Yabancı Kararın Tenfizinde Karşılıklılık Şartı Nedir? MÖHUK 54/a | 2026
Kısa ve Net Cevap
Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’de tenfiz edilebilmesi için MÖHUK m.54/1-a uyarınca Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık bulunması gerekir. Karşılıklılık yalnız uluslararası sözleşme bulunması demek değildir. Kanun, üç ayrı yolu kabul eder: Türkiye ile ilgili yabancı devlet arasında tenfize ilişkin sözleşme bulunması, o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmünün bulunması veya Türk ilamlarının o ülkede fiilen tenfiz edildiğini gösteren uygulamanın mevcut olması.
Bu şart tenfiz için aranır. Yabancı kararın yalnız kesin hüküm veya kesin delil etkisinin Türkiye’de kabulünü amaçlayan tanıma bakımından MÖHUK m.58, m.54/1-a’daki karşılıklılık şartını uygulamaz. Bu nedenle “karşılıklılık yoksa yabancı karar Türkiye’de hiçbir şekilde kullanılamaz” ifadesi doğru değildir. Önce talebin tanıma mı, tenfiz mi olduğu belirlenir.
MÖHUK m.54/1-a Karşılıklılık İçin Ne Düzenliyor?
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 54. maddesi yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tenfiz edilebilmesi için aranan koşulları sayar. Birinci fıkranın (a) bendi, Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık bulunmasını arar. Hüküm, karşılıklılığın tek bir kaynağa bağlı olmadığını açıkça gösterir.
Madde metnindeki sistem şu şekildedir: İki devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir sözleşme bulunabilir; yabancı devlette Türk mahkemesi ilamlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü bulunabilir; ya da yabancı devlette Türk ilamlarının fiilen tenfiz edildiğini gösteren uygulama bulunabilir. Bu üç yoldan birinin varlığı m.54/1-a şartını karşılar.
Bu nedenle tenfiz talebinde yalnız “Türkiye ile bu ülke arasında ikili adlî anlaşma yok” denilerek sonuç kurulmaz. Sözleşme yoksa yabancı ülkenin iç hukuku ve fiilî uygulaması incelenir.
Karşılıklılığın Kabul Edildiği Üç Hukukî Yol
MÖHUK m.54/1-a’nın en önemli özelliği alternatifli yapısıdır. Karşılıklılık için birinci yol uluslararası sözleşme, ikinci yol yabancı ülke kanununda Türk kararlarının tenfizine imkân tanıyan hüküm, üçüncü yol ise fiilî uygulamadır.
Bu yollar birbirinin tamamlayıcısı değil alternatifidir. Yani bir ülkeyle özel bir tenfiz sözleşmesi bulunmaması, otomatik olarak karşılıklılığın bulunmadığı anlamına gelmez. O ülkenin genel yabancı karar tenfiz kuralları Türk mahkemesi kararlarını da kapsıyorsa kanunî karşılıklılık gerçekleşebilir. Kanun metni sınırlayıcı olsa bile yargı uygulamasında Türk kararlarının tenfiz edildiği sabitse fiilî karşılıklılık ayrıca incelenir.
Dosyada hangi yolun esas alındığı açıklaştırılmalıdır. Böylece mahkeme m.54/1-a şartını somut ve denetlenebilir veriler üzerinden değerlendirir.
Uluslararası Sözleşme Varsa Karşılıklılık Nasıl İncelenir?
Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin yürürlükte bir ikili veya çok taraflı sözleşme bulunabilir. Böyle bir sözleşme varsa önce sözleşmenin konu, kişi ve karar türü bakımından somut olaya uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilir.
Sözleşmenin yalnız belirli hukuk alanlarını kapsaması mümkündür. Örneğin aile hukuku, nafaka, ticari kararlar veya adli yardımlaşma için farklı sözleşmeler bulunabilir. Bir sözleşmenin iki devlet arasında yürürlükte olması, her türlü mahkeme kararının otomatik olarak tenfiz edileceği anlamına gelmez. Sözleşmenin kapsam maddeleri okunur.
Sözleşme uygulanıyorsa özel sözleşme hükümleri ile MÖHUK hükümlerinin ilişkisi birlikte değerlendirilir. Tenfiz dilekçesinde sözleşmenin adı ve somut karara neden uygulandığı açıkça gösterilmesi dosyayı güçlendirir.
Yabancı Ülke Kanununda Türk Kararlarının Tenfizi Mümkünse Ne Olur?
MÖHUK m.54/1-a, karşılıklılık için mutlaka özel bir Türkiye anlaşması aramaz. Yabancı ülkenin kendi milletlerarası usul veya medeni usul kanunları, genel olarak yabancı mahkeme kararlarının tenfizine izin veriyorsa ve bu sistem Türk mahkeme kararlarını dışlamıyorsa kanunî karşılıklılık incelenir.
Burada önemli olan yabancı ülke kanununun Türk kararlarının tenfizini hukukî olarak mümkün kılmasıdır. Türk kararları için ayrıca ağırlaştırıcı ve fiilen imkânsızlaştırıcı bir rejim öngörülmesi karşılıklılık incelemesinde dikkate alınır. Yabancı kanun yalnızca belirli ülkelerin kararlarına kapı açıyorsa Türkiye’nin bu kapsamda olup olmadığı tespit edilir.
Yabancı kanun metni güncel olmalıdır. Eski tarihli mevzuat özeti, internet forumu veya kaynağı belirsiz hukuk blogu üzerinden karşılıklılık tespiti yapılmamalıdır. Gerektiğinde yabancı mevzuatın resmî metni ve Türkçe tercümesi dosyaya sunulur.
Fiilî Karşılıklılık Nedir?
Fiilî karşılıklılık, yabancı devlette Türk mahkemelerinden verilmiş kararların uygulamada gerçekten tanınıp tenfiz edilmesidir. MÖHUK m.54/1-a bunu açıkça alternatif bir yol olarak kabul eder. Böylece kanun yalnız kağıt üzerindeki mevzuata değil, gerçek yargı uygulamasına da önem verir.
Fiilî uygulama tespit edilirken yabancı mahkemelerin Türk kararlarına ilişkin güncel kararları, resmî hukuk kaynakları ve güvenilir yargı verileri kullanılır. Tek bir eski kararın bütün dönemler için kesin sonuç oluşturduğu kabul edilmez; güncel uygulama aranır.
Fiilî karşılıklılık özellikle federal yapılı veya bölgesel farklılıkları bulunan devletlerde dikkatli incelenir. Kararın verildiği ülkenin yabancı karar rejimi merkezi mi, eyalet veya bölge bazlı mı çalışıyor sorusu dosyaya göre önem taşıyabilir.
Karşılıklılığı Kim ve Nasıl Tespit Eder?
Tenfiz mahkemesi MÖHUK m.54’teki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini incelemek zorundadır. Taraflar da karşılıklılığın varlığı veya yokluğu konusunda belge ve hukukî kaynak sunabilir. Yabancı hukuk içeriğinin tespitinde MÖHUK m.2’deki yabancı hukukun uygulanmasına ilişkin sistem ve milletlerarası adli yardımlaşma kanalları önem kazanır.
Pratikte karşılıklılığa ilişkin iddia soyut bırakılmamalıdır. Uygulanabilir uluslararası sözleşme varsa sözleşme gösterilir. Kanunî karşılıklılık ileri sürülüyorsa yabancı kanun hükmü ve güncel metin sunulur. Fiilî karşılıklılık söz konusuysa yabancı mahkeme uygulaması veya resmî kaynaklarla durum somutlaştırılır.
Bu çalışma karar ülkesine göre yapılır. Davacının vatandaşlığı veya Türkiye’de nerede yaşadığı m.54/1-a bakımından belirleyici değildir; odak, ilamın verildiği devlettir.
Yabancı Kararın Tanınmasında Karşılıklılık Şartı Aranır mı?
Hayır. MÖHUK m.58, yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilmesini tenfiz şartlarına bağlarken m.54/1-a bendini tanıma bakımından dışarıda bırakır. Bu nedenle karşılıklılık şartı, tanımanın değil tenfizin şartıdır.
Bu ayrım uygulamada çok önemlidir. Yabancı karar yalnız kişinin medeni hâlini, soyadını, evlat edinme statüsünü, soybağını veya başka bir hukukî durumu etkiliyorsa ve Türkiye’de cebrî icra gerektiren bir eda hükmü yoksa ihtiyaç tanıma olabilir. Bu durumda “karşılıklılık bulunmuyor” itirazı m.54/1-a üzerinden tanımayı engellemez.
Buna karşılık yabancı ilamda para ödenmesi, mal teslimi veya cebrî icra gerektiren başka bir eda hükmü bulunuyor ve bunun Türkiye’de icrası isteniyorsa tenfiz gerekir; karşılıklılık şartı o zaman incelenir.
Almanya, Hollanda, Fransa, İngiltere veya ABD Kararında Nasıl Kontrol Yapılır?
Her ülke için aynı cümleyi kullanmak doğru değildir. Kararın verildiği devletin Türkiye ile yürürlükteki anlaşmaları, yabancı karar rejimi ve güncel uygulaması ayrı ayrı kontrol edilir. ABD gibi federal yapılarda eyalet hukuku ve kararın verildiği yargı çevresi ayrıca önem kazanabilir.
Karar ülkesinin adı tenfiz dilekçesinde yalnız coğrafi bilgi değildir; m.54/1-a incelemesinin hukukî başlangıç noktasıdır. Bu nedenle dosya açılmadan önce “bu ülke kararlarında karşılıklılık var mı?” araştırması güncel kaynaklardan yapılır.
Eski bir dosyada karşılıklılığın kabul edilmiş olması, yıllar sonra verilen başka bir karar için araştırma yapılmasını gereksiz kılmaz. Mevzuat ve uygulama değişebilir. Güncel kontrol esas alınır.
Karşılıklılık Varsa Tenfiz Otomatik mi?
Hayır. MÖHUK m.54/1-a yalnız tenfiz şartlarından biridir. Karşılıklılık bulunsa bile diğer şartların tamamı ayrıca gerçekleşmelidir. MÖHUK m.54/1-b yabancı ilamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmasını ve belirli şartlarda aşkın yetki itirazını; m.54/1-c kamu düzenine açık aykırılık bulunmamasını; m.54/1-ç ise davalının usulüne uygun çağrılması, temsil edilmesi ve savunma hakkıyla ilgili koşulları düzenler.
Buna ek olarak MÖHUK m.50’deki kesinleşme şartı ve m.53’teki belge yükümlülükleri yerine getirilmelidir. Görev ve yetki m.51’e göre belirlenir; dilekçe m.52’ye göre hazırlanır.
Dolayısıyla “Türkiye bu ülke kararlarını tenfiz ediyor” bilgisi tek başına dosyanın kabul edileceği anlamına gelmez. Kararın kendisi ve yabancı yargılama süreci de incelenir.
Tenfiz Dosyasında Karşılıklılık Kontrolü Hangi Sırayla Yapılmalı?
- Kararın verildiği devlet ve gerekiyorsa eyalet veya bölge tespit edilir.
- Türkiye ile o devlet arasında uygulanabilir tenfiz sözleşmesi bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
- Sözleşme yoksa yabancı devletin yabancı mahkeme kararlarının tenfizine ilişkin güncel kanunu incelenir.
- Kanunî durum tereddütlüyse Türk kararlarının o ülkedeki fiilî tenfiz uygulaması araştırılır.
- Karşılıklılık dayanağı dilekçede açıkça belirtilir ve güvenilir kaynak dosyaya eklenir.
- MÖHUK m.50, 51, 53 ve 54’teki diğer şartlar ayrıca kontrol edilir.
Bu sıra, karşılıklılık tartışmasını dosyanın geri kalanından ayırır ve yersiz ülke genellemelerini önler.
Karşılıklılık Konusunda En Sık Yapılan Hatalar
- İkili anlaşma yoksa tenfizin imkânsız olduğunu sanmak.
- Tanıma ile tenfizi aynı işlem kabul etmek.
- Tanıma davasında m.54/1-a karşılıklılığını zorunlu görmek.
- Yabancı ülke kanununun eski sürümüne dayanmak.
- Fiilî karşılıklılığı kaynağı belirsiz internet yazılarıyla ispatlamaya çalışmak.
- Federal devletlerde eyalet veya bölgesel rejimi göz ardı etmek.
- Karşılıklılık şartı gerçekleşti diye diğer m.54 şartlarını incelememek.
- Kararın hangi ülkede verildiğini değil tarafların vatandaşlığını esas almak.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynak
- 5718 sayılı MÖHUK – m.50-59
- Yabancı kararda kesinleşme şerhi ve MÖHUK 53
- Tenfiz davasında görevli ve yetkili mahkeme
- Tanıma ve tenfiz nedir?
Sık Sorulan Sorular
Tenfizde karşılıklılık hangi maddede düzenlenir?
MÖHUK m.54/1-a’da düzenlenir.
Karşılıklılık için ikili anlaşma şart mı?
Hayır. Yabancı ülke kanunu veya fiilî uygulama da karşılıklılığı sağlayabilir.
Fiilî karşılıklılık ne demektir?
Türk mahkeme kararlarının yabancı devlette uygulamada gerçekten tenfiz edilmesidir.
Tanıma davasında karşılıklılık aranır mı?
Hayır. MÖHUK m.58, m.54/1-a şartını tanımada uygulamaz.
Karşılıklılık yoksa para alacağı kararı tenfiz edilir mi?
MÖHUK m.54/1-a şartı gerçekleşmeden yabancı para alacağı hükmü hakkında tenfiz kararı verilemez.
Tarafların Türk vatandaşı olması karşılıklılığı etkiler mi?
Hayır. İnceleme kararın verildiği devlet üzerinden yapılır.
ABD kararında eyalet önemli mi?
Federal yapılarda yabancı karar rejiminin eyalet veya bölge düzeyinde değişip değişmediği ayrıca incelenir.
Karşılıklılık varsa diğer şartlar aranmaz mı?
Aranır. MÖHUK m.54’teki tüm tenfiz şartları birlikte değerlendirilir.
Sözleşme varsa kanunî karşılıklılık ayrıca araştırılır mı?
Uygulanabilir sözleşme karşılıklılık dayanağını sağlıyorsa inceleme önce o sözleşme üzerinden yapılır.
Eski tarihli emsal karar yeterli mi?
Güncel mevzuat ve uygulama esas alınmalıdır.
Karşılıklılık mahkemece incelenir mi?
Evet. Tenfiz mahkemesi m.54 şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler.
Yabancı karar yalnız tanınacaksa ne yapılır?
MÖHUK m.58’deki tanıma şartları uygulanır; karşılıklılık aranmaz.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber, yabancı mahkeme kararlarının tenfizinde MÖHUK m.54/1-a karşılıklılık şartını; sözleşme, kanun hükmü ve fiilî uygulama ayrımıyla açıklamak için hazırlanmıştır.
Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
