnalardan biri varsa istisna kapsamında kullanabilir. Banka kredi kullandırımından önce bu şartı kontrol eder.

Kredi mutlaka bankadan mı geçmeli?

Evet. TCMB Sermaye Hareketleri Genelgesine göre yurt dışından nakdi kredi banka aracılığıyla kullanılmalıdır.

Örtülü sermaye sınırı nedir?

KVK m.12’de, ortak veya ilişkili kişiden temin edilerek işletmede kullanılan borcun hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte öz sermayenin üç katını aşan kısmı kural olarak örtülü sermaye sayılır.

Üç kat sınırının altında kalınca vergi riski biter mi?

Hayır. Transfer fiyatlandırması kapsamında faiz ve diğer kredi koşullarının emsallere uygunluğu ayrıca incelenir.

Alman şirkete ödenen faiz için anlaşma oranı nedir?

Türkiye–Almanya Anlaşması m.11, faizin gerçek lehdarı Almanya mukimi ise Türkiye’de kaynak vergisinin gayrisafi faiz tutarının yüzde 10’unu aşamayacağını düzenler.

Kredi daha sonra sermayeye çevrilebilir mi?

Borç alacağının sermaye taahhüdüne mahsubu veya sermayeye dönüştürülmesi ayrı şirketler hukuku, değerleme ve tescil işlemi gerektirir; tek taraflı muhasebe kaydıyla otomatik dönüşüm olmaz.

Ana şirket kredisi için Türk şirket taşınmazını ipotek verebilir mi?

Alacak ve teminat yapısı hukuka uygun kurulursa ipotek mümkündür; tapu işlemi, yetki, dövizli alacak ve ipotek derecesi ayrıca kontrol edilir.

Resmî dayanaklar

TCMB Kambiyo Mevzuatı — güncel Sermaye Hareketleri Genelgesi: özellikle m.14, 19–21; yüzde yüz yabancı grup sahipliğindeki kredi için m.21/15-d ve 21/19. Örtülü sermaye hesabında KVK m.12/3-b’deki hesap dönemi başı öz sermaye tanımı ve 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nin 12.1.5 bölümü esas alınır. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu: m.12 örtülü sermaye ve m.13 transfer fiyatlandırması. Türkiye–Almanya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması: m.11 faizler. Bu içerik genel bilgilendirmedir; kredi kullanım tarihindeki TCMB Genelgesi, banka uygulaması ve vergi mevzuatı işlem öncesinde birlikte kontrol edilmelidir.