Ara Dinlenmesi Kaç Dakika? Yemek Molası Çalışma Süresinden Sayılır mı? İş Kanunu 68

Kısa ve net cevap: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 68. maddesine göre günlük çalışma süresi dört saat veya daha kısa ise en az 15 dakika; dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar ise en az 30 dakika; yedi buçuk saatten fazla ise en az 1 saat ara dinlenmesi verilmelidir. Bunlar kanuni asgari sürelerdir. İşveren sözleşmeyle veya işyeri uygulamasıyla daha uzun ara dinlenmesi verebilir; ancak kanuni alt sınırın altına inemez.

Ara dinlenmeleri kural olarak çalışma süresinden sayılmaz. Bu nedenle işçinin gerçekten serbestçe dinlenebildiği yemek ve mola süreleri günlük çalışma süresine dahil edilmez. Buna karşılık “mola” adı verilen sürede işçi işyerinden ayrılamıyor, müşteri bekliyor, telefon/çağrı cevaplıyor, makineyi gözetiyor veya fiilen işverenin talimatına hazır tutuluyorsa, o sürenin gerçek niteliği ayrıca incelenir. İsim değil, fiilî kullanım belirleyicidir.

İş Kanunu 68’e göre ara dinlenmesi süreleri nelerdir?

Kanun üç açık süre eşiği belirler. Günlük çalışma dört saat veya daha kısa ise en az 15 dakika ara dinlenmesi verilir. Günlük çalışma dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar ise en az yarım saat ara dinlenmesi gerekir. Günlük çalışma yedi buçuk saati aşıyorsa en az bir saat ara dinlenmesi verilmelidir.

Bu süreler günlük fiilî çalışma planına göre uygulanır. İşveren işçiyi sekiz saat çalıştırıp yalnız 30 dakika ara dinlenmesi veremez. Sekiz saatlik günlük çalışmada kanuni asgari ara dinlenmesi bir saattir.

Dört saat çalışan işçinin mola hakkı kaç dakika?

Dört saat veya daha kısa günlük çalışma için kanuni asgari ara dinlenmesi 15 dakikadır. İşçinin çalışma süresi tam dört saat ise de aynı alt sınır uygulanır.

İşveren 15 dakikadan daha uzun mola verebilir. Ancak “yarım gün çalışıyorsun, mola hakkın yok” denilemez. İş Kanunu m.68 kısmi süreli veya kısa günlük çalışmada da dört saate kadar çalışma için açık asgari süre belirler.

Beş saat çalışan işçinin mola hakkı kaç dakika?

Beş saatlik çalışma, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar olan gruptadır. Bu nedenle işçiye en az 30 dakika ara dinlenmesi verilmelidir.

Aynı kural altı saat veya yedi saatlik günlük çalışma için de geçerlidir. İşveren işin niteliği veya vardiya düzeni nedeniyle daha uzun mola belirleyebilir.

Yedi buçuk saat çalışan işçinin mola hakkı kaç dakika?

İş Kanunu m.68’in metnine göre dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar süren işlerde en az 30 dakika ara dinlenmesi verilir. Dolayısıyla günlük çalışma tam 7,5 saat ise kanuni asgari ara dinlenmesi 30 dakikadır.

Günlük çalışma 7,5 saati aştığında ise asgari ara dinlenmesi bir saate çıkar. Bu eşik, bordro ve vardiya planlamasında doğru uygulanmalıdır.

Sekiz saat çalışan işçinin mola hakkı kaç dakika?

Sekiz saatlik günlük çalışma 7,5 saati aştığı için en az bir saat ara dinlenmesi gerekir. İşveren sekiz saatlik çalışma içinde yalnız yarım saat yemek molası veriyorsa m.68’deki asgari dinlenme süresini karşılamaz.

İşveren bir saatten daha uzun ara dinlenmesi verebilir. Ancak gereksiz derecede uzun kesintilerle işçinin işyerinde bulunduğu toplam zamanı ölçüsüz biçimde uzatmak farklı iş hukuku sorunları doğurabilir.

Dokuz saat çalışan işçinin mola hakkı ne kadar?

Günlük çalışma 7,5 saatten fazla olduğu için asgari bir saat ara dinlenmesi gerekir. Dokuz saatlik fiilî çalışma planında bir saatlik ara dinlenmesi ayrıca verilmelidir.

İşçinin işyerinde toplam bulunma süresi ile günlük çalışma süresi aynı kavram değildir. Örneğin dokuz saat fiilî çalışma ve bir saat gerçek ara dinlenmesi varsa işyerinde bulunma süresi on saate ulaşabilir.

Yemek molası ara dinlenmesi sayılır mı?

İşçinin yemek için gerçekten serbest bırakıldığı süre ara dinlenmesi olabilir. Yemek molası m.68’deki asgari ara dinlenmesi süresinin tamamını veya bir bölümünü karşılayabilir. Örneğin sekiz saat çalışan işçiye bir saat serbest yemek molası veriliyorsa kanuni asgari ara dinlenmesi karşılanmış olur.

Ancak yemek yerken de kasada durmak, telefon cevaplamak, müşteriye hizmet vermek, makine başında bulunmak veya işverenin çağrısına sürekli hazır olmak zorunda kalan işçinin süresi gerçek ara dinlenmesi niteliği taşımayabilir.

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılır mı?

Kural olarak hayır. İş Kanunu m.68 açıkça ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılmayacağını düzenler. Bu nedenle gerçek ara dinlenmesi, günlük ve haftalık çalışma süresinin hesabına dahil edilmez.

Ancak sürenin yalnız bordroda “mola” yazması yeterli değildir. İşçi fiilen çalışmaya devam ediyorsa veya dinlenme özgürlüğü yoksa o sürenin çalışma süresi sayılıp sayılmayacağı işin gerçek koşullarına göre belirlenir.

Ara dinlenmesinde işçi işyerinden çıkabilir mi?

Ara dinlenmesinin amacı işçinin dinlenmesidir. İşçinin bu sürede iş görme borcundan serbest olması gerekir. İşyerinin güvenlik, hijyen veya özel çalışma koşulları nedeniyle dışarı çıkışa makul sınırlama getirilebilen durumlar olabilir; ancak işçi mola süresinde fiilen çalışmaya zorlanamaz.

İşçi tesiste kalmak zorunda olsa bile kendi zamanını serbestçe kullanabiliyor ve iş talimatı almıyorsa gerçek ara dinlenmesi bulunabilir. Buna karşılık her an göreve çağrılacak biçimde iş başında bekletme farklı değerlendirilir.

Mola sırasında telefon cevaplamak çalışma sayılır mı?

İşçi ara dinlenmesi sırasında iş telefonu, müşteri hattı, çağrı merkezi sistemi veya işverenin sürekli talimatları nedeniyle fiilen görev yapıyorsa, dinlenme süresi kesintiye uğrar. Sürenin bütünü veya çalışılan kısmının gerçek çalışma olarak değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

İşveren “sadece iki dakika telefon açtı” diyerek sürekli tekrar eden görevleri göz ardı etmemelidir. Puantaj ve görev organizasyonu gerçek mola kullanımını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir.

Güvenlik görevlisinin yemek molası nasıl olur?

Tek başına nöbet tutan güvenlik görevlisinin masa başında yemek yerken aynı zamanda kameraları izlemeye, kapıyı kontrol etmeye ve müdahale etmeye devam etmesi gerçek ara dinlenmesi tartışması doğurur. İşveren, ara dinlenmesi sırasında görevi başka personele devredecek organizasyonu kurmalıdır.

İşçinin yemek yemesi tek başına dinlenme sayılmaz; o sırada iş görme borcundan gerçekten serbest olup olmadığına bakılır.

Kasiyer veya mağaza çalışanının molası nasıl planlanmalı?

Perakende işyerinde mola sırasında kasa, müşteri ve ürün sorumluluğu başka personele devredilmelidir. İşçiye “müşteri gelmezse mola yapmış sayılırsın” denilemez. Ara dinlenmesi önceden veya vardiya içinde belirlenebilir ve işçi o sürede fiilen görevden çekilmelidir.

İşveren vardiya planında m.68’deki minimum süreleri açıkça göstermeli ve personel yetersizliğini kanuni molanın kaldırılması için gerekçe yapmamalıdır.

Ara dinlenmesi bölünebilir mi?

Kanun, ara dinlenmelerinin kural olarak aralıksız verilmesini öngörür; ancak iklim, mevsim, yöresel gelenekler ve işin niteliği dikkate alınarak sözleşmelerle aralıklı kullandırılabilmesine imkân tanır. Bölünme, işçinin dinlenme hakkını anlamsız hâle getirecek kadar kısa parçalar şeklinde yapılmamalıdır.

Örneğin bir saatlik dinlenmeyi işin niteliğine göre iki otuz dakikalık parçaya ayırmak mümkün olabilir. Buna karşılık birkaç dakikalık çok sayıda kesintiyle gerçek dinlenme sağlanmıyorsa uygulama tartışmalıdır.

İşveren molayı istediği saate koyabilir mi?

Ara dinlenmesi çalışma süresinin ortalama bir zamanında verilmelidir. İşveren yönetim hakkı kapsamında vardiya ve mola planı yapabilir; ancak molayı işin başlangıcında veya sonunda vererek dinlenme hakkının amacını ortadan kaldıramaz.

İşin niteliği, yoğunluk saatleri ve çalışan sayısı dikkate alınabilir. Aynı işyerindeki işçilere molalar aynı veya farklı saatlerde kullandırılabilir.

İşe geç gelmek mola yerine sayılır mı?

Hayır. Geç gelme ile ara dinlenmesi aynı hukuki kurum değildir. Ara dinlenmesi işçinin günlük çalışma süresi içinde verilen dinlenme hakkıdır. İşçinin vardiyaya geç başlaması, kanuni molanın otomatik olarak ortadan kalkmasına yol açmaz.

İşveren geç gelme nedeniyle disiplin veya ücret hesabı yapacaksa bunu ayrı değerlendirmeli, m.68 molasını ayrıca kullandırmalıdır.

Erken çıkmak mola yerine geçer mi?

Kural olarak ara dinlenmesinin amacı çalışma süresinin içinde dinlenme sağlamaktır. İşveren işçiyi ara dinlenmesi vermeden çalıştırıp “bir saat erken çık” diyerek m.68 yükümlülüğünü otomatik olarak yerine getirmiş sayılmaz.

Çalışma saatlerinin baştan buna göre düzenlenmesi başka bir durumdur; ancak fiilî 7,5 saati aşan kesintisiz çalışma m.68 açısından incelenir.

Ara dinlenmesinde ücret ödenir mi?

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmadığı için, saatlik ücret sistemi bakımından kural olarak fiilî çalışma süresine dahil edilmez. Aylık maktu ücretli çalışanda ise ücretin yapısı nedeniyle bordro hesabı farklı görünür.

İşçinin mola sırasında fiilen çalışması hâlinde bu sürenin ücret ve fazla çalışma hesabına etkisi ayrıca değerlendirilir.

Ara dinlenmesi fazla mesai hesabını etkiler mi?

Evet. Haftalık çalışma süresi hesaplanırken gerçek ara dinlenmeleri çalışma süresinden düşülür. İşçinin işyerinde 50 saat bulunması, tek başına 50 saat çalıştığı anlamına gelmez; gerçek dinlenme süreleri ayrılır.

Buna karşılık bordroda mola olarak düşülen sürelerde işçi fiilen çalışmışsa, bu sürelerin haftalık çalışma hesabına eklenmesi fazla çalışma sonucunu değiştirebilir. fazla mesai yerine izin verilmesi rehberinde fazla çalışma karşılığının koşulları ayrıca açıklanmıştır.

Ara dinlenmesi iş kazası bakımından önemli mi?

İş kazasının SGK ve iş hukuku bakımından değerlendirilmesi olayın yeri, zamanı ve işle bağlantısına göre yapılır. Ara dinlenmesinin çalışma süresinden sayılmaması, mola sırasında gerçekleşen her olayın otomatik olarak iş kazası kapsamı dışında olduğu anlamına gelmez.

İşyerinde, işverenin organizasyonu içinde veya işle bağlantılı olarak gerçekleşen olaylar 5510 sayılı Kanun m.13 bakımından ayrıca incelenmelidir.

Çocuk ve genç işçilerde mola süreleri farklı mı?

Çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri ve ara dinlenmeleri özel yönetmeliklerle daha koruyucu biçimde düzenlenebilir. İşveren yalnız genel İş Kanunu m.68’e bakmamalı; çalışanın yaşı ve işin türüne ilişkin özel mevzuatı da uygulamalıdır.

Aynı şekilde belirli riskli işlerde sağlık ve güvenlik mevzuatı ek dinlenme şartları öngörebilir.

Gece vardiyasında ara dinlenmesi var mı?

Evet. Gece çalışması da m.68’deki ara dinlenmesi hakkını ortadan kaldırmaz. Gece vardiyasının günlük çalışma süresi hangi gruba giriyorsa uygun asgari mola verilmelidir.

Gece çalışma sürelerine ilişkin İş Kanunu m.69’daki özel sınırlar ayrıca uygulanır. Ara dinlenmesi verilmesi, gece çalışmasındaki özel sınırları aşma hakkı vermez.

Uzaktan çalışmada ara dinlenmesi var mı?

Evet. Uzaktan çalışan işçi de İş Kanunu kapsamındaki çalışma süresi ve ara dinlenmesi kurallarından yararlanır. Evden çalışmak, kesintisiz çevrim içi bulunma zorunluluğu anlamına gelmez.

İşveren toplantı, çağrı ve görev planını gerçek ara dinlenmesine izin verecek şekilde oluşturmalı; çalışan da mola saatinde iş sisteminden gerçekten ayrılabilmelidir.

Mola kullandırılmadığını işçi nasıl ispatlar?

Puantaj kayıtları, kart basma sistemleri, kamera kayıtları, vardiya çizelgeleri, çağrı merkezi logları, kasa kayıtları, e-posta ve mesajlar mola sırasında fiilen çalışmayı gösterebilir. Tanık anlatımları da iş yargılamasında delil olarak değerlendirilebilir.

İşçi mümkünse mola kullandırılmadığını yazılı şekilde işverene bildirmeli ve düzenli çalışma kayıtlarını saklamalıdır.

İşveren mola kullandırdığını nasıl belgelemeli?

Vardiya planı ve puantaj sisteminde ara dinlenmesi saatleri açıkça gösterilebilir. Ancak yalnız kağıt üzerinde “1 saat mola” yazılması yeterli değildir; organizasyon işçinin bu molayı fiilen kullanmasına izin vermelidir.

Özellikle tek personelli görev noktalarında mola sırasında kimin görevi devralacağı planlanmalıdır. işçi özlük dosyası ve kayıt yükümlülükleri rehberi işveren kayıt sistemini tamamlar.

Ara dinlenmesi kullandırılmazsa işçi ne yapabilir?

İşçi önce çalışma düzeninin m.68’e uygun hale getirilmesini yazılı olarak isteyebilir. Mola sırasında fiilen çalışılan süreler ücret ve fazla çalışma hesabında dikkate alınabilir. Çalışma koşullarının sürekli ihlali hâlinde somut şartlara göre İş Kanunu m.24 kapsamındaki haklar da ayrıca değerlendirilebilir.

Alacak uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk şartı uygulanır. İşçi süre ve ücret hesabını somut vardiya kayıtları üzerinden kurmalıdır.

İşveren için ara dinlenmesi kontrol listesi

• Her vardiyanın fiilî çalışma süresini belirleyin.
• 4 saate kadar en az 15 dakika mola verin.
• 4 saatten fazla 7,5 saate kadar en az 30 dakika mola verin.
• 7,5 saati aşan çalışmada en az 1 saat mola verin.
• Mola sırasında işçiyi görevden gerçekten serbest bırakın.
• Mola planını puantajla uyumlu tutun.
• Tek personelli görevlerde yerine geçecek kişiyi planlayın.
• Gece ve uzaktan çalışma düzenlerinde de mola uygulayın.

İşçi için kontrol listesi

• Vardiya başlangıç ve bitiş saatlerinizi kaydedin.
• Gerçekte kullandığınız mola süresini not edin.
• Mola sırasında çalıştırılıyorsanız yazışma ve sistem kayıtlarını saklayın.
• Bordro ve puantajda otomatik düşülen molayı kontrol edin.
• Haftalık çalışma ve fazla mesai hesabında gerçek süreleri kullanın.
• Sürekli ihlali işverene yazılı bildirin.

Örnek 1: Sekiz saat çalışma, yarım saat mola

İşçi günlük sekiz saat fiilen çalışıyor ve yalnız 30 dakika yemek molası kullanıyor. Günlük çalışma 7,5 saati aştığı için İş Kanunu m.68 uyarınca en az bir saat ara dinlenmesi gerekir. Yarım saatlik uygulama kanuni asgari sürenin altındadır.

Örnek 2: Bir saat yemek molasında kasa açık

Kasiyere bir saat yemek molası yazılıyor ancak müşteri geldiğinde kasaya geçmesi isteniyor. İşçi mola süresinde fiilen çalışmaya hazır tutulduğundan, yazılı kayıttaki “1 saat mola” gerçek durumu tek başına göstermez.

Örnek 3: Altı saatlik part-time çalışma

İşçi günlük altı saat çalışıyor. Bu süre dört saatten fazla ve 7,5 saate kadar olduğu için en az 30 dakika ara dinlenmesi verilmelidir. Kısmi süreli çalışma, mola hakkını kaldırmaz.

Sık sorulan sorular

8 saat çalışanın mola hakkı kaç dakika?

Günlük çalışma 7,5 saati aştığı için en az 1 saat ara dinlenmesi gerekir.

7,5 saat çalışanın molası kaç dakika?

Kanuna göre en az 30 dakikadır.

4 saat çalışanın molası var mı?

Evet. Dört saat veya daha kısa çalışma için en az 15 dakika ara dinlenmesi vardır.

Yemek molası çalışma süresinden sayılır mı?

Gerçek ara dinlenmesi ise kural olarak sayılmaz. İşçi yemek sırasında fiilen çalışıyorsa durum ayrıca değerlendirilir.

İşveren molayı bölerek verebilir mi?

Kanundaki koşullar çerçevesinde işin niteliği ve sözleşme düzenine göre bölünebilir; ancak dinlenme hakkı anlamsız hale getirilemez.

Mola saatini işveren mi belirler?

İşveren iş organizasyonu kapsamında planlayabilir; ancak mola çalışma süresinin uygun bir zamanında ve kanuni asgari sürede verilmelidir.

Mola sırasında telefon cevaplamak çalışma sayılır mı?

Fiilen iş görevi yapılıyorsa bu sürenin gerçek dinlenme olup olmadığı ayrıca incelenir.

Uzaktan çalışanın mola hakkı var mı?

Evet. Uzaktan çalışma ara dinlenmesi hakkını kaldırmaz.

Mola kullandırılmadıysa fazla mesai doğar mı?

Mola diye düşülen sürede fiilen çalışma varsa bu süre haftalık çalışma hesabına eklenebilir ve toplam süreye göre fazla çalışma sonucu doğabilir.

İşveren mola yerine erken çıkarabilir mi?

Ara dinlenmesinin amacı çalışma süresi içinde dinlenmedir; mola vermeden yalnız erken çıkış yaptırmak m.68 yükümlülüğünü otomatik karşılamaz.

Site içi ilgili rehberler

• İş Hukuku rehberleri
• Fazla mesai yerine izin verilebilir mi?
• Ücret hesap pusulası ve bordro
• Süt izni ve çalışma süresi
• İşçi özlük dosyası ve kayıtlar

Resmî kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4857 sayılı İş Kanunu (özellikle m.41, 63, 68 ve 69)
• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
• İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği

Sonuç

İş Kanunu m.68 uyarınca günlük çalışma dört saat veya daha kısa ise en az 15 dakika, dört saatten fazla ve 7,5 saate kadar ise en az 30 dakika, 7,5 saati aşıyorsa en az 1 saat ara dinlenmesi verilmelidir. Gerçek ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Ancak işçi “mola” sırasında fiilen görev yapıyor veya işverenin emrine hazır tutuluyorsa sürenin gerçek niteliği incelenir. İşveren kanuni süreleri puantajda yalnız kağıt üzerinde göstermemeli; işçiye fiilen dinlenme imkânı sağlamalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →