Aile Vakfı Nasıl Kurulur? TMK 372 ve Kuşaktan Kuşağa Mal Bırakma Yasağı | 2026

Aile vakfı nedir?

Aile vakfı, TMK m.372’de özel olarak düzenlenen bir vakıf türüdür. Hükme göre aile bireylerinin eğitim ve öğrenimleri, donanım ve desteklenmeleri ve bunlara benzer amaçların gerektirdiği harcamaların yapılması için kişiler hukuku ve miras hukuku hükümleri uyarınca aile vakfı kurulabilir.

Bu vakıf türünün yararlanıcı çevresi, genel kamu yararı amacı taşıyan vakıflardan farklı olarak kurucunun aile bireyleriyle bağlantılıdır. Ancak aile vakfı salt “aile servetini aile içinde tutma” kurumu değildir. Kanun izin verilen aile yararını belirli sosyal ve kişisel destek amaçlarıyla sınırlar.

Aile vakfı da özel hukuk tüzel kişisidir. Kuruluşu bakımından TMK m.101 ve devamındaki vakıf hükümleri uygulanır. Dolayısıyla belirli ve sürekli amaç, yeterli malvarlığı, vakıf senedi, yönetim organı, yerleşim yeri ve mahkeme tescili gibi genel şartlar aile vakfında da aranır.

Aile vakfı hangi amaçlarla kurulabilir?

TMK m.372’de örneklenen amaçlar eğitim ve öğrenim, donanım ve desteklenme ile bunlara benzer aile yararı amaçlarıdır. Eğitim bursu, meslek edinme desteği, bilimsel öğrenim giderleri veya aile bireylerinin yaşamda zorlayıcı durumlarla karşılaşması halinde belirlenmiş destek mekanizmaları bu çerçevede kurgulanabilir.

“Bunlara benzer amaçlar” ifadesi sınırsız bir serbesti vermez. Amaç, maddenin koruduğu aile bireylerinin kişisel gelişimi, eğitimi ve desteklenmesi ekseninde kalmalıdır. Vakıf senedinde yararlanma koşulları, destek türleri ve karar usulü belirli olmalıdır.

Örneğin “aile mensuplarına yönetimin istediği her türlü ödeme yapılır” şeklindeki sınırsız bir düzenleme, vakfın belirli ve sürekli amaç şartıyla bağdaşmaz. Hangi ihtiyacın destekleneceği, yararlanıcının hangi objektif koşulları taşıyacağı ve ödeme kararının hangi organ tarafından verileceği senette düzenlenmelidir.

Bir malı aynı soyda kuşaktan kuşağa bırakmak neden yasaktır?

TMK m.372’nin ikinci fıkrası açık bir yasak getirir: bir malın veya hakkın başkalarına geçmemek üzere aynı soydan gelenlere kuşaktan kuşağa kalacak şekilde özgülenmesi yasaktır. Kanun, bu tür özgülenmenin vakıf kurma yoluyla da yapılamayacağını ayrıca belirtir.

Bu yasak, aile vakfını eski anlamda aile mallarını daimi şekilde devirden çıkaran bir “aile fideikomis” aracına dönüştürmeyi engeller. Kurucu, bir taşınmazın hiçbir zaman aile dışına çıkmamasını ve her kuşakta yalnız belirli soy mensuplarına geçmesini vakıf senediyle emrederek kanundaki mülkiyet ve miras düzenini etkisiz bırakamaz.

Buna karşılık taşınmazın vakıf malvarlığına özgülenmesi ve vakfın bu taşınmazın gelirini kanuna uygun aile desteği amacı için kullanması mümkündür. Burada malın sahibi aile bireyleri değil, vakıf tüzel kişisidir. Amaç da malı kuşaktan kuşağa aile bireylerinin kişisel mülkiyetine geçirmek değil, vakfın amacı doğrultusunda destek sağlamaktır.

Bu ayrım senette çok açık kurulmalıdır. “Taşınmaz aile çocuklarına nesilden nesile kalacaktır” hükmü ile “taşınmaz vakıf mülkiyetinde tutulacak, kira geliri senetteki eğitim desteği koşullarına göre yararlanıcılara tahsis edilecektir” hükmü aynı değildir.

Aile vakfı nasıl kurulur?

Aile vakfı için TMK m.372 özel amaç rejimini belirler; kuruluş şekli bakımından TMK m.102 ve devamındaki genel vakıf hükümleri uygulanır. Kurma iradesi resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanabilir. Sağlığında kuruluşta resmî senet noterde düzenleme şeklinde hazırlanır ve yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde tescil istenir.

Vakıf senedinde TMK m.106 gereğince vakfın adı, amacı, özgülenen mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim şekli ve yerleşim yeri yer almalıdır. Aile vakfında ayrıca yararlanıcı aile çevresinin ve destek koşullarının ileride tereddüt doğurmayacak biçimde tanımlanması önemlidir.

Mahkeme, kuruluş şartlarını ve vakıf amacının m.372 ile uyumunu değerlendirir. Vakıf tescille tüzel kişilik kazanır; ardından VGM merkezî siciline kaydedilir ve Resmî Gazete’de ilan edilir. Noter ve tescil süreci için Resmî Senetle Vakıf Nasıl Kurulur? rehberi incelenebilir.

Aile vakfında 2026 asgari kuruluş malvarlığı ne kadar?

Aile vakfı da Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre kurulan yeni vakıf olduğundan, VGM’nin 2026 yılı için belirlediği genel asgari kuruluş malvarlığı uygulanır. Vakıflar Meclisinin 22.12.2025 tarihli ve 819/790 sayılı kararıyla 2026 yılı için asgari tutar 5.000.000 TL olarak belirlenmiştir.

Bu tutar alt sınırdır. Vakfın amacı örneğin çok sayıda aile bireyinin uzun süreli eğitim giderlerini karşılamak ise, başlangıç malvarlığının gelir üretme kapasitesi ve gider planı ayrıca değerlendirilmelidir. TMK m.101’deki yeterlilik koşulu aile vakfında da geçerlidir.

Kuruluş malvarlığı nakit, taşınmaz veya ekonomik değeri bulunan diğer mal ve haklardan oluşabilir. Taşınmaz özgüleniyorsa mahkemece değer tespiti yapılır ve TMK m.105 uyarınca tescil kararı üzerine vakıf adına tapu tescili gerçekleştirilir. Ayrıntı için Vakfa Taşınmaz Nasıl Özgülenir? yazısı kullanılabilir.

Aile vakfından kimler yararlanabilir?

TMK m.372 aile bireylerini esas alır. Ancak hangi aile bireylerinin hangi sıra ve koşullarla yararlanacağı vakıf senedinde belirlenmelidir. “Kurucunun altsoyu”, “kurucunun çocukları ve onların altsoyu”, “belirli dereceye kadar kan hısımları” gibi tanımların sonuçları farklıdır.

Yararlanıcı çevresi belirlenirken nüfus kayıtlarıyla doğrulanabilir objektif ölçüler kullanılmalıdır. Evlat edinme, evlilik yoluyla hısımlık, boşanma, ölüm ve yeni doğum gibi durumların yararlanma statüsüne etkisi senette açıkça düzenlenebilir. Aksi halde yönetim organının geniş takdir kullanması aile içi uyuşmazlığa yol açabilir.

Yararlanma yalnız aile bağına değil, vakfın amacına da bağlı olmalıdır. Örneğin eğitim desteği amacı varsa, öğrenim durumunun belgelendirilmesi; ihtiyaç desteği varsa objektif ihtiyaç kriterleri; belirli yaş veya eğitim seviyesi varsa bunların açık yazılması gerekir.

Aile vakfı miras planlamasında nasıl kullanılabilir?

Aile vakfı miras planlamasıyla bağlantılı olabilir, ancak saklı pay ve tasarruf nisabı kurallarını ortadan kaldırmaz. Vakıf ölüme bağlı tasarrufla kurulacaksa TMK m.526 uyarınca miras bırakan, terekesinin ancak tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü vakfa özgüleyebilir.

TMK m.108 de vakfedenin mirasçıları ve alacaklılarının bağışlama ve ölüme bağlı tasarruf hükümlerinden doğan dava haklarını saklı tutar. Aile vakfı kurulması, saklı payı etkisiz kılan veya alacaklılardan mal kaçırmayı meşrulaştıran bir yöntem değildir.

Ölüme bağlı aile vakfı planlanıyorsa vasiyetname veya miras sözleşmesinin şekli, vakfa özgülenen malvarlığı, tasarruf nisabı, yararlanıcı çevresi ve yönetim yapısı birlikte hazırlanmalıdır. Ayrıntılı açıklama için Vasiyetname ile Vakıf Nasıl Kurulur? rehberi incelenebilir.

Aile vakfının yönetimi nasıl düzenlenmelidir?

VGM’nin güncel kuruluş rehberine göre yeni vakıflarda bir yönetim organının bulunması zorunludur. Aile vakfında yönetim organı aile bireylerinden oluşturulabilir; ancak bu bir zorunluluk değildir. Senet, liyakat, süreklilik ve çıkar çatışması risklerini gözeterek yönetim modelini kurmalıdır.

Yönetim organının seçimi, görev süresi, toplantı ve karar yeter sayıları, temsil yetkisi, yararlanıcılarla ilgili ödeme kararlarında çıkar çatışması, üyeliğin sona ermesi ve boşalan üyeliğin tamamlanması açıkça yazılmalıdır. Bir yönetici kendisinin veya yakın aile kolunun yararlanacağı bir destek hakkında karar veriyorsa, oy kullanma ve çekilme kuralı senette düzenlenebilir.

Aile içi uyuşmazlıklar vakfın karar mekanizmasını kilitlememelidir. Özellikle “her aile kolundan bir yönetici” gibi modellerde ölüm, istifa veya hısımlık bağındaki değişiklikler sonrasında organın nasıl tamamlanacağı önceden düzenlenmelidir.

Aile vakfı kurulunca otomatik vergi muafiyeti doğar mı?

Hayır. Vakıf kurulması ile vergi muafiyeti statüsü aynı şey değildir. Aile vakfı tescille özel hukuk tüzel kişiliği kazanır; vergi muafiyeti ise ayrı kanuni şartlar ve ayrı başvuru/karar mekanizmasına tabidir. Vakfın adında “aile vakfı” bulunması veya eğitim desteği yapması kendiliğinden vergi muafiyeti sağlamaz.

Vergi yükümlülükleri vakfın gelir türüne, iktisadi işletmesi bulunup bulunmamasına, taşınmaz gelirlerine ve diğer işlemlerine göre ayrıca değerlendirilir. Vakıf adına banka hesabı ve muhasebe düzeni kurulmalı; aile bireylerine yapılan ödemeler senet amacı ve yetkili organ kararlarıyla belgelenmelidir.

Aile vakfı, kurucunun kişisel harcamalarını “vakıf gideri” adıyla karşılamak için kullanılamaz. Her ödeme vakıf senedindeki amaçla doğrudan bağlantılı, belgeli ve yönetim organınca usulüne uygun karara bağlanmış olmalıdır.

Aile vakfında yararlanıcı olmak malvarlığında mülkiyet hakkı verir mi?

Hayır. Vakıf tescille ayrı bir özel hukuk tüzel kişisi olur ve vakfa özgülenen malvarlığı vakfın mülkiyetine geçer. Aile bireyinin vakıf senedine göre burs, eğitim desteği veya başka bir yardım almaya hak kazanması, onu vakıf taşınmazlarının veya banka hesaplarının paydaşı yapmaz. Yararlanıcı ile vakıf malvarlığı arasındaki ilişki, senetteki amaç ve destek hükümlerine dayanır.

Bu ayrım, aile vakfının TMK m.372’de yasaklanan kuşaktan kuşağa mal tahsisine dönüşmemesi bakımından özellikle önemlidir. Aile bireyi “vakıf malının sahibi” değildir; şartları taşıdığı ölçüde vakıf amacından yararlanır. Vakıf yönetimi de malvarlığını belirli aile bireylerinin kişisel malı gibi dağıtamaz.

Senette belirli bir destek hakkı açık ve objektif koşullara bağlanmışsa, bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği vakıf yönetimince senede göre değerlendirilir. Yönetim organının keyfî ayrım yapması veya aynı durumdaki yararlanıcılar arasında senette dayanağı bulunmayan farklılık yaratması uyuşmazlığa yol açabilir. Bu nedenle başvuru, belge, değerlendirme ve ödeme usulü önceden yazılmalıdır.

Aile vakfının malvarlığı nasıl korunmalıdır?

Aile vakfının gelir ve malvarlığı yalnız vakıf senedindeki amaçlar için kullanılmalıdır. Kurucu veya yöneticilerin kişisel banka hesaplarıyla vakıf hesaplarının karıştırılmaması, taşınmazların vakıf adına tescilli olması ve bütün gelir-giderlerin muhasebe belgelerine dayanması gerekir. Aile bağının yakınlığı, tüzel kişilik ile aile bireylerinin malvarlığı arasındaki ayrılığı ortadan kaldırmaz.

Vakıf, gelir getirici taşınmaz veya diğer yatırımlara sahipse yönetim organı bu varlıkları vakıf amacını sürdürülebilir biçimde finanse edecek şekilde değerlendirmelidir. VGM’nin güncel yönetim açıklaması, vakıf varlıklarının ekonomik kural ve riskler gözetilerek değerlendirilmesini ve paraların Türkiye’de kurulu bankalarda tutulmasını öngörür.

Yararlanıcılara yapılacak her ödeme; kimlik, yararlanma şartı, yönetim kararı, tutar ve ödeme belgesiyle izlenebilir olmalıdır. Bu düzen hem VGM denetimini kolaylaştırır hem de aile içindeki “kim ne kadar destek aldı?” uyuşmazlıklarının objektif kayıtlarla çözülmesini sağlar.

Bu nedenle aile vakfının işleyişi, aile içi güvene değil; yazılı senet hükümlerine, organ kararlarına ve denetlenebilir, düzenli ve sürdürülebilir mali kayıtlara ve açık, yazılı ve izlenebilir sorumluluk düzenine dayanmalıdır.

Aile vakfı kurulurken sık yapılan hukuki hatalar

Birinci hata, aile vakfını malı nesiller boyunca devredilemez biçimde aile içinde tutma aracı sanmaktır. TMK m.372 bu tür kuşaktan kuşağa özgülemeyi açıkça yasaklar. İkinci hata, yararlanıcı çevresini belirsiz bırakmak ve “aile” kavramını senette tanımlamamaktır.

Üçüncü hata, destek koşullarını yönetimin sınırsız takdirine bırakmaktır. Dördüncü hata, vakıf malvarlığı ile kurucunun/aile üyelerinin kişisel malvarlığını fiilen birbirinden ayırmamaktır. Beşinci hata, saklı payları hesaba katmadan ölüme bağlı tasarrufla aşırı malvarlığı özgülemektir.

Altıncı hata, aile içi çıkar çatışmalarına karşı yönetim kuralı koymamaktır. Yedinci hata, 2026 asgari kuruluş malvarlığını yalnız nominal tutar olarak karşılayıp vakfın uzun süreli eğitim/destek giderlerini finanse edecek gelir modelini kurmamaktır. Sekizinci hata, tescil sonrası VGM bildirim ve denetim yükümlülüklerini aile içi özel düzen olarak görüp ihmal etmektir.

Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler

• Vakıflar Genel Müdürlüğü – Vakıf Nasıl Kurulur?
• Vakıflar Genel Müdürlüğü – Güncel Mevzuat

Vakıf senedi hükümleri için Vakıf Senedinde Neler Yazmak Zorunlu?; tüzel kişiliğin doğumu için Vakıf Ne Zaman Tüzel Kişilik Kazanır? yazıları incelenebilir. Seri Dernek ve Vakıf Hukuku kategorisindedir.

Sık Sorulan Sorular

1. Aile vakfı kurulabilir mi?

Evet. TMK m.372 aile bireylerinin eğitim, öğrenim, donanım, desteklenme ve benzeri amaçları için aile vakfına izin verir.

2. Aile malları vakıfla sonsuza kadar ailede tutulabilir mi?

Hayır. TMK m.372 bir mal veya hakkın aynı soydan gelenlere kuşaktan kuşağa kalacak ve başkalarına geçmeyecek şekilde özgülenmesini yasaklar.

3. Aile vakfı sadece eğitim bursu mu verebilir?

Hayır. Kanun eğitim ve öğrenim yanında donanım, desteklenme ve bunlara benzer aile yararı amaçlarını da kapsar.

4. Aile vakfı mahkeme tesciline tabi mi?

Evet. Diğer yeni vakıflar gibi TMK m.102 uyarınca yerleşim yeri mahkemesi nezdindeki sicile tescille tüzel kişilik kazanır.

5. 2026 asgari kuruluş malvarlığı aile vakfında da 5.000.000 TL mi?

Evet. VGM’nin 2026 yılı için yeni vakıflar bakımından ilan ettiği genel asgari tutar 5.000.000 TL’dir.

6. Aile vakfına taşınmaz konulabilir mi?

Evet. Taşınmaz vakfa özgülenebilir; mahkemece değer tespiti ve TMK m.105 uyarınca tapu tescili yapılır.

7. Sadece kurucunun çocukları yararlanabilir mi?

Yararlanıcı çevresi senette TMK m.372’deki aile vakfı amacıyla uyumlu ve belirli biçimde tanımlanmalıdır.

8. Aile vakfı vasiyetnameyle kurulabilir mi?

Evet. TMK m.102 ve m.526 çerçevesinde ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurulabilir; tasarruf edilebilir kısım sınırı uygulanır.

9. Aile vakfı vergi muafiyetinden otomatik yararlanır mı?

Hayır. Vakfın tüzel kişilik kazanması ile vergi muafiyeti statüsü ayrı hukukî süreçlerdir.

10. Aile vakfının yöneticileri mutlaka aileden mi olmalıdır?

Kanun bunu zorunlu kılmaz; yönetim organı vakıf senedine göre oluşturulur ve genel vakıf yönetim kuralları uygulanır.