Vasiyetname ile Vakıf Nasıl Kurulur? TMK 102, 526 ve Mirasçı Hakları | 2026

TMK m.526 ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurmayı nasıl düzenler?

Türk Medenî Kanunu m.526, mirasbırakana terekesinin tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü özgüleyerek vakıf kurma imkânı verir. Kanun aynı maddede vakfın tüzel kişilik kazanabilmesi için vakıf kurma iradesinin kanun hükümlerine uygun biçimde açıklanmış olması gerektiğini de ortaya koyar. Böylece miras hukukundaki ölüme bağlı tasarruf serbestisi ile vakıf hukukundaki amaç ve malvarlığı unsurları aynı işlemde birleşir.

Ölüme bağlı vakıf kuruluşu, mevcut bir vakfa vasiyet yoluyla bağış yapılmasından farklıdır. Mevcut vakfa belirli mal bırakılmasında yararlanıcı zaten tüzel kişidir. TMK m.526 anlamındaki kuruluşta ise miras bırakanın ölümünden sonra yeni bir tüzel kişiliğin doğması hedeflenir. Bu nedenle kuruluş belgesinde yalnız “mal bırakıyorum” denilmesi değil, yeni vakfın amacı, adı, malvarlığı ve yönetim modelinin hukukî olarak kurulabilir biçimde belirlenmesi gerekir.

Vakıf kurma iradesinin miras bırakan hayattayken resmî senetle vakıf kuruluşu şeklinde açıklanması da mümkündür. İki yolun temel farkı, ölüme bağlı tasarrufta kuruluş işlemlerinin ve tescilin miras bırakanın ölümünden sonra yürütülmesidir.

TMK m.102 ile TMK m.526 arasındaki bağlantı nedir?

TMK m.102, vakıf kurma iradesinin resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanacağını düzenleyen genel kuruluş hükmüdür. TMK m.526 ise miras hukuku bölümünde, ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurmanın mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmıyla ilişkisini düzenler. Bu iki hüküm birlikte uygulanır.

TMK m.102 gereğince vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescille tüzel kişilik kazanır. Dolayısıyla geçerli bir vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde vakıf kurma iradesi bulunması, ölüm anında kendiliğinden tüzel kişilik yaratmaz. Ölümden sonra kuruluş belgesi açılır, ilgili merciler devreye girer ve tescil süreci işletilir.

Ölüme bağlı tasarrufun şekli ise miras hukukunun emredici şekil kurallarına tabidir. Vasiyetnamenin resmî, el yazılı veya kanunun şartları oluşmuşsa sözlü vasiyetname türlerinden hangisiyle yapılmış olduğu; miras sözleşmesi söz konusuysa bunun şekil şartları ayrıca değerlendirilir. Vakıf kurma iradesi geçerli bir ölüme bağlı tasarruf içinde yer almalıdır.

Tasarruf edilebilir kısım neden önemlidir?

TMK m.526, vakıf için özgülenebilecek tereke değerini “tasarruf edilebilir kısım” ile sınırlar. Bunun sebebi, saklı paylı mirasçıların kanundan doğan haklarının ölüme bağlı tasarrufla bertaraf edilememesidir. Miras bırakan ancak saklı paylar dışında serbestçe tasarruf edebildiği bölüm üzerinde vakıf kurma tasarrufu yapabilir.

Bu nedenle ölüme bağlı vakıf planlanırken yalnız ölüm tarihindeki tahmini tereke büyüklüğüne bakmak yeterli değildir. Saklı paylı mirasçıların kim olduğu, terekenin net değeri, borçlar, tenkise tabi sağlararası kazandırmalar ve diğer ölüme bağlı tasarruflar birlikte değerlendirilmelidir. Vakfa özgülenen bölüm tasarruf nisabını aşarsa, mirasçıların tenkis hakkı gündeme gelir.

TMK m.108 de vakfedenin mirasçıları ile alacaklılarının bağışlamaya ve ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümler uyarınca dava haklarını saklı tutar. Bu nedenle vakıf kurulması, saklı pay veya alacaklıların korunmasına ilişkin kuralları ortadan kaldıran bir araç değildir.

Vasiyetname veya miras sözleşmesinde neler bulunmalıdır?

Ölüme bağlı kuruluşta da vakfın temel unsurları belirlenebilir olmalıdır. TMK m.106’ya göre vakfın adı, amacı, amaca özgülenen mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri vakıf senedinin zorunlu içeriğidir. Ölüme bağlı tasarrufla kuruluşta bu unsurların, miras bırakanın iradesini gerçekleştirecek açıklıkta gösterilmesi tescil sürecini doğrudan etkiler.

Özellikle amaç ile özgülenen malvarlığının belirli olması kritiktir. “Mirasımdan uygun bir miktarla hayır vakfı kurulsun” gibi miktarı, amacı ve yararlanıcı çerçevesi belirsiz ifadeler mahkemenin iradeyi uygulamasını güçleştirir. Buna karşılık belirli bir eğitim veya sosyal yardım amacı, özgülenecek para veya taşınmaz ve yönetim modelinin açıkça yazılması kuruluş iradesini somutlaştırır.

Vakıf adı seçilirken hukuka, ahlaka ve amaca uygunluk; malvarlığı belirlenirken kurucunun tasarruf yetkisi; yönetim yapısı belirlenirken bir yönetim organının bulunması gereği dikkate alınmalıdır. Ayrıntılı senet kurgusu için Vakıf Senedinde Neler Yazmak Zorunlu? rehberi ayrıca incelenebilir.

Sulh hâkiminin 7 günlük VGM bildirimi nasıl işler?

Vakıflar Genel Müdürlüğünün güncel “Vakıf Nasıl Kurulur?” rehberine göre ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflarda, vakıf kurulmasına esas belgenin bir örneği sulh hâkimi tarafından yedi gün içinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Bu bildirim, resmî senetle kuruluşta noterin VGM’ye yaptığı yedi günlük gönderimin ölüme bağlı tasarruftaki karşılığıdır.

Bildirim, tescil yerine geçmez. Amaç, VGM’nin kuruluş iradesinden haberdar olması ve tescil sürecinin sahipsiz kalmamasıdır. Ölüme bağlı tasarrufta miras bırakan artık hayatta olmadığı için, kanun ve VGM uygulaması tescil sürecinin ilgililer, sulh hâkimi ve gerektiğinde VGM aracılığıyla yürütülmesini sağlar.

VGM’ye gönderilen belge ile mahkemeye sunulacak kuruluş unsurlarının uyumlu olması gerekir. Vasiyetnamenin açılması, mirasçıların belirlenmesi, terekenin tespiti ve vakfa özgülenen malvarlığının belirlenmesi süreçleri tescil dosyasının maddi temelini oluşturur.

Ölüme bağlı tasarrufla vakıfta tescil başvurusunu kim yapar?

VGM rehberine göre ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflarda tescil başvurusu, ilgililerin başvurusu üzerine veya sulh hâkiminin bildirmesi üzerine yapılabilir; gerekli durumda Vakıflar Genel Müdürlüğü de tescil için harekete geçer. Kuruluşun mahkeme siciline kaydı gerçekleşmeden tüzel kişilik doğmaz.

Yetkili mahkeme vakfın yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesidir. Mahkeme vakıf kurma iradesinin geçerliliğini, amacın hukuka uygunluğunu, özgülenen malvarlığını ve kuruluş şartlarını değerlendirir; VGM’nin görüşünü alabilir ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırabilir.

Ölüme bağlı tasarrufla kuruluşta mahkemenin ayrıca miras bırakanın gerçek iradesini koruması önem taşır. Belgedeki eksiklikler yorumlanırken amaç, malvarlığı ve ölüme bağlı tasarrufun bütünü birlikte değerlendirilir. TMK m.107’nin eksikliklerin tamamlanmasına ilişkin düzenlemesi de bu aşamada önem kazanır.

Kurulacak vakıf tereke borçlarından sorumlu olur mu?

TMK m.105, vakfın tescille tüzel kişilik kazanması üzerine özgülenen malların mülkiyeti ile hakların vakfa geçeceğini düzenler. Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıf bakımından Kanun ayrıca özel bir sorumluluk sınırı öngörür: vakıf, miras bırakanın borçlarından kendisine özgülenen mal ve haklarla sınırlı olarak sorumludur.

Bu kural, vakfın kurulduğu anda terekenin bütün borçlarından sınırsız sorumlu hale gelmesini önler. Ancak özgülenen malvarlığının borç yükünden tamamen bağımsız olduğu sonucu da çıkarılamaz. Terekenin borçları ve alacaklıların hakları, miras hukuku hükümlerine göre vakfa ayrılan değerlere etki edebilir.

Ölüme bağlı kuruluş planlanırken tereke borçlarının yaklaşık tutarı ve özgülenecek malvarlığının net ekonomik değeri bu nedenle birlikte hesaplanmalıdır. Nominal olarak yüksek görünen bir malvarlığının üzerinde ipotek, haciz veya önemli borç yükü bulunması, vakıf amacının fiilen gerçekleştirilmesini zorlaştırabilir.

Mirasçıların ve alacaklıların hakları nasıl korunur?

TMK m.108 açık şekilde, vakfedenin mirasçıları ile alacaklılarının bağışlamaya ve ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümler uyarınca dava haklarını saklı tutar. Bu hüküm vakıf hukukunda malvarlığının amaç için özgülenmesi ile miras ve alacaklı hukukunun korunması arasında denge kurar.

Saklı paylı mirasçı, vakfa yapılan ölüme bağlı kazandırma saklı payını ihlal ediyorsa şartları oluştuğunda tenkis davasına başvurabilir. Alacaklılar bakımından da borçlunun malvarlığını alacaklıları zarara uğratacak biçimde vakfa aktarması hâlinde ilgili koruma hükümleri uygulanabilir. Vakıf tüzel kişiliği, bu taleplere karşı mutlak koruma sağlamaz.

Bu nedenle ölüme bağlı vakıf kuruluşu, mirasçılarla muhtemel uyuşmazlıkları en aza indirecek açıklıkta planlanmalıdır. Tasarruf nisabının hesaplanması, vakfa özgülenen malın açıkça gösterilmesi ve varsa diğer vasiyetlerin birbiriyle uyumlu hale getirilmesi önemlidir.

Özgülenen malvarlığı vakıf amacına yetmezse ne olur?

TMK m.107, ölüme bağlı tasarrufla kurulmak istenen vakıfta özgülenen mal ve hakların amacı gerçekleştirmeye yeterli olmaması hâlini özel olarak düzenler. Vakfeden aksine bir irade açıklamamışsa, bu mal ve haklar denetim makamının görüşü alınarak hâkim tarafından benzer amaçlı bir vakfa özgülenir.

Bu sonuç, miras bırakanın “mutlaka bağımsız bir yeni vakıf kurulsun; bu mümkün değilse özgülenen değer başka yere aktarılmasın” şeklinde açık bir irade göstermemiş olması hâlinde uygulanır. Böyle bir karşı irade varsa, tasarrufun yorumunda o irade dikkate alınır.

2026 yılında yeni vakıf kuruluşunda VGM’nin ilan ettiği asgari malvarlığı 5.000.000 TL’dir. Ancak ölüme bağlı kuruluşta da tescil sırasında yürürlükteki kuruluş koşulları ve TMK m.101’deki “yeterli mal ve haklar” şartı birlikte değerlendirilir. Güncel alt sınır hakkında ayrıntılı açıklama için 2026 Vakıf Kuruluşunda Asgari Malvarlığı yazısına bakılabilir.

Vasiyetname ile vakıf kuruluşunda sık yapılan hatalar

Birinci hata, vakıf kurma iradesini geçerli bir ölüme bağlı tasarruf şekline bağlamamaktır. İkinci hata, vakfın amacını ve özgülenecek malvarlığını belirsiz bırakmaktır. Üçüncü hata, saklı payları ve tasarruf edilebilir kısmı hesaplamadan terekenin çok büyük bölümünü vakfa özgülemektir.

Dördüncü hata, özgülenen taşınmazların tapu bilgilerini veya menkul değerleri yeterince tanımlamamaktır. Beşinci hata, vakfın yönetim organını ve yönetim esaslarını kurmayıp ölümden sonra üçüncü kişilerin belirlemesine bırakmaktır. Altıncı hata, tereke borçlarının ve üzerindeki takyidatların vakfa kalacak net değeri azaltacağını dikkate almamaktır.

Yedinci hata, vakıf için öngörülen amacın başlangıç malvarlığıyla orantısız olmasıdır. Sekizinci hata, vasiyetnamenin diğer hükümleriyle vakıf kuruluş hükmünün çelişmesidir. Aynı malın hem belirli mal vasiyetiyle üçüncü kişiye bırakılması hem de vakfa özgülenmesi gibi çelişkiler, ölümden sonra uyuşmazlık doğurabilir.

Resmî senetle kuruluş mu, ölüme bağlı kuruluş mu?

Resmî senetle kuruluşta vakfeden hayattayken vakfın tescil edilmesini, organlarının oluşmasını ve faaliyete başlamasını görebilir. Ölüme bağlı kuruluşta ise vakıf kurma iradesi ölümden sonra uygulanır. Hangi yöntemin daha uygun olduğu, kurucunun amacı, malvarlığının yapısı, vakfın ne zaman faaliyete geçmesinin istendiği ve miras planlamasıyla bağlantısına göre belirlenir.

Kurucu vakfın yönetim sistemini hayattayken test etmek, yöneticileri belirlemek ve vakıf faaliyetlerine bizzat katılmak istiyorsa resmî senetle kuruluş daha doğrudan bir yöntemdir. Malvarlığının ölümden sonra vakıf amacına tahsis edilmesi hedefleniyorsa ölüme bağlı tasarruf tercih edilebilir. Her iki yöntemde de tescil zorunludur.

Dernek ve vakıf hukukuna ilişkin diğer içeriklere Dernek ve Vakıf Hukuku kategorisinden ulaşılabilir.

Resmî kaynaklar

• Vakıflar Genel Müdürlüğü – Vakıf Nasıl Kurulur?
• Vakıflar Genel Müdürlüğü – Vakıf Senedi Örneği (Genel)
• Vakıflar Genel Müdürlüğü – Güncel Mevzuat

Sık Sorulan Sorular

1. Vasiyetnameyle vakıf kurulabilir mi?

Evet. TMK m.102 ve m.526 ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurulmasına açıkça imkân verir.

2. Mirasın tamamı vakfa bırakılabilir mi?

TMK m.526 uyarınca miras bırakan ancak terekesinin tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü vakfa özgüleyebilir. Saklı paylar korunur.

3. Vakıf ölüm anında otomatik kurulur mu?

Hayır. Vakıf, TMK m.102 gereği yerleşim yeri mahkemesi nezdindeki sicile tescille tüzel kişilik kazanır.

4. Sulh hâkimi belgeyi VGM’ye kaç günde gönderir?

VGM’nin güncel rehberine göre vakıf kurulmasına esas ölüme bağlı tasarruf belgesinin bir örneği yedi gün içinde VGM’ye gönderilir.

5. Mirasçılar vakıf kuruluşuna karşı dava açabilir mi?

TMK m.108, mirasçıların ve alacaklıların bağışlamaya ve ölüme bağlı tasarruflara ilişkin dava haklarını saklı tutar.

6. Vakıf tereke borçlarından sınırsız mı sorumludur?

Hayır. TMK m.105 uyarınca ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıf, miras bırakanın borçlarından kendisine özgülenen mal ve haklarla sınırlı sorumludur.

7. Vakfa ayrılan malvarlığı amaca yetmezse ne olur?

TMK m.107’ye göre vakfeden aksini istememişse yetersiz mal ve haklar, denetim makamının görüşü alınarak hâkim tarafından benzer amaçlı bir vakfa özgülenebilir.

8. 2026 asgari kuruluş malvarlığı ölüme bağlı kuruluşta da dikkate alınır mı?

Tescil tarihinde yürürlükte olan kuruluş koşulları ve TMK m.101’deki yeterlilik şartı dikkate alınır. VGM 2026 yılı için yeni vakıfların kuruluşunda asgari malvarlığını 5.000.000 TL olarak ilan etmiştir.

9. Vasiyetnamede vakıf yöneticileri belirlenebilir mi?

Evet. Vakfın örgütlenme ve yönetim şeklinin kuruluş iradesinde belirlenmesi, TMK m.106’daki zorunlu içerikle uyumludur ve ölüm sonrası yönetim belirsizliğini azaltır.

10. Mevcut bir vakfa mal bırakmak ile yeni vakıf kurmak aynı şey midir?

Hayır. Mevcut vakfa yapılan vasiyette yararlanıcı tüzel kişi zaten vardır; TMK m.526 kapsamında yeni vakıf kurulmasında yeni tüzel kişilik tescil süreciyle doğar.