Deneme Süresi En Fazla Kaç Ay? İş Kanunu 15’e Göre Deneme Kaydı ve Fesih 2026

“Deneme süresi kaç ay?”, “2 aylık deneme süresinde işten çıkarılan tazminat alır mı?”, “deneme süresinde ihbar süresi var mı?” ve “deneme süresinde sigorta yapılır mı?” soruları işe girişlerde en sık aranan iş hukuku konularındandır. İş Kanunu m.15 bu konuda doğrudan ve sınırlayıcı hüküm içerir.

Deneme kaydının amacı işverenin işçinin işe uygunluğunu, işçinin de iş ve çalışma koşullarının kendisine uygunluğunu kısa bir dönem içinde değerlendirebilmesidir. Bu amaç, işçinin ücret, sigorta, fazla çalışma veya diğer kanuni haklarını ortadan kaldırmaz. Deneme süresindeki işçi de işçidir ve iş ilişkisinin bütün temel korumalarından yararlanır.

Deneme süresi nedir?

Deneme süresi, iş sözleşmesinin başlangıcında tarafların açıkça kararlaştırdığı ve sözleşmeyi bildirim süresi olmadan sona erdirebilmesine imkân sağlayan dönemdir. İş Kanunu m.15 bu dönemi “deneme süreli iş sözleşmesi” başlığı altında düzenler.

Deneme süresi kendiliğinden doğmaz. İşçinin işe yeni başlamış olması tek başına ilk iki ayı otomatik olarak deneme süresine dönüştürmez. İş sözleşmesinde deneme kaydının bulunması veya tarafların bu yönde anlaşmış olması gerekir. Uyuşmazlık hâlinde deneme kaydını ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır.

Deneme kaydı, iş sözleşmesini geçici veya askıda hâle getirmez. İş ilişkisi ilk günden itibaren kurulmuştur. İşçinin çalışma süresi, ücret, SGK primi ve diğer kanuni hakları ilk günden işlemeye başlar.

Her iş sözleşmesinde deneme süresi var mıdır?

Hayır. Kanun taraflara deneme kaydı koyma imkânı verir; zorunluluk getirmez. Sözleşmede deneme kaydı bulunmuyorsa işveren sonradan “ilk iki ay zaten deneme süresiydi” diyerek m.15’in bildirimsiz fesih hakkını kullanamaz.

Yazılı sözleşmede “ilk iki ay deneme süresidir” hükmü bulunması en açık yöntemdir. İş sözleşmesi yazılı yapılmamışsa deneme kaydının varlığının ispatı daha zor hâle gelir. İş Kanunu m.8 uyarınca bir yıl ve daha uzun süreli iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur; diğer sözleşmelerde de yazılı belge işverenin çalışma koşullarını bildirme yükümlülüğü ve ispat açısından önem taşır.

Deneme süresi en fazla kaç aydır?

4857 sayılı İş Kanunu m.15’in açık hükmüne göre deneme süresi en çok iki ay olabilir. Bireysel iş sözleşmesiyle “3 ay”, “6 ay” veya “1 yıl deneme süresi” kararlaştırılması iki aylık kanuni üst sınırı aşan kısım yönünden geçerli sonuç doğurmaz.

İşveren ile işçi karşılıklı anlaşmış olsa bile bireysel sözleşmeyle bu üst sınır artırılamaz. Kanun yalnız toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılmasına izin verir. Bu nedenle işverenin iç yönetmeliği veya personel prosedürü tek başına deneme süresini dört aya çıkaramaz.

Toplu iş sözleşmesiyle deneme süresi dört ay olabilir mi?

Evet. İş Kanunu m.15, deneme süresinin toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabileceğini açıkça düzenler. Burada dört aylık üst sınırın kaynağı bireysel iş sözleşmesi değil, geçerli toplu iş sözleşmesidir.

İşyerinde toplu iş sözleşmesi bulunması tek başına her işçi için dört aylık deneme süresi olduğu anlamına gelmez. Toplu iş sözleşmesinde bu yönde hüküm bulunması ve işçinin söz konusu toplu iş sözleşmesinin kapsamına girmesi gerekir.

Deneme süresi hangi gün başlar?

Deneme süresi işçinin fiilen işe başladığı ve iş sözleşmesinin uygulanmaya başladığı tarihten itibaren hesaplanır. Sözleşmenin daha önce imzalanmış olması ancak işe başlama tarihinin ileride olması hâlinde işçinin değerlendirilmesi fiilî çalışma döneminde mümkündür.

Süre hesabında sözleşmede “iki ay” denilmişse takvim ayı esas alınır. Deneme süresinin son günü belirlendikten sonra fesih hakkının bu süre içinde kullanılıp kullanılmadığı kontrol edilir. Süre dolduktan sonra m.15’e dayanılarak bildirimsiz fesih yapılamaz.

Aynı işçiyle ikinci kez deneme süresi kararlaştırılabilir mi?

Deneme süresinin amacı tarafların birbirini ve işi tanımasıdır. Aynı işveren yanında aynı veya esasen aynı işte daha önce çalışmış işçiyle yeniden kurulan sözleşmede ikinci bir deneme kaydının amaca ve dürüstlük kuralına uygunluğu ciddi biçimde tartışılır. Özellikle kesintisiz veya kısa aralıklı devam eden ilişkide sırf fesih korumasını aşmak amacıyla tekrar deneme kaydı kurulamaz.

İşçinin tamamen farklı bir görevde, uzun aradan sonra ve farklı koşullarda yeniden işe alınması gibi durumlarda somut ilişkinin özellikleri ayrıca değerlendirilir. Ancak kanuni iki aylık üst sınırı zincirleme sözleşmelerle tekrar tekrar başlatmak mümkün değildir.

Deneme süresinde işveren işçiyi hemen çıkarabilir mi?

İş Kanunu m.15’e göre deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Buradaki “tazminatsız” ifade ihbar tazminatına ilişkindir; işçinin çalıştığı günlerin ücretini, fazla çalışma alacağını veya diğer doğmuş haklarını ortadan kaldırmaz.

Fesih hakkı sınırsız değildir. Ayrımcılık yasağı, sendikal neden, eşit davranma borcu, kötü niyet yasağı ve özel koruyucu hükümler deneme süresinde de uygulanır. Örneğin işçinin cinsiyeti, gebeliği, ırkı, dini veya kanunda korunan başka bir nedenle ayrımcı fesih yapılması deneme kaydıyla meşru hâle gelmez.

Deneme süresinde işçi hemen ayrılabilir mi?

Evet. M.15 hakkı iki tarafa da tanır. İşçi deneme süresi içinde bildirim süresi vermeden iş sözleşmesini sona erdirebilir. İşveren de sırf ihbar süresine uyulmadığı gerekçesiyle ihbar tazminatı isteyemez.

Ancak işçinin işverene verdiği araç, cihaz, avans veya diğer işyeri varlıklarını iade yükümlülüğü devam eder. İş sözleşmesindeki hukuka uygun gizlilik ve sır saklama yükümlülükleri de ilişkinin niteliğine göre fesih sonrası sürebilir.

Deneme süresinde ihbar tazminatı ödenir mi?

İş Kanunu m.15’in özel kuralı gereği deneme süresi içindeki fesihte bildirim süresi uygulanmaz ve ihbar tazminatı doğmaz. Çünkü ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinde İş Kanunu m.17’deki bildirim sürelerine uyulmamasının sonucudur; m.15 deneme süresi için bu süreleri kaldırır.

Ancak fesih deneme süresi bittikten sonra yapılmışsa artık m.15 uygulanmaz. Sözleşmenin türü ve fesih nedeni doğrultusunda İş Kanunu m.17, m.18 ve diğer fesih hükümleri değerlendirilir.

Deneme süresinde kıdem tazminatı var mı?

Kıdem tazminatı bakımından 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükteki m.14 hükmü, aynı işveren yanında en az bir yıllık kıdem şartını esas alır. İki aylık olağan deneme süresindeki fesihte bu bir yıllık süre genellikle gerçekleşmediğinden kıdem tazminatı doğmaz.

Ancak işçinin aynı işverende önceki hizmetlerinin kıdeme eklenmesi gereken bir durum varsa yalnız son sözleşmedeki “deneme süresi” ifadesine bakılarak sonuç kurulmaz. İşçinin toplam hizmet süresi ve önceki ilişkinin niteliği değerlendirilir.

Deneme süresinde ücret ödenir mi?

Evet. İş Kanunu m.15 açıkça işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer haklarının saklı olduğunu düzenler. “Deneme günü”, “oryantasyon” veya “işi öğrenme” adı verilerek fiilen çalışan işçiye ücret ödenmemesi kanuna uygun değildir.

Ücret en geç sözleşmede ve kanunda belirlenen ödeme tarihinde ödenmelidir. Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram genel tatil çalışması gerçekleşmişse bu haklar da ilgili koşullarla doğar. Deneme kaydı ücret haklarını ortadan kaldırmaz.

Deneme süresinde SGK girişi yapılır mı?

Evet. Sigortalılık çalışma ile başlar. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.8 uyarınca işveren, genel kural olarak sigortalı işe giriş bildirgesini işe başlamadan önce Kuruma vermekle yükümlüdür; kanunda bazı işyerleri ve durumlar için özel süreler vardır.

“İlk iki ay deneme, sonra sigorta yapacağız” uygulamasının kanuni dayanağı yoktur. İşçi deneme süresinde de sigortalıdır ve prim günleri fiilî çalışmaya göre bildirilmelidir.

İşe giriş sürelerinin ayrıntısı sitedeki SGK işe giriş bildirgesi ne zaman verilir? rehberinde ele alınmıştır.

Deneme süresinde fazla mesai ücreti alınır mı?

Evet. Deneme süresindeki işçinin çalışma süresi bakımından diğer işçilerden farklı bir rejimi yoktur. İş Kanunu m.41’deki fazla çalışma koşulları gerçekleşmişse zamlı ücret hakkı doğar. Haftalık çalışma süresi, denkleştirme ve fazla sürelerle çalışma kuralları aynen uygulanır.

İşveren “deneme süresindesin, fazla mesai ödenmez” diyemez. Fazla çalışmanın ispatı genel iş hukuku delil kurallarına tabidir; bordro, işyeri giriş kayıtları, mesajlar, e-postalar ve tanık anlatımları somut olayda değerlendirilebilir.

Deneme süresinde hafta tatili ve resmi tatil ücreti var mı?

Evet. İş Kanunu m.46 hafta tatilini, m.47 ulusal bayram ve genel tatil ücretini düzenler. Deneme kaydı bu hakları kaldırmaz. İşçi kanuni koşulları sağladığında hafta tatiline ve tatil günü çalışma ücretine hak kazanır.

Deneme süresinin kısa olması işçinin çalışma günü haklarını azaltmaz. İş ilişkisinin ilk gününden itibaren çalışma süresi ve dinlenme hükümleri uygulanır.

Deneme süresi yıllık izin kıdemine dahil edilir mi?

Evet. Yıllık ücretli izin hakkı için gerekli bir yıllık sürenin hesabında iş sözleşmesinin başından itibaren çalışma dikkate alınır; deneme süresi ayrı bir “işçilik dışı dönem” değildir. İş Kanunu m.53’teki bir yıllık kıdem hesabına deneme süresi de dahildir.

İşçi deneme süresinde henüz bir yılı tamamlamadığı için yıllık izin hakkını kullanmaya genel olarak hak kazanmaz; ancak o dönemde geçen süre ileride yıllık izin kıdemine eklenir.

İşçi deneme süresinde rapor alırsa ne olur?

Hastalık raporu, iş sözleşmesindeki deneme kaydını ortadan kaldırmaz. Ancak raporlu sürelerin deneme süresini otomatik uzattığına ilişkin İş Kanunu m.15’te genel bir hüküm yoktur. Tarafların deneme süresini kanuni azami sınırın ötesine taşıyacak şekilde uzatması mümkün değildir.

Rapor nedeniyle fesih yapılması hâlinde ayrımcılık, kötü niyet ve özel fesih korumaları somut olayda ayrıca incelenir. İşçinin geçici iş göremezlik ödeneği hakkı 5510 sayılı Kanun şartlarına tabidir.

Gebelik deneme süresinde fesih sebebi olabilir mi?

Hayır. İş Kanunu m.5 cinsiyet ve gebelik nedeniyle ayrımcılığı yasaklar. İşveren biyolojik veya işin niteliğine ilişkin zorunlu sebepler olmadıkça iş sözleşmesinin kurulmasında, şartlarında, uygulanmasında ve sona ermesinde cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem yapamaz.

Deneme süresinde bildirimsiz fesih hakkının bulunması, ayrımcı feshe izin vermez. Fesih gerçekte gebelik nedeniyle yapılmışsa deneme kaydı işvereni eşit davranma borcundan kurtarmaz.

Belirli süreli iş sözleşmesine deneme kaydı konulabilir mi?

İş Kanunu m.15 deneme kaydını yalnız belirsiz süreli sözleşmelere özgülemez. Kanuni koşulları bulunan belirli süreli iş sözleşmesinde de deneme kaydı kararlaştırılabilir. Ancak belirli süreli sözleşmenin kendisi İş Kanunu m.11’deki objektif koşullara uygun olmalıdır.

Deneme kaydı, objektif sebep bulunmayan zincirleme belirli süreli sözleşmeleri geçerli hâle getirmez. Sözleşme türü ile deneme kaydı iki ayrı hukuki konudur.

Deneme süresi sözleşmede nasıl yazılmalıdır?

Deneme kaydı açık olmalıdır. Başlangıç tarihi ve süre belirtilmeli; bireysel sözleşmede iki aylık üst sınır aşılmamalıdır. İşyerinde toplu iş sözleşmesi varsa dört aya kadar uzatmanın hangi TİS hükmüne dayandığı belirlenmelidir.

“İşveren uygun gördüğü süre boyunca deneme dönemi uygular” gibi belirsiz ve kanuni üst sınırı aşmaya elverişli ifadeler kullanılmamalıdır. İşçi, işe başlamadan önce çalışma koşulları ve deneme kaydı hakkında açıkça bilgilendirilmelidir.

Deneme kaydı nasıl ispatlanır?

Yazılı iş sözleşmesi, işe giriş evrakı veya imzalı çalışma koşulları belgesi en temel delildir. Uyuşmazlıkta deneme kaydının varlığını ileri süren taraf bunu kanuni ispat kurallarına göre ortaya koyar.

İşverenin yalnız iç sisteminde “deneme personeli” yazması, işçinin bu kaydı kabul ettiğini tek başına kanıtlamayabilir. İşçinin imzaladığı veya güvenli elektronik yöntemle kabul ettiği sözleşme en açık ispat yöntemidir.

Deneme süresinde işten çıkarılan işçinin alacakları

Fesih hangi gün yapılırsa yapılsın işçinin o güne kadar doğmuş ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram genel tatil, prim veya sözleşmeden doğan diğer alacakları ödenmelidir. Deneme kaydı bu alacakları ortadan kaldırmaz.

İşveren işçiye ait ücret hesap pusulasını İş Kanunu m.37’ye uygun vermeli, SGK çıkışını gerçeğe uygun kod ve tarihle bildirmeli, işçiye ait kişisel eşyaları ve varsa işverence saklanan belgeleri teslim etmelidir.

Pratik kontrol listesi

• Deneme kaydının gerçekten sözleşmede bulunup bulunmadığını kontrol edin.
• Bireysel sözleşmede iki aylık üst sınırı aşmayın.
• Dört aylık sürenin ancak toplu iş sözleşmesiyle mümkün olduğunu unutmayın.
• Deneme süresini işe başlama tarihinden hesaplayın.
• Fesih deneme süresi içindeyse ihbar süresi ve ihbar tazminatı uygulanmaz.
• Çalışılan günlerin ücretini eksiksiz ödeyin.
• SGK işe girişini deneme süresi bahanesiyle ertelemeyin.
• Fazla çalışma ve tatil haklarını diğer işçilerle aynı şekilde uygulayın.
• Ayrımcılık ve özel fesih yasaklarının deneme süresinde de geçerli olduğunu dikkate alın.
• Fesih ve ücret belgelerini yazılı düzenleyin.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

4857 sayılı İş Kanunu m.15 Türkiye genelindeki İş Kanunu kapsamındaki iş ilişkilerinde uygulanır. Mersin’de işe giriş, deneme kaydı, ücret ve fesih uyuşmazlıklarında da aynı iki aylık üst sınır ve toplu iş sözleşmesi istisnası geçerlidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu iş hukuku uyuşmazlıklarını Türkiye genelinde Mersin’den takip eder.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →