Yurt Dışında Evlenen Eşlerin Mal Rejimine Hangi Ülke Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.15 | 2026

Yurt dışında evlenmiş, farklı ülke vatandaşlığı taşıyan veya evlilik hayatını birden fazla ülkede sürdüren eşlerin boşanma veya mal paylaşımı dosyalarında en önemli sorulardan biri “hangi ülkenin mal rejimi kuralları uygulanacak?” sorusudur. Türkiye’de edinilmiş mallara katılma rejimi bilinse de yabancılık unsuru taşıyan evliliklerde doğrudan Türk Medeni Kanununa geçilmez. Önce 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 15. maddesine göre uygulanacak hukuk belirlenir.

Örneğin Türk vatandaşı ile Alman vatandaşı Almanya’da evlenmiş, yıllarca Hollanda’da yaşamış, Türkiye’de taşınmaz ve banka hesabı edinmiş olabilir. Başka bir dosyada iki Türk vatandaşı evlenme tarihinde Fransa’da mutad mesken sahibi olabilir; daha sonra Türkiye’ye dönebilir. Bu dosyalarda vatandaşlık, evlenme anındaki yaşam merkezi, sonradan kazanılan ortak hukuk ve malların bulunduğu ülke farklı sonuçlar doğurabilir.

• MÖHUK m.15’in temel kuralı nedir?
• Eşler mal rejimi için hangi hukukları seçebilir?
• Hukuk seçimi yapılmamışsa hangi hukuk uygulanır?
• Evlenme anındaki mutad mesken neden önemlidir?
• Türkiye’deki taşınmazlara hangi hukuk uygulanır?
• Evlilikten sonra uygulanacak hukuk değiştirilebilir mi?
• Türk Medeni Kanunundaki mal rejimi ne zaman uygulanır?
• Boşanma hukuku ile mal rejimi hukuku aynı mı?
• Türkiye’de hangi mahkeme davaya bakabilir?
• Yurt dışındaki eşler hangi belgeleri hazırlamalıdır?

MÖHUK m.15’in Temel Kuralı Nedir?

MÖHUK m.15, yabancılık unsuru taşıyan evliliklerde “evlilik malları” konusunda özel kanunlar ihtilafı kuralı getirir. Maddenin ilk fıkrası eşlere sınırlı hukuk seçimi imkânı tanır. Taraflar evlenme anındaki mutad mesken hukuklarından veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilirler.

Hukuk seçimi yoksa kanun kademeli bir sıra kurar. Önce evlenme anındaki müşterek millî hukuk aranır. Eşlerin aynı vatandaşlığı yoksa veya ortak millî hukuk belirlenemiyorsa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku uygulanır. Bu bağlantı da yoksa Türk hukuku devreye girer.

Bu sıra tesadüfi değildir. Kanun, eşlerin evlilik kurulduğu anda en güçlü ortak kişisel bağını esas almaya çalışır. Evlilikten yıllar sonra tarafların farklı ülkelere taşınması, ilk bağlama kuralını her durumda geriye dönük olarak değiştirmez. Bununla birlikte m.15/3, evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuk kazanılması hâlinde eşlere belirli şartlarla bu yeni hukuka geçme imkânı verir.

Mal rejimi uyuşmazlığında mahkeme önce m.15’in gösterdiği hukuku tespit eder; ardından o hukukun maddi mal rejimi hükümlerini uygular. Seçilen veya objektif olarak belirlenen hukuk yabancı hukuksa Türk hâkimi MÖHUK m.2 uyarınca yabancı hukukun içeriğini re’sen araştırır ve uygular.

Eşler Mal Rejimi İçin Hangi Hukukları Seçebilir?

MÖHUK m.15 genel sözleşmelerdeki kadar sınırsız bir hukuk seçimi vermez. Eşler rastgele üçüncü bir ülke hukukunu seçemez. Seçim, evlenme anında eşlerden birinin millî hukuku veya mutad mesken hukuku ile sınırlıdır.

Örneğin evlenme tarihinde eşlerden biri Türk, diğeri Alman vatandaşıysa taraflar şartları oluştuğunda Türk veya Alman hukukunu seçebilir. Eşlerden biri evlenme anında Hollanda’da, diğeri Fransa’da mutad mesken sahibiyse bu mutad mesken hukukları da maddenin sınırları içinde seçim konusu olabilir.

Kanun “açık” hukuk seçimi arar. Bu nedenle eşlerin hangi ülke hukukunu mal rejimine uygulamak istediği tereddütsüz şekilde yazılmalıdır. Sadece nikâhın belirli ülkede yapılmış olması, o ülke hukukunun seçildiği anlamına gelmez. Aynı şekilde düğünün, ortak banka hesabının veya ilk taşınmazın belirli ülkede bulunması tek başına açık hukuk seçimi oluşturmaz.

Hukuk seçimi evlilik sözleşmesi, mal rejimi sözleşmesi veya hukuk düzeninin izin verdiği başka geçerli araçla yapılabilir. Şekil ve ehliyet sorunları ayrıca MÖHUK’un ilgili hükümlerine göre değerlendirilir. Noter veya yabancı makam önünde düzenlenen belge Türkiye’de kullanılacaksa belgenin apostil/tasdik ve tercüme şartları da yerine getirilmelidir.

Hukuk Seçimi Yapılmamışsa Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK m.15 seçim bulunmayan durumda üç basamaklı sıra öngörür. Birinci basamak, evlenme anındaki müşterek millî hukuktur. Eşlerin evlenirken aynı devlet vatandaşı olması hâlinde kural olarak bu hukuk uygulanır.

İkinci basamak, müşterek millî hukuk bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukukudur. Örneğin Türk ve Alman vatandaşı iki eş evlenme tarihinde birlikte Hollanda’da sürekli yaşam merkezi kurmuşsa müşterek mutad mesken hukuku Hollanda hukuku olabilir.

Üçüncü basamak ise müşterek millî hukuk ve müşterek mutad mesken hukukunun bulunmaması hâlinde Türk hukukudur. Örneğin eşler farklı vatandaşlıklara ve evlenme tarihinde farklı mutad meskenlere sahip olabilir. Bu durumda MÖHUK m.15’in yedek bağlama kuralı Türk hukukunu gösterir.

Bu sistemde güncel ikamet adresinden ziyade “evlenme anındaki” bağların önemli olduğu unutulmamalıdır. On yıllık evlilikten sonra eşlerin Türkiye’ye taşınması, sırf bu nedenle ilk günden beri bütün evlilik mallarına otomatik Türk hukukunun uygulanmasını sağlamaz. Sonradan yeni ortak hukuk seçimi yapılmışsa m.15/3 ayrıca incelenir.

Evlenme Anındaki Mutad Mesken Neden Önemlidir?

Mutad mesken, yalnız resmî adres veya ikamet belgesi değildir. Kişinin hayat ilişkilerinin fiilen ve sürekli olarak yoğunlaştığı yer esas alınır. Evlenme tarihinde kısa süreli turistik bulunma veya geçici iş ziyareti, mutad meskeni o ülkeye taşımayabilir.

Eşlerin birlikte oturduğu konut, çalışma yeri, aile yaşamı, sosyal ve ekonomik bağlar, oturma izni ve süreklilik gösteren yaşam düzeni mutad meskenin tespitinde kullanılabilir. Sınır aşan aile dosyalarında “kâğıt üzerindeki adres” ile gerçek yaşam merkezi farklı olabileceğinden delil değerlendirmesi önem taşır.

Evlenme anında taraflar farklı ülkelerde yaşıyor ve evlilikten hemen sonra üçüncü ülkeye taşınmış olabilir. Kanunun lafzı evlenme anındaki bağlantıyı esas aldığı için sonradan birlikte yaşamaya başlanan ülke doğrudan m.15/1’deki müşterek mutad mesken bağlantısı kabul edilmez; ancak m.15/3 veya diğer özel durumlar ayrıca değerlendirilir.

Birden fazla vatandaşlığı bulunan eş bakımından millî hukuk tespiti de MÖHUK m.4’teki vatandaşlık kuralları çerçevesinde yapılır. Türk vatandaşlığının da bulunduğu çok vatandaşlık hâllerinde MÖHUK’un millî hukuka ilişkin özel yaklaşımı dikkate alınmalıdır.

Türkiye’deki Taşınmazlara Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK m.15/2 mal rejimi tasfiyesinde önemli bir özel hüküm getirir: Malların tasfiyesinde, taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Bu nedenle eşlerin genel mal rejimi yabancı hukuka tabi olsa bile Türkiye’de bulunan taşınmazların tasfiyesinde Türk hukuku bağlantısı ayrıca ortaya çıkar.

Örneğin mal rejimine genel olarak Alman hukuku uygulanıyor olabilir; ancak eşlerin Mersin’de, İstanbul’da veya Antalya’da taşınmazı varsa bu taşınmazın tasfiyesinde taşınmazın bulunduğu yer hukuku olan Türk hukuku dikkate alınır. Aynı şekilde Türk hukukuna tabi genel mal rejiminde Fransa’da taşınmaz bulunuyorsa Fransız taşınmaz hukuku bakımından özel bağlantı doğabilir.

Bu kural “Türkiye’deki taşınmazın tamamı otomatik olarak diğer eşe yarı yarıya verilir” anlamına gelmez. Önce taşınmazın mülkiyeti, edinme tarihi, finansmanı, eşlerin mal rejimi ve tasfiye hesabı belirlenir. Tapu siciline ilişkin ayni haklar da MÖHUK m.21’in eşyanın bulunduğu yer hukukuna ilişkin hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Taşınmazın satış, bağış, miras veya başka yolla edinilmiş olması sonucu etkileyebilir. Türk Medeni Kanunundaki kişisel mal-edilmiş mal ayrımı ancak uygulanacak hukuk Türk hukukunu gösteriyorsa veya m.15/2’nin kapsamı içinde ilgili Türk kuralları uygulanıyorsa değerlendirilir.

Evlilikten Sonra Uygulanacak Hukuk Değiştirilebilir mi?

MÖHUK m.15/3, eşlerin evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olmaları hâlinde mal rejimlerini bu yeni hukuka tabi kılabilmelerine imkân verir. Ancak üçüncü kişilerin hakları saklıdır.

“Yeni müşterek hukuk” eşlerin sonradan ortak vatandaşlık veya ortak hukuk bağlantısı kazanması gibi durumlarda gündeme gelebilir. Örneğin farklı vatandaşlıklara sahip eşler daha sonra birlikte Türk vatandaşlığı kazanabilir veya kanunun öngördüğü başka ortak hukuk bağlantısı oluşabilir.

Üçüncü kişilerin haklarının korunması önemlidir. Eşlerin sonradan yaptığı hukuk değişikliği, alacaklıların veya önceki işlemlerden hak kazanmış kişilerin mevcut haklarını geriye dönük olarak ortadan kaldıramaz. Mal rejimi değişikliği özellikle ticari borçlar, hacizler ve eşlerden birinin üçüncü kişilerle yaptığı sözleşmeler bakımından dikkatle planlanmalıdır.

Yeni hukuk seçimi yapılırken işlemin şekli, temsil yetkisi ve belgenin Türkiye’de kullanımı ayrıca kontrol edilmelidir. Yabancı noter önündeki sözleşmede apostil veya konsolosluk tasdiki ihtiyacı ülkeye göre belirlenir.

Türk Medeni Kanunundaki Mal Rejimi Ne Zaman Uygulanır?

MÖHUK m.15 analizi Türk hukukunu gösteriyorsa Türk Medeni Kanununun mal rejimi hükümleri uygulanır. Türk hukukunda yasal mal rejimi kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler kanunun izin verdiği ölçüde mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı gibi sözleşmesel rejimleri seçebilir.

Edinilmiş mallara katılma rejiminde edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımı, artık değer, katılma alacağı, değer artış payı ve eklenecek değerler gibi kurumlar TMK hükümlerine göre hesaplanır. Her malın tapuda kimin adına kayıtlı olduğu, mal rejimi alacağının bulunup bulunmadığını tek başına belirlemez.

Mal rejiminin başlangıç ve sona erme tarihi de hesap için önemlidir. Boşanma davasında rejimin ne zaman sona erdiği, malın hangi tarihte edinildiği ve borçların hangi tarihte doğduğu ayrı ayrı belirlenir.

Yabancı hukukun uygulanması hâlinde Türk Medeni Kanunundaki “edinilmiş mal” kavramının doğrudan uygulanacağı varsayılmamalıdır. Yetkili yabancı hukuk kendi mal rejimi sistemini ve tasfiye yöntemini belirler.

Boşanma Hukuku ile Mal Rejimi Hukuku Aynı mı?

Hayır. MÖHUK’ta boşanma ve ayrılık m.14; evlilik malları ise m.15 kapsamında düzenlenir. Boşanma davasına hangi hukukun uygulanacağı ile mal rejimi tasfiyesine hangi hukukun uygulanacağı farklı bağlama kurallarına dayanabilir.

Türk mahkemesinin yabancı eşler hakkında Türk hukukuna göre boşanmaya karar vermesi, mal rejiminin de otomatik olarak Türk hukukuna tabi olduğu anlamına gelmez. Mal rejiminde ayrıca m.15 uygulanır.

Aynı şekilde yabancı mahkemede boşanmış olmak Türkiye’deki taşınmaz mal rejimi alacağının kendiliğinden çözüldüğü anlamına gelmez. Yabancı boşanma kararının Türkiye’de tanınması, yabancı kararın mal rejimi hakkında hüküm içerip içermemesi ve Türkiye’de ayrıca tasfiye davası gerekip gerekmediği değerlendirilir.

Yabancı boşanma kararlarının Türkiye’de etkisi için tanıma ve tenfiz rehberi ile yabancı unsurlu boşanma içeriği incelenebilir.

Türkiye’de Hangi Mahkeme Davaya Bakabilir?

Uygulanacak hukuk ile milletlerarası yetki farklıdır. MÖHUK m.15 hangi hukukun uygulanacağını belirler; hangi Türk mahkemesinin davaya bakacağı ise MÖHUK m.40 ve ilgili HMK yetki hükümlerine göre tespit edilir.

Mal rejimi tasfiyesi boşanmaya bağlı olsa da her dosyada boşanma davasıyla aynı mahkemede aynı anda karara bağlanmaz. Türk hukukunda mal rejiminin sona ermesi, tasfiye davasının bekletici meseleleri ve görevli aile mahkemesi kuralları ayrıca uygulanır.

Türkiye’de taşınmaz bulunması, taşınmazın aynına ilişkin davalar ile mal rejiminden doğan şahsi alacak davasının niteliğini de etkileyebilir. Talebin tapu aynına mı, katılma alacağına mı, değer artış payına mı dayandığı doğru belirlenmelidir.

Taraflardan birinin yurt dışında yaşaması, Türkiye’de dava yürütmesini engellemez. Usulüne uygun vekâletnameyle avukat aracılığıyla dosya takip edilebilir; yurt dışı tebligat ve yabancı belge süreçleri ayrıca planlanır.

Yurt Dışındaki Eşler Hangi Belgeleri Hazırlamalıdır?

İlk olarak evlenme belgesi, evlilik tarihi, tarafların evlenme anındaki vatandaşlıkları ve mutad meskenleri belgelenmelidir. Hukuk seçimi veya mal rejimi sözleşmesi varsa aslı veya onaylı örneği temin edilir.

Taşınmaz tapuları, banka hesapları, şirket payları, araçlar ve diğer malvarlığı edinim tarihleriyle birlikte listelenmelidir. Hangi malın hangi para kaynağıyla edinildiğini gösteren banka transferleri, kredi sözleşmeleri, miras veya bağış belgeleri dosyada önemlidir.

Yabancı dildeki özel mal rejimi sözleşmesi veya banka belgesi için HMK m.223 tercüme kuralları; yabancı resmî evlilik veya sicil belgesi için HMK m.224 ve apostil/tasdik kuralları uygulanabilir.

Yurt dışında yapılmış evlilik Türkiye’de nüfusa henüz işlenmemişse önce kayıt zinciri düzeltilmelidir. Bu konuda yurt dışı evlilik Türkiye tescili rehberi kullanılabilir. Genel yurt dışı aile dosyaları için Yurt Dışındaki Müvekkiller konu merkezi incelenebilir.

10 Adımlık Mal Rejimi Hukuku Kontrol Listesi

1. Evlenme tarihini ve o tarihteki vatandaşlıkları doğrulayın.
2. Evlenme anındaki mutad meskenleri somut yaşam bağlantılarıyla belirleyin.
3. Açık bir mal rejimi hukuk seçimi olup olmadığını kontrol edin.
4. Seçim varsa m.15’in izin verdiği millî hukuk/mutad mesken hukuklarından biri olup olmadığını doğrulayın.
5. Seçim yoksa müşterek millî hukuk → müşterek mutad mesken → Türk hukuku sırasını uygulayın.
6. Taşınmazlar için tasfiye aşamasında bulundukları ülke hukukunu ayrıca belirleyin.
7. Evlilikten sonra yeni ortak hukuk seçimi yapılmışsa üçüncü kişilerin haklarını kontrol edin.
8. Boşanmaya uygulanacak hukuk ile mal rejimi hukukunu birbirinden ayırın.
9. Türkiye’deki mal ve yabancı ülkedeki malvarlığını edinim tarihi ve finansman kaynağıyla listeleyin.
10. Yabancı evlilik, sözleşme ve banka belgelerinin tercüme/tasdik zincirini dava öncesi tamamlayın.

Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – özellikle m.14, m.15 ve m.21
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – mal rejimi hükümleri
• Nüfus ve Vatandaşlık İşleri – Evlenme İşlemleri

Sık Sorulan Sorular

1. Yurt dışında evlenen Türk çiftin mal rejimine otomatik Türk hukuku mu uygulanır?

Hayır. MÖHUK m.15 uyarınca hukuk seçimi, müşterek millî hukuk ve müşterek mutad mesken bağlantıları sırasıyla incelenir.

2. Eşler istedikleri ülke hukukunu seçebilir mi?

Hayır. MÖHUK m.15 seçimi evlenme anındaki mutad mesken hukukları veya eşlerden birinin millî hukuku ile sınırlar.

3. Mal rejimi için hukuk seçimi yoksa ne olur?

Evlenme anındaki müşterek millî hukuk; bu yoksa müşterek mutad mesken hukuku; bu da yoksa Türk hukuku uygulanır.

4. Türkiye’deki taşınmaza yabancı mal rejimi hukuku uygulanır mı?

MÖHUK m.15/2 malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukukunun uygulanacağını düzenler. Türkiye’deki taşınmaz bakımından Türk hukuku özel bağlantı oluşturur.

5. Eşler evlendikten sonra uygulanacak hukuku değiştirebilir mi?

MÖHUK m.15/3 uyarınca yeni bir müşterek hukuka sahip olurlarsa üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere mal rejimlerini bu yeni hukuka tabi kılabilirler.

6. Boşanmaya Türk hukuku uygulanması mal rejimini de Türk hukukuna bağlar mı?

Hayır. Boşanma MÖHUK m.14, evlilik malları m.15 kapsamında ayrı ayrı belirlenir.

7. Türkiye’de dava açılması uygulanacak hukuku otomatik Türk hukuku yapar mı?

Hayır. Mahkeme yetkisi ve uygulanacak hukuk ayrı meselelerdir; Türk mahkemesi gerektiğinde yabancı mal rejimi hukukunu uygulayabilir.

8. Yabancı mal rejimi sözleşmesi Türkiye’de kullanılabilir mi?

Geçerliliği, şekli ve uygulanacak hukuk ayrıca incelenir. Yabancı dildeyse tercüme; resmî belge niteliğindeyse apostil/tasdik rejimi gündeme gelebilir.

9. Evlilikten sonra Türkiye’ye taşınmak eski mal rejimini otomatik değiştirir mi?

Hayır. MÖHUK m.15/3’teki yeni müşterek hukuk seçimi şartları ayrıca gerçekleşmelidir.

10. Türkiye’deki tapu yalnız bir eş adına ise diğer eşin hiç hakkı yok mudur?

Hayır. Uygulanacak mal rejimi hukukuna göre katılma, katkı veya başka mal rejimi talepleri doğabilir; tapu kaydı tek başına bütün tasfiye sonucunu belirlemez.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →