Yurt Dışı Sözleşmeye Hangi Ülke Hukuku Uygulanır? Hukuk Seçimi ve MÖHUK m.24 | 2026
Uluslararası satış, danışmanlık, lisans, yazılım, distribütörlük, acentelik, hizmet, ortak proje, franchising, tedarik veya diğer sınır ötesi sözleşmelerde taraflar çoğu zaman metnin sonuna “Governing Law” maddesi koyar. Bu maddenin işlevi, uyuşmazlığın esasına hangi ülkenin maddi hukukunun uygulanacağını belirlemektir. Ancak uygulamada “governing law”, “jurisdiction” ve “arbitration” kavramları sıklıkla birbirine karıştırılır.
MÖHUK m.24, Türk mahkemesi önüne gelen yabancılık unsuru taşıyan sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde uygulanacak hukukun temel kuralıdır. Taraf iradesine geniş alan tanır; fakat hukuk seçimi yoksa da uyuşmazlık hukuksuz kalmaz. Kanun, sözleşmenin en sıkı ilişkili olduğu hukuku objektif bağlantılar üzerinden belirler.
- MÖHUK m.24 hukuk seçimini nasıl düzenler?
- Hukuk seçimi açık mı olmalıdır?
- Sözleşmenin yalnız bir kısmı için hukuk seçilebilir mi?
- Hukuk seçimi sonradan değiştirilebilir mi?
- Hukuk seçimi yoksa hangi hukuk uygulanır?
- Karakteristik edim nedir?
- Hukuk seçimi ile mahkeme yetkisi arasındaki fark nedir?
- Hukuk seçimi ile tahkim şartı aynı mı?
- Hukuk seçiminin emredici kurallarla sınırı nedir?
- Uluslararası sözleşmede madde nasıl hazırlanmalıdır?
MÖHUK m.24 Hukuk Seçimini Nasıl Düzenler?
MÖHUK m.24/1’in temel kuralı, sözleşmeden doğan borç ilişkilerinin tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tabi olmasıdır. Böylece uluslararası sözleşmenin tarafları, uyuşmazlık çıktığında hangi ülke maddi hukukunun uygulanacağını önceden belirleyebilir.
Hukuk seçimi taraflardan birinin tabiiyetine, şirket merkezine veya ifa yerine bağlı olmak zorunda değildir. Taraflar sözleşmeyle makul ve belirli bir devlet hukukunu seçebilir. Örneğin Türk şirketi ile Alman şirketi arasında Hollanda’da ifa edilecek ticari bir sözleşmede İngiliz hukuku seçilmiş olabilir. Ancak seçimin kapsamı ve diğer emredici/müdahaleci kurallar ayrıca incelenir.
Hukuk seçimi yalnız “bu sözleşmeye X hukuku uygulanır” şeklinde kısa bir cümle değildir. Sözleşmenin kurulması, yorumlanması, tarafların borçları, ifa, ihlal, tazminat ve sona erme gibi konuların hangi hukuk düzeni tarafından çözüleceğini etkiler. Bazı meseleler ise ehliyet, şekil, temsil, taşınmaz veya fikrî hak gibi özel MÖHUK hükümlerine tabi olabilir.
Tarafların hukuk seçmesi Türk mahkemesinin seçilen yabancı hukuku uygulamasına engel değildir. Türk hâkimi, MÖHUK m.2 kapsamında yetkili yabancı hukuku re’sen uygular ve içeriğini tespit eder. Yabancı hukukun uygulanması, davanın mutlaka yabancı mahkemede görülmesi gerektiği anlamına gelmez.
Hukuk Seçimi Açık mı Olmalıdır?
MÖHUK m.24 açık hukuk seçimini kabul eder; ayrıca sözleşme hükümlerinden veya hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilen hukuk seçimini de geçerli sayar. Bu nedenle yalnız başlık altında “Governing Law: German Law” yazılması zorunlu değildir; ancak belirsizliğe yol açmayan açık kayıt en güvenli yöntemdir.
Örneğin sözleşmenin yalnız belirli bir ülkenin kanun maddelerine atıf yapması her zaman o ülke hukukunun tamamının seçildiği anlamına gelmeyebilir. Aynı şekilde sözleşmenin o ülkenin dilinde yazılması veya bedelin o ülke para birimiyle belirlenmesi tek başına tereddütsüz hukuk seçimi oluşturmaz.
Mahkeme veya tahkim yeri seçimi de tek başına uygulanacak hukuk seçimi değildir. “Uyuşmazlıklar Paris mahkemelerinde görülür” hükmü, tarafların mutlaka Fransız maddi hukukunu seçtiğini göstermez. Mahkeme kendi kanunlar ihtilafı kurallarına göre uygulanacak hukuku ayrıca belirleyebilir.
Hukuk seçiminin tereddütsüz olması için ayrı ve açık madde kullanılması gerekir. Çok dilli sözleşmelerde hukuk seçimi maddesinin bütün dil versiyonlarında aynı anlamı taşıması da kontrol edilmelidir.
Sözleşmenin Yalnız Bir Kısmı İçin Hukuk Seçilebilir mi?
Evet. MÖHUK m.24, tarafların sözleşmenin tamamı veya bir kısmı için hukuk seçmesine izin verir. Milletlerarası özel hukukta “kısmi hukuk seçimi” olarak adlandırılan bu yöntem, özellikle karma ve çok bileşenli sözleşmelerde kullanılabilir.
Ancak sözleşmenin farklı bölümlerine farklı hukukların uygulanması yorum ve çelişki riski yaratır. Örneğin lisans hükümlerine bir ülke, hizmet hükümlerine başka ülke hukuku seçilmişse fesih, sorumluluk veya tazminat maddelerinin hangi bölüme ait olduğu açık yazılmalıdır.
Kısmi hukuk seçimi, kanunun zorunlu olarak özel hukuka bağladığı konuları bertaraf etmek için kullanılamaz. Örneğin tüketici, işçi veya taşınmaz bağlantılı sözleşmelerde MÖHUK’un özel hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Pratikte tek bir uygulanacak hukuk seçmek çoğu ticari sözleşmede daha öngörülebilir sonuç verir. Kısmi seçim yapılacaksa her bölümün kapsamı açık sınırlarla belirlenmeli ve uyuşmazlık çözüm maddesiyle uyumu kontrol edilmelidir.
Hukuk Seçimi Sonradan Değiştirilebilir mi?
MÖHUK m.24 tarafların seçtikleri hukuku sonradan değiştirmelerine izin verir. Taraflar sözleşme kurulduktan sonra ek protokolle veya geçerli bir değişiklik anlaşmasıyla başka bir hukuk seçebilir.
Sonradan yapılan hukuk seçiminin sözleşmenin kuruluşundan itibaren etkili olabilmesi mümkündür; ancak üçüncü kişilerin hakları korunur. Taraflar kendi aralarında yaptıkları değişiklikle üçüncü kişinin daha önce doğmuş hakkını ortadan kaldıramaz.
Değişiklik yapılırken yalnız hukuk seçimi maddesi değil, mahkeme yetkisi, tahkim, tebligat ve dil hükümleri de gözden geçirilmelidir. Örneğin uygulanacak hukuk Türk hukukundan İsviçre hukukuna çevrilirken yetkili mahkeme maddesinin aynı bırakılması bilinçli tercih olabilir; ancak taraflar bunun sonucunu anlamalıdır.
Şirketlerde sonradan hukuk seçimi değişikliğini imzalayan temsilcinin yetkisi de kontrol edilmelidir. Yetkisiz temsilci tarafından imzalanan ek protokol, uygulanacak hukuk maddesi dahil sözleşme değişikliğinin geçerliliğini tartışmalı hâle getirebilir.
Hukuk Seçimi Yoksa Hangi Hukuk Uygulanır?
MÖHUK m.24/4, hukuk seçimi yapılmamışsa sözleşmeden doğan ilişkiye o sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukukun uygulanacağını düzenler. Kanun en sıkı ilişkinin tespitinde karakteristik edim borçlusuna dayanan bir karine sistemi kurar.
Karakteristik edim borçlusunun sözleşmenin kuruluş anındaki mutad meskeni, ticari veya mesleki faaliyet kapsamında kurulan sözleşmede ise işyeri bağlantısı esas alınır. Karakteristik edim borçlusunun birden fazla işyeri varsa sözleşmeyle en sıkı ilişkili işyeri dikkate alınır.
Ancak kanuni karineler mutlak değildir. Bütün hâl ve şartlara göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili başka bir hukuk açıkça bulunuyorsa o hukuk uygulanır. Böylece sözleşmenin gerçek ekonomik ve hukuki merkezi, mekanik tek bağlantının önüne geçebilir.
Hukuk seçimi olmayan uluslararası sözleşmelerde sonuç önceden tahmin edilmesi daha zor bir kanunlar ihtilafı incelemesine dönüşür. Bu nedenle ticari sözleşmelerde uygulanacak hukukun açıkça seçilmesi, uyuşmazlık riskini azaltır.
Karakteristik Edim Nedir?
Karakteristik edim, sözleşme türünü diğer sözleşmelerden ayıran tipik edimdir. Para ödeme borcu çoğu iki tarafa borç yükleyen sözleşmede ortak olduğundan genellikle karakteristik edim sayılmaz; mal teslimi, hizmet sunumu veya belirli uzmanlık edimi sözleşmenin tipik karakterini belirleyebilir.
Satış sözleşmesinde satıcının mal teslimi; hizmet sözleşmesinde hizmet sağlayıcının hizmeti; lisans sözleşmesinde lisans verenin kullanım hakkı sağlaması çoğu durumda karakteristik edim yaklaşımında önem taşır. Ancak her karma sözleşmede tek bir karakteristik edim kolayca belirlenemeyebilir.
Ticari veya mesleki sözleşmelerde karakteristik edim borçlusunun işyeri dikkate alınır. Birden fazla işyeri varsa sözleşmeyle en sıkı ilişkili işyeri önem kazanır. Global şirketin sadece ana merkezine bakıp diğer operasyon merkezlerini yok saymak doğru değildir.
Karakteristik edim sistemi yalnız hukuk seçimi bulunmadığında devreye giren objektif bağlama yöntemidir. Taraflar geçerli bir hukuk seçimi yaptıysa m.24/1–3 öncelikle uygulanır.
Hukuk Seçimi ile Mahkeme Yetkisi Arasındaki Fark Nedir?
Uygulanacak hukuk ile mahkeme yetkisi tamamen ayrı sorulardır. “Bu sözleşmeye Alman hukuku uygulanacaktır” demek, Alman mahkemelerini yetkili kılmaz. “İstanbul mahkemeleri yetkilidir” demek de tek başına Türk maddi hukukunu seçmez.
Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK m.40 ve devamı ile HMK’nın yer itibariyle yetki hükümlerine göre belirlenir. Tarafların yabancı devlet mahkemesini seçmesi MÖHUK m.47’nin şartlarına tabidir. Bu konuda yabancı mahkeme yetki şartı rehberi incelenebilir.
Örneğin sözleşmede “Türk hukuku uygulanacak, Münih mahkemeleri yetkili olacaktır” denebilir. MÖHUK m.47 şartları oluşuyorsa yabancı mahkeme Türk hukukunu uygulamak durumunda kalabilir. Tersi durumda Türk mahkemesi yabancı hukuku uygulayabilir.
Dava stratejisinde önce yetkili merci, sonra uygulanacak hukuk ayrı başlıkta analiz edilmelidir. Bunların tek maddede karışık yazılması sözleşme yorumunu ve dava riskini artırır.
Hukuk Seçimi ile Tahkim Şartı Aynı mı?
Hayır. Tahkim, uyuşmazlığın devlet mahkemesi yerine hakemler tarafından çözülmesini kararlaştırır. Hukuk seçimi ise hakem veya mahkemenin uyuşmazlığın esasına hangi ülke hukukunu uygulayacağını belirler.
Bir sözleşmede “uygulanacak hukuk Türk hukuku, tahkim yeri Londra, tahkim kuralları ICC” şeklinde üç farklı düzenleme birlikte bulunabilir. Burada Türk hukuku maddi hukuk; Londra tahkim yeri; ICC ise kurumsal tahkim kurallarını gösterir.
Tahkim anlaşmasının geçerliliği 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu, 1958 New York Sözleşmesi ve diğer ilgili kurallara göre ayrıca incelenir. Uygulanacak hukuk maddesinin geçerli olması tahkim şartını otomatik geçerli hâle getirmez.
Sitenizdeki yurt dışı sözleşmede tahkim şartı rehberinde tahkim anlaşmasının yazılı şekli ayrıca açıklanmaktadır.
Hukuk Seçiminin Emredici Kurallarla Sınırı Nedir?
Tarafların yabancı hukuk seçmesi, Türk hukukunun her emredici kuralını otomatik olarak bertaraf ettikleri anlamına gelmez. MÖHUK m.6, Türk hukukunun düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından doğrudan uygulanan kurallarının, yetkili yabancı hukuka rağmen uygulanacağını düzenler.
MÖHUK m.5 ise yetkili yabancı hukuk hükmünün somut olaya uygulanmasının Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç doğurması hâlinde o hükmün uygulanmayacağını düzenler. Bu iki kurum aynı değildir: doğrudan uygulanan kural önceden kendi uygulama alanını talep eder; kamu düzeni müdahalesi ise yabancı hukukun somut sonucuna yönelir.
Tüketici ve iş sözleşmelerinde taraf seçimi ayrıca özel koruma hükümlerine tabidir. MÖHUK m.26 tüketicinin, m.27 işçinin zorunlu korumalarını saklı tutan özel sistemler kurar. Bu nedenle ticari şirketler arasında kullanılabilecek geniş hukuk seçimi kaydı, tüketici veya iş sözleşmesine aynen kopyalanmamalıdır.
Rekabet, ithalat-ihracat, kambiyo, yaptırım, sermaye piyasası, taşınmaz veya iş sağlığı gibi alanlarda özel emredici kurallar somut sözleşmenin konusu üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Uluslararası Sözleşmede Hukuk Seçimi Maddesi Nasıl Hazırlanmalıdır?
İlk adım sözleşmenin gerçek türünü belirlemektir. Tüketici, iş, taşıma, sigorta, taşınmaz veya fikrî hak sözleşmelerinde MÖHUK’un özel kuralları bulunabilir. Genel m.24 hükmü özel düzenlemeler yokmuş gibi tek başına kullanılmamalıdır.
İkinci adım seçilen hukukun açık devlet hukuku olarak yazılmasıdır. “Uluslararası ticaret hukuku uygulanır” gibi belirsiz bir ifade, devlet hukuku seçimine ilişkin m.24 sisteminde yorum sorunu yaratabilir. Incoterms, UNIDROIT ilkeleri veya ticari teamüller sözleşmeye dahil edilebilir; ancak bunların devlet hukukundan farklı norm kaynakları olduğu bilinmelidir.
Üçüncü adım hukuk seçimi maddesinin yetki veya tahkim maddesiyle uyumudur. Dördüncü adım sözleşme dilidir. Yabancı dildeki sözleşme Türk mahkemesine sunulacaksa HMK m.223 uyarınca tercüme gerekir; ayrıntılar yabancı dilde sözleşmenin mahkemeye sunulması rehberindedir.
Beşinci adım, olası yabancı dava veya icra sürecidir. Yabancı şirket Türkiye’de dava açacaksa MÖHUK m.48 yabancılık teminatı gündeme gelebilir. Bu konuda MÖHUK m.48 yabancı davacı teminatı içeriği kullanılabilir.
10 Adımlık Hukuk Seçimi Kontrol Listesi
- Sözleşmenin yabancılık unsuru taşıdığını ve gerçek sözleşme türünü belirleyin.
- MÖHUK’ta m.24 dışında özel bir bağlama kuralı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Uygulanacak devlet hukukunu açık ve tereddütsüz yazın.
- Hukuk seçiminin sözleşmenin tamamına mı bir kısmına mı uygulanacağını belirleyin.
- Hukuk seçimi ile mahkeme yetkisini ayrı maddelerde düzenleyin.
- Tahkim varsa tahkim yeri, kurum/kurallar ve esas hukuku birbirinden ayırın.
- Hukuk seçimi yoksa karakteristik edim ve en sıkı ilişki analizini yapın.
- Türk doğrudan uygulanan kuralları ve kamu düzeni sınırını kontrol edin.
- Tüketici/işçi gibi zayıf taraf koruması bulunan sözleşmelerde özel m.26–27 hükümlerini uygulayın.
- Çok dilli sözleşmelerde hukuk seçimi maddesinin bütün metinlerde aynı anlamı taşıdığını doğrulayın.
Resmî Kaynaklar
- 5718 sayılı MÖHUK – m.2, m.5, m.6, m.24 ve m.40–48
- 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu
- Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü
Sık Sorulan Sorular
1. Uluslararası sözleşmede taraflar istedikleri ülke hukukunu seçebilir mi?
MÖHUK m.24 taraf iradesine geniş alan tanır. Ancak özel bağlama kuralları, doğrudan uygulanan kurallar, kamu düzeni ve zayıf taraf koruması gibi sınırlar ayrıca dikkate alınır.
2. Hukuk seçimi açık yazılmak zorunda mı?
Açık seçim en güvenli yöntemdir. MÖHUK m.24 ayrıca sözleşme hükümleri veya hâlin şartlarından tereddütsüz anlaşılabilen seçimi de kabul eder.
3. “İngiliz hukuku uygulanır” demek İngiliz mahkemelerini yetkili yapar mı?
Hayır. Uygulanacak hukuk ile mahkeme yetkisi ayrı konulardır.
4. Sözleşmenin yalnız bir kısmına farklı hukuk seçilebilir mi?
Evet. MÖHUK m.24 kısmi hukuk seçimine izin verir; ancak bölümler arasındaki kapsam ve çelişki açık düzenlenmelidir.
5. Hukuk seçimi sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Taraflar sonradan hukuk seçimini değiştirebilir; üçüncü kişilerin hakları korunur.
6. Hukuk seçimi yapılmamışsa ne olur?
MÖHUK m.24/4 uyarınca sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk uygulanır; karakteristik edim borçlusunun mutad meskeni/işyeri bağlantısı temel karine sağlar.
7. Karakteristik edim nedir?
Sözleşmeyi tipik olarak diğer sözleşmelerden ayıran esas edimdir; çoğu sözleşmede salt para ödeme borcu değil, mal/hizmet sağlayan edim önem taşır.
8. Türk mahkemesi yabancı hukuku uygulayabilir mi?
Evet. MÖHUK m.2 uyarınca yetkili yabancı hukuk Türk mahkemesince uygulanabilir ve içeriği re’sen tespit edilir.
9. Yabancı hukuk seçilirse Türk emredici kuralları hiç uygulanmaz mı?
Hayır. MÖHUK m.6’daki doğrudan uygulanan kurallar ve m.5 kamu düzeni müdahalesi ile özel koruyucu hükümler ayrıca uygulanabilir.
10. Hukuk seçimi ile tahkim aynı şey mi?
Hayır. Hukuk seçimi uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuku; tahkim ise uyuşmazlığı çözecek merci ve usulü belirler.
Hukuk seçimi, mahkeme yetkisi, tahkim, yabancı belge, temsil ve icra kabiliyeti sözleşme imzalanmadan önce birlikte fakat ayrı hukuki başlıklarla kontrol edilmelidir. Türkiye geneli dosyalar Mersin ofisinden yönetilebilir.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki 5718 sayılı MÖHUK m.24 ve ilgili milletlerarası özel hukuk hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
