Gemiadamı Deneme Süresi: 1 Ay Sınırı ve Fesih (2026)

Deniz iş hukukunda “deneme süresi” kara işçileri bakımından 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki deneme kaydıyla aynı şekilde ele alınmaz. Gemiadamının hangi kanuna tabi olduğu, sözleşmenin belirli mi belirsiz mi olduğu ve geminin 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamına girip girmediği ilk aşamada belirlenmelidir. Çünkü Deniz İş Kanunu m.10, yalnızca süresi belirli olmayan hizmet akitleri için özel bir aylık üst sınır öngörür.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu yazı, gemiadamı deneme süresini 2026 itibarıyla yürürlükteki 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.1, m.5, m.6, m.7, m.10, m.14, m.16, m.18, m.26, m.28, m.29 ve m.46 ile birlikte açıklamaktadır. Amaç; “gemiadamının deneme süresi kaç gün”, “deneme süresinde tazminat alınır mı”, “deneme süresinde ücret ödenir mi” ve “bir aydan uzun deneme kaydı geçerli mi” sorularına kanun maddesine dayalı tek bir rehberde cevap vermektir.

• Gemiadamı deneme süresinin hukuki dayanağı
• Kimler Deniz İş Kanunu’na tabidir?
• Bir aylık üst sınır nasıl uygulanır?
• Deneme süresinde fesih ve tazminat
• Ücret ve diğer işçilik alacakları
• Belirli süreli ve seferlik sözleşmeler
• İspat, belge ve uyuşmazlık
• Mersin liman ve gemiadamı dosyalarında uygulama
• Sık sorulan sorular

Gemiadamı Deneme Süresi İçin Hızlı Kontrol Tablosu

Uyuşmazlıkta İzlenecek 5 Adım

1. Geminin ve iş ilişkisinin 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında olup olmadığını belirleyin.
2. Yazılı sözleşmede deneme kaydı ve sözleşme türünü kontrol edin.
3. Fiilî işe başlama ve fesih tarihini belgeleyin.
4. İlk bir ay içindeki ücret, fazla çalışma ve diğer doğmuş alacakları ayrı hesaplayın.
5. Bir aydan sonraki fesihte m.14, m.16 ve m.18 hükümlerini ayrıca uygulayın.

Gemiadamı Deneme Süresinin Hukuki Dayanağı Nedir?

854 sayılı Deniz İş Kanunu m.10, belirsiz süreli hizmet sözleşmelerinde deneme süresinin en fazla bir ay olacağını düzenler. Aynı madde, bu süre içinde tarafların hizmet sözleşmesini bildirimsiz ve tazminatsız sona erdirebileceğini; buna rağmen gemiadamının çalıştığı günler için ücret hakkının saklı kaldığını açıkça kabul eder.

Bu düzenleme üç ayrı sonucu birlikte doğurur. Birincisi, deneme kaydı sınırsız değildir; kanuni tavan bir aydır. İkincisi, deneme süresinin hukuki etkisi ihbar önelleri ve salt feshe bağlı tazminat bakımındandır. Üçüncüsü, çalışılmış süreye ilişkin ücret ve kanundan doğan diğer alacaklar “deneme süresindeydi” denilerek silinemez.

Deneme süresi işveren açısından gemiadamının mesleki yeterliliğini, vardiya düzenine uyumunu ve gemi disiplinine uygun çalışıp çalışmadığını gözlemleme; gemiadamı açısından da işin, geminin, çalışma düzeninin ve sözleşme koşullarının kendisine uygunluğunu görme dönemidir. Ancak bu amaç, kanunda yazılı bir aylık üst sınırı genişletme yetkisi vermez.

Kimler 854 Sayılı Deniz İş Kanunu’na Tabidir?

Deneme süresi kuralını uygulamadan önce 854 sayılı Kanun’un kapsamı belirlenir. Deniz İş Kanunu m.1; denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk Bayrağı taşıyan ve kanundaki tonaj ya da çalışan sayısı koşullarını karşılayan gemilerde hizmet sözleşmesiyle çalışan gemiadamları ile işverenlerini esas alır. Aynı işverene ait gemilerin toplam tonajı ve işverenin çalıştırdığı gemiadamı sayısı da kapsam hesabında önem taşır.

Kanun m.2 bakımından gemiadamı; bir hizmet sözleşmesine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit, tayfa ve diğer kişileri ifade eder. Bu nedenle yalnızca “tayfa” unvanı taşıyanlar değil, gemide hizmet sözleşmesi kapsamında görev yapan ve kanuni tanıma giren diğer çalışanlar da Deniz İş Kanunu hükümlerinden yararlanabilir.

Bir uyuşmazlıkta SGK meslek kodu, gemiadamı cüzdanı, gemi sicili, bağlama limanı, işverenin gemi işletme sıfatı, bordro, banka ödemeleri ve hizmet sözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir. Sadece sözleşmenin başlığında “deniz iş sözleşmesi” yazması ya da işçinin liman çevresinde çalışması, tek başına 854 sayılı Kanun’un uygulanması sonucunu doğurmaz. Limanda karada çalışan işçinin hukuki statüsü ile gemide hizmet sözleşmesiyle çalışan gemiadamının statüsü aynı değildir.

Gemiadamı Deneme Süresi Bir Aydan Uzun Yazılabilir mi?

Hayır. Deniz İş Kanunu m.10 açık bir üst sınır öngörür: belirsiz süreli hizmet sözleşmesinde deneme süresi en çok bir aydır. Tarafların sözleşmeye iki ay, üç ay veya daha uzun bir deneme süresi yazması kanunun emredici sınırını bertaraf etmez.

Örneğin sözleşmede “deneme süresi üç aydır” kaydı bulunsa ve işveren ikinci ayın sonunda “deneme süresinde fesih” gerekçesiyle sözleşmeyi sona erdirse, m.10’daki bildirimsiz ve tazminatsız fesih imkânı ikinci ay için uygulanamaz. Kanuni deneme dönemi ilk bir ayla sınırlıdır. Sonraki fesih, sözleşmenin türüne ve fesih sebebine göre Deniz İş Kanunu’nun genel fesih hükümleri çerçevesinde incelenir.

Kanundaki süre “bir ay” olarak belirlenmiştir. Bu nedenle uygulamada süre hesabı sözleşmede işe başlama tarihiyle birlikte açıkça gösterilmelidir. İşe fiilen başlanan tarih ile yazılı sözleşmedeki tarih farklıysa bordro, liman kayıtları, vardiya çizelgesi, gemi jurnali, SGK bildirimi ve banka ödemeleri başlangıç tarihinin ispatında önem kazanır.

Deneme Kaydı Yazılı Olmak Zorunda mı?

854 sayılı Deniz İş Kanunu m.5, hizmet sözleşmesinin işveren veya işveren vekili ile gemiadamı arasında yazılı olarak iki nüsha düzenlenmesini ve birer nüshanın taraflara verilmesini öngörür. m.6 ise sözleşmede bulunması gereken temel bilgileri sayar. Deneme süresi kullanılacaksa bunun yazılı sözleşmede açık, tereddüde yer vermeyecek şekilde düzenlenmesi ispat bakımından zorunlu önemdedir.

Sözleşmede deneme kaydı bulunmadan sonradan “ilk ay zaten deneme süresiydi” şeklinde tek taraflı bir açıklama yapılması, m.10’daki özel fesih sonucuna dayanak oluşturmaz. Deneme süresi, tarafların sözleşmede kararlaştırdığı ve kanuni üst sınırı aşmayan bir kayıt olarak kurulmalıdır.

Deneme Süresinde İşten Çıkarılan Gemiadamı Tazminat Alır mı?

Geçerli bir deneme kaydı varsa ve fesih ilk bir aylık deneme süresi içinde yapılmışsa taraflar sözleşmeyi bildirim süresi vermeden sona erdirebilir. Bu fesih yalnızca deneme döneminin hukuki sonucu bakımından ihbar öneli ve buna bağlı ihbar tazminatı doğurmaz.

Bununla birlikte “tazminatsız fesih” ifadesi, işverenin çalışılmış ücretleri, fazla çalışma alacağını, hafta tatili veya genel tatil alacağını, kazanılmış diğer hakları ödemeyeceği anlamına gelmez. Ayrıca fesih ayrımcılık yasağını, sendikal hakları, kişilik haklarını veya emredici başka bir hukuk kuralını ihlal ediyorsa uyuşmazlık yalnız m.10 üzerinden kapatılamaz.

Deneme dönemi sona erdikten sonra sözleşme devam ediyorsa artık m.10’daki bildirimsiz fesih kolaylığı kullanılamaz. Belirsiz süreli sözleşmenin sona erdirilmesinde Deniz İş Kanunu m.14’teki haklı/önelsiz fesih halleri ile m.16’daki bildirim süreleri gündeme gelir. m.16’da kıdeme göre iki, dört, altı ve sekiz haftalık bildirim süreleri düzenlenmiştir. Bu süreler kanuni deneme döneminden sonraki fesihlerde önem taşır.

Deneme Süresinde Gemiadamı Kendisi Ayrılabilir mi?

Evet. Deniz İş Kanunu m.10 hakkı iki tarafa da tanır. Geçerli deneme kaydı içindeki ilk bir aylık dönemde gemiadamı da sözleşmeyi bildirim süresi vermeden sona erdirebilir. İşveren sırf bu nedenle ihbar tazminatı talep edemez.

Ancak gemiadamının gemi seyir halindeyken fiilen görevi bırakması, deniz güvenliği ve geminin emniyetiyle ilgili ayrı yükümlülükler doğurabilir. Deniz İş Kanunu m.17, bazı fesih hallerinde fesih sonucunun geminin güvenli limana ulaşmasına kadar uzamasını düzenler. Bu nedenle “deneme süresindeyim, istediğim anda gemiyi terk ederim” sonucu çıkarılamaz. Sözleşmenin sona erdirilmesi ile gemideki fiili görevin güvenli biçimde bırakılması aynı mesele değildir.

Deneme Süresinde Ücret, Fazla Mesai ve Tatil Alacakları Ödenir mi?

Evet. Deniz İş Kanunu m.10 çalışılan günlerin ücret hakkını açıkça korur. m.29’a göre ücret ve ücret niteliğindeki ödemeler hizmet karşılığıdır ve ödeme dönemi bir aydan fazla olamaz. Sözleşme sona erdiğinde işveren gemiadamının ücretini derhal ve tam olarak ödemelidir.

Fazla çalışma bakımından m.28 uygulanır. Kanuni çalışma sürelerinin aşılması halinde yapılan çalışmanın fazla çalışma sayılıp sayılmadığı, m.28’deki istisnalar ve tutulması gereken kayıtlar üzerinden incelenir. Deneme döneminde olmak, gerçekleşmiş fazla çalışmayı ücretsiz hale getirmez.

Ücret alacağının ispatında banka dekontları, ücret ödeme defteri, bordro, gemi jurnali, vardiya çizelgesi, elektronik personel kayıtları ve yazışmalar kullanılabilir. Deniz İş Kanunu m.31, gemilerde noter onaylı ücret ödeme defterine ilişkin özel düzenleme içerir. Belgesiz ödeme iddiası bakımından bu kayıtların önemi yüksektir.

Belirli Süreli veya Seferlik Deniz İş Sözleşmesinde Deneme Süresi Olur mu?

Deniz İş Kanunu m.10 lafzı deneme süresini süresi belirli olmayan hizmet akitleri için düzenler. Bu nedenle m.10’daki bir aylık deneme rejimi belirli süreli veya belirli sefer için kurulmuş sözleşmeye otomatik olarak taşınamaz.

m.7 uyarınca deniz iş sözleşmesi belirli süre, belirli sefer veya belirsiz süre için yapılabilir. Belirli süreli sözleşme sürenin bitiminde; belirli sefer sözleşmesi ise kanundaki koşullarla seferin tamamlanması ve yük boşaltımı sonunda sona erer. Gemi seyir halindeyken sürenin dolması halinde de sözleşmenin ilk limana varış ve güvenli hale gelme anına kadar sürmesine ilişkin özel kural vardır.

Bu ayrım SEO açısından da kullanıcı sorusunu doğrudan cevaplar: “Gemiadamı deneme süresi bir ay mı?” sorusunun doğru cevabı, önce sözleşmenin belirsiz süreli olup olmadığına bakılarak verilir.

Bir Aydan Sonra “Performans Yetersiz” Denilerek Tazminatsız Fesih Yapılabilir mi?

Deneme süresinin sona ermesi, işverene m.10’a dayanarak bildirimsiz ve tazminatsız fesih yetkisi bırakmaz. Bir aydan sonraki fesih, Deniz İş Kanunu’nun sözleşme türüne ve fesih sebebine ilişkin hükümlerine göre değerlendirilir. İşveren haklı/önelsiz fesih sebebi ileri sürüyorsa m.14 kapsamındaki somut olgunun mevcut ve ispatlanabilir olması gerekir.

Fesih sebebinin yazılı bildirilmesi de önemlidir. Deniz İş Kanunu m.18, işveren veya işveren vekilinin fesih halinde sebepleriyle birlikte gemiadamına yazılı bildirim yapmasını; bildirim imkânı yoksa durumun tutanakla tespit edilmesini düzenler.

Deneme Süresinde SGK Bildirimi Yapılmak Zorunda mı?

Deneme süresi sigortasız çalışma dönemi değildir. Hizmet sözleşmesinin “deneme” olarak adlandırılması, sosyal güvenlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Fiili çalışma başladığında sosyal güvenlik mevzuatındaki işe giriş ve prim yükümlülükleri uygulanır. İşveren “ilk ay denemeydi” gerekçesiyle çalışmayı kayıt dışı bırakamaz.

Uyuşmazlık halinde SGK hizmet dökümü deneme döneminin ve işe giriş tarihinin ispatında yardımcı bir belgedir; ancak tek başına bütün ücret ve çalışma düzenini göstermez. Gemideki vardiya, liman, jurnal ve banka kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Deneme Süresi Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Toplanmalıdır?

Gemiadamının deneme süresi ve fesih uyuşmazlığında aşağıdaki belgeler önemlidir:

• İki nüsha düzenlenmiş deniz iş sözleşmesi ve ekleri,
• İşe başlama ve gemiye katılma kayıtları,
• Gemi sicili ile bağlama limanı bilgileri,
• SGK işe giriş bildirgesi ve hizmet dökümü,
• Ücret bordroları ve banka hareketleri,
• Ücret ödeme defteri,
• Vardiya ve çalışma çizelgeleri,
• Gemi jurnali ve liman kayıtları,
• Fesih bildirimi veya fesih tutanağı,
• İşveren, kaptan ve personel arasındaki yazılı elektronik iletişim.

Deneme kaydının süresi, işe başlama tarihi ve fesih tarihi bu belgelerle kronolojik olarak sabitlenmelidir. Bir aylık sürenin dolup dolmadığı belirlenmeden ihbar tazminatı veya haksız fesih değerlendirmesi yapılması hatalı sonuç doğurur.

Gemiadamı Uyuşmazlığında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Deniz İş Kanunu m.46, kanundan veya hizmet sözleşmesinden doğan gemiadamı–işveren uyuşmazlıklarının iş uyuşmazlığı niteliğinde görülmesini ve sözleşmede ayrıca hüküm yoksa bağlama limanının önemini düzenler. Güncel yargı örgütü ve dava şartları bakımından 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile zorunlu arabuluculuk hükümleri de birlikte dikkate alınmalıdır.

İşçilik alacağı veya tazminat talebiyle dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk kapsamı kontrol edilir. Başvuru sırasında alacak kalemlerinin “ücret, fazla çalışma, ihbar tazminatı, kıdem tazminatı” gibi açık şekilde yazılması, sonradan kapsam tartışmasını azaltır.

Mersin Liman ve Gemiadamı Dosyalarında Uygulama

Mersin’de deniz iş uyuşmazlıklarında özellikle Mersin Limanı, liman çevresindeki gemi işletmeleri, acenteler, taşeron şirketler ve farklı bayraklı gemiler nedeniyle önce iş ilişkisinin gerçek hukuki niteliği belirlenmelidir. Liman sahasında çalışmak tek başına Deniz İş Kanunu’na tabi olmak anlamına gelmez; gemide hizmet sözleşmesiyle çalışma, geminin bayrağı, tonajı, işverenin gemi işletme sıfatı ve çalışan sayısı incelenir.

Büromuzun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki dosyalar, görev-yetki ve vekâlet koşulları çerçevesinde UYAP üzerinden incelenebilir. Gemiadamı uyuşmazlığında sözleşme, SGK dökümü, banka hareketleri, vardiya çizelgesi ve fesih belgesinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Mevcut Deniz İş Hukuku İçeriklerimizle İlgili Bağlantılar

• Mersin Gemiadamı Ücret, Fazla Çalışma ve İzin Alacakları
• Mersin Deniz İş Sözleşmesinin Feshi ve Tazminat
• Navlun Sözleşmesi ve Deniz Taşımacılığı

Gemiadamı Deneme Süresi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gemiadamı deneme süresi kaç aydır?

854 sayılı Deniz İş Kanunu m.10’a göre belirsiz süreli deniz iş sözleşmesinde deneme süresi en çok bir aydır.

İki aylık deneme süresi yazılırsa geçerli olur mu?

Bir aylık kanuni üst sınırı aşan kayıt, aşan bölüm yönünden m.10’daki deneme süresi sonucunu doğurmaz.

Deneme süresinde işveren ihbar tazminatı öder mi?

Geçerli deneme kaydı içindeki ilk bir aylık dönemde sözleşme bildirimsiz sona erdirilebilir; sırf bu fesih nedeniyle ihbar tazminatı doğmaz.

Deneme süresinde çalışan gemiadamına maaş ödenir mi?

Evet. m.10 çalışılan günlerin ücret hakkını açıkça korur. Deneme süresi ücretsiz çalışma dönemi değildir.

Deneme süresindeki fazla çalışma ücreti ödenir mi?

Kanuni koşulları oluşan fazla çalışma alacağı deneme süresi nedeniyle ortadan kalkmaz. m.28’deki çalışma ve istisna hükümleri uygulanır.

Deneme süresinde SGK yapılır mı?

Evet. Deneme kaydı sosyal güvenlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz; fiili çalışma kayıtlı olmalıdır.

Belirli süreli gemiadamı sözleşmesinde m.10 uygulanır mı?

m.10 açıkça süresi belirli olmayan hizmet sözleşmelerindeki deneme süresini düzenler. Belirli süre ve belirli sefer sözleşmeleri m.7 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Deneme süresi bitince işveren yine tazminatsız çıkarabilir mi?

m.10’a dayanarak çıkaramaz. Sonraki fesih Deniz İş Kanunu’nun genel fesih, bildirim ve haklı neden hükümlerine göre incelenir.

Deneme süresi sözlü kararlaştırılabilir mi?

Deniz İş Kanunu m.5 hizmet sözleşmesinin yazılı ve iki nüsha yapılmasını öngörür. Deneme kaydının da yazılı sözleşmede açıkça gösterilmesi gerekir.

Uyuşmazlıkta ilk bakılacak belge nedir?

Yazılı deniz iş sözleşmesi, işe başlama tarihi ve fesih tarihini gösteren belgeler birlikte incelenir; SGK, banka, vardiya ve jurnal kayıtları bunları destekler.

Resmî Mevzuat ve Hukuki İnceleme

Temel kaynak 854 sayılı Deniz İş Kanunu’dur. Mevzuatın güncel ve bağlayıcı metni için Mevzuat Bilgi Sistemi kontrol edilmelidir. Bu yazıda özellikle m.1, m.5, m.6, m.7, m.10, m.14, m.16, m.18, m.26, m.28, m.29 ve m.46 esas alınmıştır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →