Yurt Dışında Marka, Patent ve Telif Hakkı İhlalinde Hangi Ülke Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.23 | 2026

Marka, patent, tasarım, telif, yazılım, fotoğraf, video, müzik, veri tabanı veya ticari içerik internet üzerinden sınırları kolayca aşabilir. Bir Türk markasının yabancı e-ticaret sitesinde kullanılması, yabancı fotoğrafın Türkiye’de izinsiz yayımlanması, uluslararası patentin farklı ülkelerde ihlal edilmesi veya sosyal medya içeriğinin birden fazla ülkede erişilebilir olması, tek bir “dünya çapında fikrî mülkiyet hukuku” olmadığı gerçeğini ortaya çıkarır.

MÖHUK m.23, fikrî mülkiyet haklarının ülkesellik karakterini dikkate alır. Koruma hangi ülkenin hukukuna göre talep ediliyorsa o ülke hukukunu yetkili kılar. Bu yaklaşım, hak sahibinin Türkiye’de Türk marka hakkına dayanması ile Fransa’da Fransız marka hakkına dayanmasının aynı maddi hukuk kurallarına tabi olmayabileceğini gösterir.

• Koruma talep edilen ülke hukuku ne demektir?
• Yabancı marka ihlalinde hangi hukuk uygulanır?
• Patent ve tasarım ihlalinde hangi hukuk uygulanır?
• Telif ve dijital içerik ihlalinde hangi hukuk uygulanır?
• İnternet üzerinden çok ülkeli ihlal nasıl değerlendirilir?
• İhlalden sonra mahkeme hukuku seçilebilir mi?
• Lisans ve devir sözleşmesi m.23’e mi tabidir?
• Türk mahkemesinin yetkisi nasıl belirlenir?
• Yabancı ihlal nasıl ispatlanır?
• Uluslararası fikrî hak dosyası nasıl hazırlanır?

Koruma Talep Edilen Ülke Hukuku Ne Demektir?

MÖHUK m.23’ün temel ilkesi “lex loci protectionis”, yani koruma ülkesi hukukudur. Hak sahibi hangi ülkenin fikrî mülkiyet korumasından yararlanmak istiyorsa, o ülkenin maddi hukuk kuralları uygulanır.

Bu bağlantı fikrî hakların ülkesel niteliğine uygundur. Türkiye’de tescilli bir marka Türk hukukunun sağladığı korumayı Türkiye sınırlarında doğurur. Avrupa Birliği markası, ulusal Alman markası veya ABD patenti ise kendi koruma rejimleri içinde sonuç doğurur.

Bir hakkın uluslararası anlaşma veya bölgesel sistem üzerinden tescil edilmiş olması da ülkesellik ilkesini tamamen kaldırmaz. Madrid Protokolü üzerinden Türkiye’ye genişletilmiş uluslararası marka kaydı Türkiye’de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde korunur.

Koruma ülkesi hukuku, ihlalin varlığı, hak sahibinin talep edebileceği önleme, durdurma, tazminat veya diğer özel hukuk sonuçlarını belirleyebilir. Usul, tedbir ve mahkeme yetkisi ise ayrıca incelenir.

Yabancı Marka İhlalinde Hangi Hukuk Uygulanır?

Marka hakkı bakımından ilk soru, hangi marka hakkına dayanıldığıdır. Türk Patent ve Marka Kurumu nezdindeki Türk markası, Türkiye’ye genişletilmiş uluslararası marka veya Avrupa Birliği markası farklı coğrafi koruma alanlarına sahiptir.

Yabancı şirket Türkiye’de bir markayı izinsiz kullanıyor, Türkiye’ye ürün satıyor veya Türkiye pazarına yönelik reklam yapıyorsa Türk marka koruması talep edildiğinde Türk hukuku uygulanabilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu marka hakkının kapsamını ve ihlal hâllerini düzenler.

Buna karşılık aynı işaret yalnız Almanya pazarında kullanılmış ve hak sahibi Alman marka hakkına dayanıyorsa Alman marka hukuku uygulanabilir. Türk mahkemesinin böyle bir yabancı koruma hakkı bakımından yetkisi ayrıca kurulmalıdır.

Markanın internette erişilebilir olması tek başına her ülkede ihlal olduğu anlamına gelmez. Sitenin hedeflediği pazar, dil, para birimi, teslimat bölgeleri, reklam ve satış faaliyetleri ihlalin hangi ülke koruma alanına yöneldiğinin tespitinde önem taşır.

Patent ve Tasarım İhlalinde Hangi Hukuk Uygulanır?

Patent ve tasarım hakları da kural olarak ülkeseldir. Türkiye’de geçerli patent veya tasarımın ihlali iddiasında Türk hukukunun koruma hükümleri uygulanır. Yabancı ülkedeki paralel patentin ihlali ise o ülkenin hukukuna göre ayrı değerlendirilir.

Uluslararası patent başvurusu tek başına dünya çapında tek patent yaratmaz. PCT sistemi başvuru sürecini kolaylaştırır; ulusal veya bölgesel aşamalarda koruma kapsamı ve ihlal hukuku ilgili ülke veya bölgesel rejime göre belirlenir.

Ürünün bir ülkede üretilip başka ülkede satılması birden fazla koruma ülkesinde ayrı ihlal iddiaları doğurabilir. Üretim fiili, ithalat, stoklama, satışa arz ve satış farklı ülke hukuklarına tabi olabilir.

Tasarım hakkı bakımından da ürünün görünümü, tescil veya tescilsiz koruma şartları ve ihlal edilen coğrafi hak ayrı incelenmelidir.

Telif ve Dijital İçerik İhlalinde Hangi Hukuk Uygulanır?

Telif haklarında eser, fotoğraf, yazılım, video, müzik veya metin bir ülkede oluşturulup saniyeler içinde dünyanın her yerinden erişilebilir hâle gelebilir. Buna rağmen MÖHUK m.23 koruma talep edilen ülke hukukuna bağlanır.

Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eser sahipliği ve mali/manevi hakların korunmasını düzenler. Yabancı eser sahibinin Türkiye’de koruma talep etmesi, Türkiye’nin taraf olduğu Bern Sözleşmesi ve diğer uluslararası anlaşmalarla birlikte değerlendirilir.

Bir yabancı web sitesinin Türkçe içeriği kopyalaması durumunda ihlalin Türkiye’de doğurduğu sonuçlar ve yabancı ülkedeki kullanım ayrı koruma alanları yaratabilir. Aynı eylem için her ülkede aynı tazminat veya yasaklama sonucu beklenmemelidir.

Dijital platformun kullanım koşullarındaki hukuk seçimi, eser sahibinin üçüncü kişiye karşı fikrî hak ihlali talebinde m.23’ün koruma ülkesi kuralını kendiliğinden bertaraf etmez. Sözleşmesel ilişki ile mutlak fikrî hak ihlali ayrılır.

İnternet Üzerinden Çok Ülkeli İhlal Nasıl Değerlendirilir?

İnternette içerik teorik olarak çok sayıda ülkeden erişilebilir. Ancak her erişim noktası bakımından otomatik olarak o ülkede koruma talebi doğduğunu kabul etmek pratik değildir. Mahkeme, ihlalin ekonomik ve ticari etkisinin hangi ülkeye yöneldiğini değerlendirebilir.

Türkiye’ye yönelik satış, Türkçe reklam, Türkiye’ye kargo, TL fiyatlandırma, Türkiye’de müşteri kitlesi veya yerel reklam kampanyası Türk koruma alanıyla güçlü bağlantı oluşturabilir. Yalnız yabancı dilde ve başka ülke pazarına yönelik sitenin Türkiye’den teknik olarak açılabilmesi tek başına aynı sonucu doğurmayabilir.

Sosyal medya ihlalinde hesabın hedef kitlesi, takipçi coğrafyası, sponsorlu reklam hedefi ve satış bağlantıları önemlidir. Deliller ekran görüntüsü yanında tarih, URL, hesap kimliği ve mümkünse elektronik tespit yöntemleriyle saklanmalıdır.

Çok ülkeli ihlalde aynı fiil bakımından ülke ülke talep planı gerekebilir. Bir ülkedeki mahkeme kararı başka ülkede otomatik icra edilemez; tanıma-tenfiz ve yerel hak tescilleri ayrıca incelenir.

İhlalden Sonra Mahkeme Hukuku Seçilebilir mi?

MÖHUK m.23, fikrî mülkiyet hakkının ihlalinden doğan talepler hakkında tarafların ihlalin gerçekleşmesinden sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilmesine imkân verir.

Bu imkânın zaman sınırı önemlidir. Taraflar henüz hiçbir ihlal yokken genel sözleşmeyle üçüncü kişilere karşı tüm gelecekteki fikrî hak ihlallerini diledikleri hukuka bağlayamaz. Kanun seçim imkânını ihlal sonrasına tanır.

Mahkeme hukuku, davaya bakan mahkemenin maddi hukukudur. Türk mahkemesinde görülmekte olan ihlal uyuşmazlığında taraflar m.23’ün şartlarıyla Türk hukukunu seçebilirler.

Bu seçim özellikle uzlaşma, sulh veya dava stratejisinde hukuk belirsizliğini azaltabilir. Ancak tescilli hakkın varlığı, geçerliliği ve üçüncü kişilere etkisi gibi ülkesel sicil konuları ayrıca değerlendirilir.

Lisans ve Devir Sözleşmesi MÖHUK m.23’e mi Tabidir?

Fikrî mülkiyet hakkının ihlali ile hakka ilişkin lisans, devir veya kullanım sözleşmesi aynı şey değildir. Lisans alanın sözleşme ücretini ödememesi veya kapsamı aşması önce sözleşmesel uyuşmazlık doğurabilir.

Fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeler için MÖHUK m.28 özel bağlama kuralı getirir. Tarafların hukuk seçimi ve seçim yoksa hakkı veya kullanımını devreden tarafın işyeri/mutad mesken bağlantısı incelenir.

Sözleşme ihlali aynı zamanda fikrî hakkın üçüncü kişilere karşı ihlali niteliği taşıyorsa m.23 ve m.28’in kapsamları ayrılarak uygulanır. Örneğin lisans süresi bittikten sonra markanın kullanılmaya devam edilmesi hem sözleşme hem marka ihlali talepleri doğurabilir.

Bu ayrım, tazminat türü, zamanaşımı, yetki ve uygulanacak hukuk sonucunu etkiler.

Türk Mahkemesinin Yetkisi Nasıl Belirlenir?

MÖHUK m.23 uygulanacak hukuku belirler; Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisini tek başına kurmaz. Yetki MÖHUK m.40 ve HMK’nın yer itibariyle yetki hükümleri üzerinden belirlenir.

Fikrî ve sınai hak uyuşmazlıklarında görevli mahkeme Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi veya bu sıfatla görev yapan mahkeme olabilir. Türkiye’de ihlal fiili veya zararın gerçekleştiği yer gibi bağlantılar somut yetki analizinde önemlidir.

Yabancı marka veya patentin geçerliliği konusunda yabancı sicil makamlarının ve mahkemelerinin münhasır yetki sorunları gündeme gelebilir. Türk mahkemesi yabancı tescilin geçersizliğine her durumda karar veremez.

İhtiyati tedbir taleplerinde de Türk mahkemesinin tedbir yetkisi ve Türkiye’deki ihlal/varlık bağlantısı ayrıca incelenir.

Yabancı İhlal Nasıl İspatlanır?

İnternet ihlalinde URL, erişim tarihi, ekran görüntüsü, kaynak kodu veya arşiv kayıtları delil olabilir. Türkiye’de noter tespiti veya mahkeme yoluyla delil tespiti, içeriğin sonradan silinme riskine karşı önem taşıyabilir.

Yabancı ülkedeki fiziksel ihlal için gümrük kayıtları, satış faturaları, mağaza fotoğrafları, test satın alımı, yabancı noter veya mahkeme tespiti kullanılabilir. Yabancı resmî belgeler Türkiye’de sunulacaksa tasdik ve tercüme şartları tamamlanmalıdır.

Marka/patent/tasarım sicil kayıtları hakkın coğrafi koruma kapsamını göstermek için dosyaya konur. Yabancı sicil kayıtlarının güncel ve yetkili kaynaktan alınması gerekir.

Yabancı dilde özel belgeler HMK m.223; resmî belgeler HMK m.224 çerçevesinde hazırlanır.

Uluslararası Fikrî Hak Dosyası Nasıl Hazırlanır?

Önce hakkın türü, hak sahibi, tescil numarası ve koruma ülkeleri belirlenir. Marka/patent/tasarım tescillerinin geçerlilik süresi ve kapsamı kontrol edilir. Telif hakkı için eser sahipliği ve oluşturma/yayım zinciri belgelenir.

İkinci olarak ihlal fiilleri ülke ülke ayrılır. Nerede üretim, satış, reklam, ithalat veya dijital erişim gerçekleştiği haritalanır. Üçüncü olarak hangi ülke hukukuna göre hangi korumanın talep edileceği MÖHUK m.23 mantığıyla belirlenir.

Dördüncü olarak taraflar arasında lisans veya devir sözleşmesi varsa m.28’e göre sözleşmesel hukuk ayrıca belirlenir. Beşinci olarak tedbir, delil tespiti, gümrük önlemi ve dava seçenekleri ayrı planlanır.

Genel uluslararası sözleşme hukukuna ilişkin MÖHUK m.24 hukuk seçimi rehberi de sözleşme bölümünde kullanılabilir.

10 Adımlık Fikrî Hak İhlali Kontrol Listesi

1. Marka, patent, tasarım, telif veya diğer hakkın türünü belirleyin.
2. Hakkın hangi ülkelerde geçerli koruması bulunduğunu doğrulayın.
3. İhlal fiillerini ülke ve tarih bazında ayırın.
4. Her talep için koruma istenen ülke hukukunu belirleyin.
5. İnternet erişimini gerçek pazar hedefleme bağlantılarıyla birlikte değerlendirin.
6. İhlalden sonra mahkeme hukuku seçimi yapılacaksa m.23 şartlarını kontrol edin.
7. Lisans/devir sözleşmesi varsa sözleşme hukukunu m.28’e göre ayrıca belirleyin.
8. Türk mahkemesinin milletlerarası ve yer itibariyle yetkisini ayrı inceleyin.
9. Dijital ve fiziksel ihlal delillerini silinmeden güvenilir biçimde tespit edin.
10. Yabancı sicil, mahkeme ve noter belgelerinin tercüme/tasdik zincirini tamamlayın.

Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.23 ve m.28
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
• Türk Patent ve Marka Kurumu
• WIPO – Dünya Fikrî Mülkiyet Teşkilatı

Sık Sorulan Sorular

1. Yabancı ülkedeki marka ihlaline Türk hukuku uygulanır mı?

Koruma Türkiye’de talep ediliyorsa Türk hukuku uygulanabilir; yabancı ülkedeki koruma talebi için o ülke hukuku gündeme gelir.

2. MÖHUK m.23’te temel bağlantı nedir?

Hangi ülkenin hukukuna göre fikrî mülkiyet koruması talep ediliyorsa o ülke hukuku uygulanır.

3. İnternette içerik Türkiye’den açılıyorsa otomatik Türk hukuku mu uygulanır?

Teknik erişilebilirlik tek başına yeterli olmayabilir; Türkiye pazarına yönelim ve Türkiye’de koruma talebi somut olarak değerlendirilir.

4. Uluslararası marka tescili tek dünya markası mı yaratır?

Hayır. Uluslararası sistem koruma talep edilen ülkelere genişleme sağlar; her ülke koruması kendi hukuk sistemi içinde sonuç doğurur.

5. Taraflar ihlalden önce istedikleri hukuku seçebilir mi?

MÖHUK m.23, ihlalden doğan taleplerde mahkeme hukukunun seçimini ihlal sonrasına bağlar.

6. Lisans sözleşmesine de m.23 mü uygulanır?

Lisans sözleşmesine uygulanacak hukuk için m.28 özel düzenleme getirir; mutlak hak ihlali m.23 kapsamında ayrıca incelenir.

7. Yabancı patent Türkiye’de otomatik korunur mu?

Patent koruması ülkeseldir. Türkiye’de geçerli patent veya uluslararası/bölgesel sistem üzerinden Türkiye’de koruma bulunması gerekir.

8. Yabancı mahkeme marka kararını Türkiye’de doğrudan uygulayabilir miyim?

Kararın Türkiye’de etkisi tanıma-tenfiz ve ilgili fikrî hak sicil/ülkesellik kuralları bakımından ayrıca değerlendirilir.

9. İhlal delili olarak ekran görüntüsü yeterli mi?

Ekran görüntüsü kullanılabilir ancak URL, tarih, hesap kimliği ve güvenilir tespit yöntemleriyle desteklenmesi delil gücünü artırır.

10. Fikrî hak ihlalinde ilk yapılacak işlem nedir?

Hakkın hangi ülkelerde korunduğunu ve ihlal fiilinin hangi ülke pazarlarında gerçekleştiğini belirleyip ülke bazlı delil tespiti yapmak gerekir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →