CISG Madde 15-17: Teklif Ne Zaman Hüküm Doğurur, Geri Alınır veya Geri Çekilemez? | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.15’e göre teklif muhataba ulaştığında hüküm doğurur. Teklif geri alınamaz nitelikte olsa bile, geri alma beyanı tekliften önce veya teklifle aynı anda muhataba ulaşırsa teklif geri alınabilir. CISG m.16’ya göre teklif, sözleşme kuruluncaya kadar kural olarak geri çekilebilir; ancak geri çekme beyanının muhatap kabul beyanını göndermeden önce ulaşması gerekir. Teklif belirli bir kabul süresi koyarak veya başka biçimde geri alınamaz olduğunu gösteriyorsa ya da muhatabın teklifin geri alınamaz olduğuna güvenmesi makul ve bu güvene dayanarak hareket etmiş olması hâlinde geri çekilemez. CISG m.17’ye göre geri alınamaz teklif dahi ret beyanı muhataba ulaştığında sona erer.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
CISG Madde 15’e Göre Teklif Ne Zaman Hüküm Doğurur?
CISG m.15/1, teklifin muhataba ulaştığı anda hüküm doğuracağını açıkça düzenler. Bu nedenle satıcının teklifi hazırlaması veya göndermesi tek başına yeterli değildir. Teklifin CISG m.24 anlamında muhataba ulaşması gerekir.
Bu kural uluslararası iletişimde önemlidir. E-posta sunucudan çıkmış fakat muhatabın sistemine ulaşmamışsa veya kurye belgesi henüz teslim edilmemişse teklifin hüküm doğurma anı ayrıca incelenir. Sözleşmeye uygulanacak iletişim yöntemi ve tarafların m.9 kapsamındaki uygulamaları da dikkate alınabilir.
Teklif hüküm doğurmadan önce öneride bulunan iradesini değiştirebilir. M.15/2 bu nedenle teklifin geri alınmasına ilişkin özel kural getirir.
Teklifin Geri Alınması ile Geri Çekilmesi Arasındaki Fark Nedir?
CISG’nin sisteminde m.15/2’deki withdrawal ile m.16’daki revocation farklı zamanlarda işler. Geri alma, teklif daha hüküm doğurmadan önce veya teklif ile aynı anda muhataba ulaşan beyanla yapılır. Geri çekme ise teklif muhataba ulaşıp hüküm doğurduktan sonra, sözleşme kurulmadan önce gündeme gelir.
M.15/2’nin önemli sonucu şudur: teklif geri alınamaz olarak düzenlenmiş olsa bile, geri alma beyanı tekliften önce veya teklifle aynı anda muhataba ulaşıyorsa teklif etkisiz bırakılabilir. Çünkü teklif henüz hukuken hüküm doğurmamıştır.
Uygulamada bu ayrım, özellikle kurye ile gönderilen imzalı teklifin daha hızlı e-posta ile geri alınması veya iki elektronik mesajın aynı zaman aralığında ulaşması durumunda önem taşır.
CISG Madde 16’ya Göre Teklif Ne Zamana Kadar Geri Çekilebilir?
CISG m.16/1’e göre sözleşme kuruluncaya kadar teklif kural olarak geri çekilebilir. Ancak geri çekme beyanının, muhatap kabul beyanını göndermeden önce muhataba ulaşması gerekir. Bu kural, kabul için dispatch rule ile teklifin geri çekilmesi arasında açık zaman sırası kurar.
Örneğin alıcı kabul e-postasını göndermeden önce satıcının geri çekme mesajı alıcıya ulaşmışsa ve teklif geri alınamaz nitelikte değilse, geri çekme etkili olabilir. Alıcı kabul beyanını daha önce göndermişse satıcının sonradan ulaşan geri çekme beyanı m.16/1 koşulunu karşılamaz.
Bu nedenle tekliflerin kabul süresi ve iletişim kanalı sözleşme yönetiminde kayda bağlanmalıdır. “Telefonla bildirdim” iddiası yerine ulaşma zamanını gösteren yazılı kayıt daha güvenlidir.
Hangi Teklifler Geri Çekilemez?
CISG m.16/2 iki ana kategori düzenler. Birincisi, teklifin kabul için belirli bir süre belirleyerek veya başka şekilde geri alınamaz olduğunu göstermesidir. İkincisi, muhatabın teklifin geri alınamaz olduğuna güvenmesinin makul olması ve muhatabın bu güvene dayanarak hareket etmiş olmasıdır.
Teklifte açıkça “irrevocable”, “firm offer” veya “bu teklif 30 Eylül 2026’ya kadar geri alınamaz” gibi ifade bulunması en net örnektir. Bununla birlikte yalnız belirli kabul süresi yazılması farklı hukuk kültürlerinde farklı anlamlara gelebileceğinden, geri alınamazlık isteniyorsa açık ifade kullanılması ticari riski azaltır.
Taraflar m.6 uyarınca teklifin geri çekilmesi konusunda CISG’den farklı sözleşmesel düzen kurabilir; ancak sözleşme kurulmadan önce bu düzenin teklifin içeriğine geçerli biçimde dahil olması gerekir.
Kabul Süresi Belirlemek Teklifi Her Zaman Geri Alınamaz mı Yapar?
CISG m.16/2-a, kabul için sabit süre belirlenmesini teklifin geri alınamaz olduğunu gösterebilecek durumlardan biri olarak sayar. Ancak uluslararası uygulamada “30 gün geçerlidir” kaydının yalnız teklifin sona erme tarihini mi, yoksa bu süre boyunca geri çekilemezliğini mi ifade ettiği yorum gerektirebilir.
Bu nedenle teklif hazırlarken iki amacı ayırmak gerekir. “Teklif 30 Eylül 2026 saat 17.00’de sona erer” ifadesi süreyi açıklar. “Teklif bu tarihe kadar geri çekilemez” ifadesi ise geri alınamazlığı ayrıca netleştirir.
Yorumda CISG m.8 uygulanır; tarafların gerçek iradesi, makul kişi testi, müzakereler ve önceki uygulamalar dikkate alınır.
Muhatabın Güvenine Dayalı Geri Alınamazlık Nasıl Doğar?
CISG m.16/2-b, teklif metninde açık geri alınamazlık bulunmasa bile muhatabın teklifin geri alınamaz olduğuna güvenmesinin makul olduğu ve bu güvene dayanarak hareket ettiği durumda geri çekmeyi engeller. İki şart birlikte aranır: makul güven ve bu güvene dayalı davranış.
Örneğin satıcı alıcıya belirli süre kesin kapasite ayırdığını, teklifin bu dönem boyunca sabit olduğunu bildiriyor; alıcı da bu güvenle kendi müşterisine bağlayıcı satış taahhüdü veriyor veya önemli hazırlık gideri yapıyorsa m.16/2-b tartışılabilir.
Sadece muhatabın iç dünyasında “teklifin değişmeyeceğini düşündüm” demesi yeterli değildir. Güvenin somut koşullarda makul olması ve fiilî davranışa dönüşmesi gerekir. Siparişe özgü kalıp yaptırma, navlun rezervasyonu veya alt sözleşme imzalama gibi belgeler önem taşıyabilir.
CISG Madde 17’ye Göre Ret Teklifi Nasıl Sona Erdirir?
CISG m.17, geri alınamaz teklif dâhil bir teklifin ret beyanı öneride bulunana ulaştığında sona ereceğini düzenler. Muhatap teklifi açıkça reddederse, daha sonra ilk teklifin kabul süresi hâlen devam ediyor olsa bile o teklif üzerinden tek taraflı kabul yapamaz.
Ret beyanı ile m.19 kapsamındaki karşı teklif dikkatle ayrılmalıdır. Kabul gibi görünen fakat esaslı değişiklik içeren cevap m.19/1 uyarınca teklifin reddi ve karşı teklif sayılabilir. Bu durumda ilk teklifin sonraki kaderi m.17 ve m.19 birlikte değerlendirilir.
Uygulamada “fiyatı %5 düşürürseniz kabul ederiz” gibi cevap, koşulsuz kabul değildir; karşı teklif niteliği doğurabilir. Tarafların sonraki yazışması hangi teklifin kabul edildiğini belirler.
Beyan Ne Zaman Muhataba Ulaşmış Sayılır?
CISG m.24’e göre bir teklif, kabul beyanı veya diğer irade açıklaması muhataba sözlü olarak yapıldığında ya da muhatabın kendisine, işyerine, posta adresine veya bunlar yoksa mutad meskenine başka yollarla teslim edildiğinde ulaşmış sayılır.
Elektronik iletişimde klasik m.24 metni e-postayı açıkça saymaz. Modern uygulamada mesajın muhatabın bilgi alanına girdiği an, kullanılan sistem, tarafların anlaşması ve elektronik iletişim mevzuatı birlikte değerlendirilir. Bu nedenle sunucudan gönderim saati ile muhatabın sistemine ulaşma saati ayrılmalıdır.
Taraflar sözleşmede bildirim adresleri ve geçerli iletişim kanallarını açıkça yazarsa zaman uyuşmazlıkları azalır.
E-posta ile Teklif Geri Çekilebilir mi?
CISG belirli iletişim aracını zorunlu kılmaz; m.12/m.96 rezervasyonları saklıdır. E-posta geri alma veya geri çekme beyanını iletmek için kullanılabilir. Ancak hukuki etki için ilgili m.15 veya m.16 zaman şartının gerçekleşmesi gerekir.
Örneğin teklif kurye ile yoldayken satıcı daha hızlı e-posta gönderir ve geri alma beyanı tekliften önce alıcıya ulaşırsa m.15/2 uygulanabilir. Teklif daha önce e-posta ile ulaşmışsa artık m.16’daki geri çekme kuralları gündemdedir.
E-posta sisteminde otomatik teslim raporu, zaman damgası ve şirket hesabı kayıtları saklanmalıdır. Uyuşmazlıkta beyanın gerçekten hangi anda ulaştığı önemlidir.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Aynı anda ulaşma: Satıcının teklifi ve “önceki teklifimizi geri alıyoruz” mesajı alıcının sistemine aynı anda ulaşıyorsa m.15/2 uyarınca geri alma etkili olabilir.
Örnek 2 – Kabul gönderildikten sonra geri çekme: Alıcı kabul beyanını göndermiş, satıcının geri çekme mesajı daha sonra ulaşmışsa m.16/1’de aranan zaman koşulu gerçekleşmez.
Örnek 3 – Firm offer: Satıcı teklifi belirli tarihe kadar açıkça geri çekilemez ilan etmişse m.16/2-a kapsamında teklif geri çekilemez.
Örnek 4 – Makul güven: Alıcı açık davranışlar nedeniyle teklifin geri alınamaz olduğuna makul biçimde güvenerek alt sözleşme imzalarsa m.16/2-b uygulanabilir.
2026 İçin Teklif Yaşam Döngüsü Kontrol Listesi
- Teklifin m.14 şartlarını taşıdığını doğrulayın.
- Teklifin muhataba hangi anda ulaştığını kayıt altına alın.
- Geri alma beyanı varsa m.15/2 zaman sırasını kontrol edin.
- Geri çekme beyanı varsa kabulün gönderilme anıyla karşılaştırın.
- Teklifte açık geri alınamazlık kaydı olup olmadığını inceleyin.
- Kabul süresi kaydının geri alınamazlık anlamını m.8’e göre değerlendirin.
- Muhatabın makul güvene dayalı davranışını belgeleyin.
- Ret veya karşı teklifin ilk teklifi sona erdirip erdirmediğini belirleyin.
- Elektronik bildirimlerin ulaşma kayıtlarını koruyun.
- Karşı taraf devletinin m.96 rezervasyonunu gerekiyorsa kontrol edin.
Teklifin temel şartları için CISG m.14 rehberimizi, taraf beyanlarının yorumu için CISG m.8 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Teklif ne zaman hüküm doğurur?
CISG m.15/1’e göre muhataba ulaştığında.
Geri alınamaz teklif geri alınabilir mi?
M.15/2’ye göre geri alma beyanı tekliften önce veya teklifle aynı anda ulaşırsa evet; teklif henüz hüküm doğurmamıştır.
Teklif hüküm doğurduktan sonra geri çekilebilir mi?
M.16/1 şartları altında kural olarak evet; geri çekme kabul beyanı gönderilmeden önce muhataba ulaşmalıdır.
Hangi teklif geri çekilemez?
M.16/2’de açıkça geri alınamazlık gösteren teklifler ve makul güvene dayanılarak hareket edilen teklifler düzenlenir.
Kabul için tarih yazmak teklifi kesin geri alınamaz mı yapar?
Metin ve bağlam m.8’e göre yorumlanır. Geri alınamazlık isteniyorsa açıkça yazılması en güvenli yöntemdir.
Alıcı teklifin geri alınamaz olduğuna güvenirse ne gerekir?
Güvenin makul olması ve alıcının bu güvene dayanarak hareket etmiş olması gerekir.
Ret edilen teklif sonra kabul edilebilir mi?
M.17’ye göre ret öneride bulunana ulaştığında teklif, geri alınamaz olsa bile sona erer.
Karşı teklif ret sayılır mı?
CISG m.19 şartlarında esaslı değişiklik içeren cevap ret ve karşı teklif sayılabilir.
E-posta ile geri çekme yapılabilir mi?
Yapılabilir; ancak m.16’daki ulaşma ve zaman şartları gerçekleşmelidir.
Teklifin ulaşma anı hangi maddede?
CISG m.24, teklif, kabul ve diğer irade beyanlarının muhataba ne zaman ulaştığını tanımlar.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.