İstanbul Ceza Uzlaştırma Süreci ve Uzlaşma Teklifi

CMK m.253: Suçun yalnız adına bakılmaz

Uzlaştırma, mağdur veya suçtan zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olduğu, kanunun kapsama aldığı suçlarda uygulanır. Dosyanın büroya gönderilmesi için suçun kapsamda bulunmasının yanında kamu davası açılmasını gerektiren yeterli şüphe de aranır. Yeterli şüphe bulunmayan her şikâyetin sırf taraflar görüşsün diye uzlaştırmaya gönderilmesi kanundaki düzenleme değildir.

CMK m.253/1-a, şikâyete bağlı suçları kural olarak kapsar; üçüncü fıkradaki istisnalar saklıdır. Birinci fıkranın (b) bendi ise şikâyet koşulundan bağımsız olarak belirli suçları sayar. TCK m.86’nın üçüncü fıkrası dışında kalan kasten yaralama, taksirle yaralama, m.106/1 kapsamındaki tehdit, m.141 hırsızlık ve m.157 dolandırıcılık bunlar arasındadır.

Temel suçla nitelikli hâl aynı sonuç doğurmaz. TCK m.157 kapsamındaki dolandırıcılık ile m.158’deki nitelikli dolandırıcılık; m.141 hırsızlık ile m.142’deki nitelikli hâller ayrı incelenir. Güveni kötüye kullanmada da güncel m.253/1-b, TCK m.155/3’ü açıkça kapsam dışında bırakır.

Suça sürüklenen çocuklar için m.253/1-c ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçları kapsar; mağdurun niteliği ve üçüncü fıkradaki istisnalar yine değerlendirilir. Diğer kanunlardaki şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise uzlaştırma için özel kanunda açık hüküm aranır.

2025 değişikliği: Hakaret ve birlikte işlenen suçlar

Güncel CMK m.253/3 uyarınca cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, TCK m.123/A’daki ısrarlı takipte ve TCK m.125’teki hakarette uzlaştırma uygulanmaz. Önceki dönemde yalnız ileti yoluyla hakarete ilişkin ayrım içeren metin, bütün yeni işlemlerde geçerliymiş gibi kullanılmamalıdır.

Hakaret bakımından TCK m.75’in güncel önödeme düzenlemesi ayrıca incelenir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakareti düzenleyen m.125/3-a dışındaki hâller için önödeme kapsamı dikkate alınır. Önödeme, mağdurla pazarlık edilerek belirlenen uzlaşma bedeli değildir; kanunda öngörülen farklı bir usuldür.

Kapsamdaki suçun kapsam dışındaki başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmesi, kural olarak uzlaştırmayı engeller. Ancak 7571 sayılı Kanunla eklenen istisna gereğince, diğer suç önödeme kapsamındaysa uzlaştırmaya tabi suç yönünden uzlaşma hükümleri uygulanır. Örneğin tehdit ve hakaretin aynı mağdura yönelik olması değerlendirilirken, hakaretin hangi fıkraya ve hangi usule tabi olduğu belirlenmelidir.

Geçiş düzenlemesi unutulmamalıdır. CMK geçici m.8, 25 Aralık 2025 itibarıyla soruşturma veya kovuşturmada olup uzlaşmanın sağlanmış olduğu dosyaları belirtilen değişikliklerden ayırır. Yalnız büroya gönderilmiş dosya ile uzlaşmanın gerçekten sağlandığı dosya aynı değildir; rapor ve anlaşma tarihleri kontrol edilir.

Teklife cevap süresi üç gün değil yedi gündür

CMK m.253/4, tekliften itibaren yedi gün içinde karar bildirilmezse teklifin reddedilmiş sayılacağını düzenler. Eski üç günlük süre 7531 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Başlangıçta teklifin hangi tarihte ve usulle yapıldığı, kişiye sonuçların anlatılıp anlatılmadığı incelenir.

Teklifin kabul edilmesi, belirli bir edimde anlaşılmış olması anlamına gelmez. Önce müzakereye katılım kabul edilir; sonrasında ödeme, özür, eşyanın iadesi veya başka bir yükümlülük üzerinde anlaşma aranır. Teklif formu ile nihai anlaşma raporu birbirinden ayrılmalıdır.

Şüpheli veya mağdur reşit değilse teklif kanuni temsilciye yapılır. Kanunda belirtilen usullerle açıklamalı tebligat veya istinabe kullanılır. Kişinin bildirilen adreste bulunmaması veya başka nedenle kendisine ulaşılamaması hâlinde m.253/6’daki düzenleme değerlendirilir. Her dosyanın süresiz olarak telefonla ulaşma girişimine bırakılması gerekmez.

Uzlaştırmacı, belge örneklerinin verilmesinden itibaren en geç otuz günde işlemleri sonuçlandırır. Büro bu süreyi, her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatır. Bu süreler tarafın yedi günlük cevap süresi değildir; farklı kişilerin farklı işlemlerine ilişkindir.

Müzakereler gizlidir; açıklamalar suç ikrarı olarak kullanılamaz

CMK m.253/13 müzakerelerin gizli yürütülmesini, m.253/20 ise bu sırada yapılan açıklamaların soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamamasını düzenler. Uzlaşma görüşmesine katılmak, kişinin isnadı kabul ettiğine ilişkin otomatik sonuç doğurmaz.

Gizlilik, olaydan bağımsız biçimde elde edilmiş delillerin ortadan kalkması anlamına gelmez. Müzakere başlamadan var olan kamera kaydı veya banka belgesi, yalnız görüşmede anıldığı için kendiliğinden kullanılamaz hâle gelmez. Yasak, müzakere sırasında yapılan açıklamaların delil olarak kullanılmasına ilişkindir.

Teklif veya kabul, CMK m.253/8 gereğince delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir. Tarafların anlaşmayı görüşmesi, yakalama ya da adli kontrol kararlarının kendiliğinden kalktığını göstermez. Gerekli başvurular kendi dosya ve hükümleriyle yapılır.

Taraflar, kanuni temsilci, müdafi veya vekil müzakereye katılır. Uzlaştırmacı bir tarafın avukatı değildir ve anlaşmayı dayatamaz. Savcı, raporu değerlendirirken uzlaşmanın özgür iradeye ve edimin hukuka uygunluğuna dayanıp dayanmadığını denetler. Baskı, yanıltma veya açıklanmamış yükümlülük iddiası somut biçimde bildirilmelidir.

Uzlaşma edimi yalnız para ödemesi değildir

Adalet Bakanlığının uzlaştırma rehberi; zararın giderilmesi, özür, bağış veya hukuka ve ahlaka uygun başka yükümlülükler yanında edimsiz uzlaşmayı da açıklar. Tarafların uzlaşmak için mutlaka belirli bir para tutarı kararlaştırması gerekmez. Ancak anlaşma varsa içeriğinin belirli ve uygulanabilir olması gerekir.

Para ediminde tutar, para birimi, ödeme tarihi, taksit sayısı, alacaklı ve ödeme yöntemi açık yazılır. “Zarar karşılanacaktır” gibi genel bir cümle, hangi ödemenin hangi tarihte yapılacağını göstermiyorsa sonraki uyuşmazlığı çözmez. Birden çok ödeme yükümlülüğü varsa her biri ayrı belirtilir.

Eşya iadesinde eşyanın tanımı, teslim yeri, teslim zamanı ve teslimin nasıl belgeleneceği gösterilir. Özür veya başka kişisel edimde de yükümlülüğün kapsamı hukuka uygun ve anlaşılır olmalıdır. Bir kişinin üçüncü kişinin davranışını garanti ettiği belirsiz yükümlülükler dikkatle değerlendirilmelidir.

Ödeme gücü ve vade gerçekçi biçimde ele alınır. Yerine getirilemeyecek bir taahhüt, yalnız dosyayı o gün kapatma düşüncesiyle imzalanmamalıdır. Rapor okunmalı; üzerinde anlaşılmamış bir tutar, feragat veya ek şart varsa imzadan önce düzeltilmelidir.

Soruşturmada peşin ve taksitli edimin farklı sonuçları

CMK m.253/19 uyarınca edim hemen yerine getirilirse şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Sadece anlaşmanın imzalanması ile ödemenin veya teslimin gerçekleşmesi farklı olgulardır. Dekont, teslim belgesi veya edimin türüne uygun kayıt dosyaya sunulmalıdır.

Edim ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya süreklilik taşıyorsa, m.171’deki olağan şartlar aranmaksızın kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme boyunca zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse, m.171/4’teki olağan şart aranmaksızın kamu davası açılır.

Teklif reddedilmiş olsa da taraflar, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcıya başvurarak anlaşmayı bildirir. Bu m.253/16 imkânı, sonuçsuz kalan resmî uzlaştırmanın sınırsız kez yeniden başlatılmasıyla aynı değildir. M.253/18, sonuçsuz uzlaştırmadan sonra tekrar uzlaştırma yoluna gidilmemesini düzenler.

Kovuşturmada taksitli edimde güncel karar durmadır

Dava açıldıktan sonra suçun kapsamda olduğu anlaşılırsa CMK m.254/1 uyarınca dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Önceden hiç uygulanmamış gerekli uzlaştırma ile daha önce usulüne uygun yürütülüp sonuçsuz kalmış işlem birbirinden ayrılır.

Güncel m.254/2’de, edim hemen yerine getirilirse düşme; ileri tarihli, taksitli veya sürekli edimde ise durma kararı öngörülür. Durma süresinde zamanaşımı işlemez. Edim yerine getirilmezse yargılamaya kaldığı yerden devam edilir.

Bu güncel düzenlemeyi, kovuşturmada her taksitli uzlaşmada HAGB verileceği biçimindeki eski açıklamayla karıştırmamak gerekir. CMK geçici m.7/4, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte eski m.254/2 uyarınca HAGB verilmiş dosyalar için önceki rejimi korur. Kararın tarihi ve türü görülmeden bütün dosyalara aynı sonuç yazılamaz.

Tazminat hakkı ve yerine getirilmeyen edimin icrası

CMK m.253/19’un güncel metni, uzlaşma hâlinde soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılmasına sınırlama getirir; fakat uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararları istisna tutar. Bu nedenle “uzlaşınca hiçbir koşulda tazminat istenemez” ifadesi eksiktir.

Anlaşma öncesinde bilinen zararlar ve henüz belirlenemeyen sonuçlar ayrılır. Özellikle bedensel zararda sonraki sağlık bulguları tartışma yaratır. Hangi zararın uzlaşma sırasında bilindiği, hangi kaydın ne zaman ortaya çıktığı ve dava talebinin kapsamı belgelerle açıklanmalıdır.

Kanun, edimin yerine getirilmemesi hâlinde uzlaşma raporu veya belgesini İİK m.38 anlamında ilam niteliğindeki belge sayar. Ceza dosyasının devamı ile kararlaştırılan edimin icrası farklı sonuçlardır. İcra talebinde belge, yükümlülüğün belirli içeriği, vadesi ve gerçekleşmiş kısmi ödemeler incelenir.

Uzlaştırmacı ücreti, mağdura ödenen uzlaşma bedeli değildir. CMK m.253/22 uyarınca ücret ve giderler yargılama gideridir; uzlaşma gerçekleşirse Devlet Hazinesi tarafından karşılanır. Tarafların kendi avukatlarıyla özel ücret ilişkisi ayrıca değerlendirilir.

Bir failin uzlaşması diğerlerini kapsar mı?

CMK m.255, birden fazla kişi tarafından işlenen suçta yalnız uzlaşan kişinin uzlaşmadan yararlanacağını düzenler. Aralarında iştirak bulunup bulunmaması bu kuralı değiştirmez. Bir kişinin ödediği paranın diğerlerinin ceza dosyasını da bitirdiği varsayılmamalıdır.

Bir suç birden fazla kişinin mağduriyetine veya zararına yol açmışsa m.253/7 gereğince mağdur veya zarar görenlerin tamamının kabulü aranır. Bu kural, ayrı suçlara ilişkin farklı mağduriyetlerin tek olay başlığı altında karıştırılmasını gerektirmez. Her fiil, fail ve mağdur bağlantısı dosyadan belirlenir.

Anlaşma belgesinde kimin hangi sıfatla imza attığı ve hangi edimi üstlendiği açık olmalıdır. Şirket adına hareket eden kişinin temsil yetkisi veya çocuk adına kanuni temsil işlemi ayrıca kontrol edilir. İmzaların bulunması, yetki eksikliğini kendiliğinden gidermez.

İstanbul dosyasında güvenli iletişim ve kayıt

Arayan kişinin uzlaştırmacı olarak görevlendirilip görevlendirilmediği, ilgili başsavcılığın uzlaştırma bürosu ve dosya bilgileri üzerinden doğrulanır. Kimliği belirsiz bir kişinin ödeme istemesi, adli uzlaştırma işlemi sayılmaz. Dosya numarası, teklif tarihi ve görevli kişinin bilgileri kaydedilmelidir.

İstanbul, İstanbul Anadolu, Bakırköy veya diğer adli birimdeki mevcut dosyanın bürosu esas alınır. İstanbul’daki bütün işlemler tek bir uzlaştırma bürosuna ait değildir. Güveni kötüye kullanma, hakaret ve tehdit ile dolandırıcılık şikâyeti bakımından suçun ilgili fıkrası ayrıca belirlenmelidir.

Resmî mevzuat ve uygulama rehberi

Dayanaklar CMK m.253–255, geçici m.7–8 ve TCK m.75’tir. Ceza Muhakemesi Kanunu ve Adalet Bakanlığının Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma rehberi resmî kaynaklardır. İçerik denetimi: 8 Eylül 2026. Teklif, anlaşma ve önceki kararların tarihleri geçiş hükümleri açısından ayrıca kontrol edilmelidir.