Araç Değer Kaybı Zamanaşımı: KTK 109, 2 Yıl ve 10 Yıl (2026)
Kısa ve net cevap
Araç değer kaybı talebinde temel zamanaşımı Karayolları Trafik Kanunu m.109’a göre iki ayrı sınırla işler: zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl, her hâlde kaza tarihinden itibaren 10 yıl. Trafik kazası aynı zamanda cezayı gerektiren bir fiilden doğmuş ve ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüşse, KTK m.109/2 uyarınca bu daha uzun süre maddi tazminat talebine de uygulanır. Değer kaybı başvurusunu son güne bırakmak doğru değildir; delil, ekspertiz, sigortaya ön başvuru ve tahkim/dava adımları zamanaşımı dolmadan tamamlanmalıdır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Araç değer kaybı nedir?
Araç değer kaybı, trafik kazası nedeniyle hasar gören ve onarılan aracın kaza öncesindeki ikinci el piyasa değeri ile onarım sonrasındaki piyasa değeri arasındaki ekonomik azalmadır. Onarım faturası aracın fiziksel hasarını giderebilir; fakat aracın hasar geçmişine girmesi, bazı parçalarının değişmesi veya boyanması ve kaza kaydının ikinci el piyasasındaki etkisi ayrıca malvarlığı zararı doğurabilir. Bu nedenle değer kaybı, tamir bedelinden farklı bir zarar kalemidir.
Karayolları Trafik Kanunu’nun işletenin hukuki sorumluluğunu düzenleyen m.85 hükmü, bir motorlu aracın işletilmesinin bir şeyin zarara uğramasına sebep olması hâlinde işletenin doğan zarardan sorumluluğunu esas alır. Zorunlu mali sorumluluk sigortası bakımından KTK m.91, işletenlerin bu Kanunun 85’inci maddesinin birinci fıkrasına göre doğan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmalarını zorunlu kılar. Değer kaybı da hukuken istenebilir maddi zarar kalemleri içinde değerlendirilir; ancak somut talebin miktarı aracın kaza öncesi ve sonrası gerçek ekonomik durumu ile kusur/sorumluluk oranı üzerinden belirlenir.
Bu yazının konusu değer kaybının miktarını tahmin etmek değil, talebin hangi süre içinde ileri sürülmesi gerektiğini netleştirmektir. Süre konusunda doğrudan uygulanacak temel hüküm KTK m.109’dur.
KTK 109’a göre araç değer kaybı zamanaşımı
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.109/1, motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler için özel zamanaşımı düzenler. Buna göre talep, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Bu hüküm iki süreyi birlikte getirir. Birinci süre öğrenmeye bağlı nispi süredir. İkinci süre ise kaza tarihine bağlı azami süredir. Dolayısıyla yalnızca “kazadan sonra on yıl var” şeklinde hareket etmek hatalıdır. Zarar ve sorumlu öğrenilmişse iki yıllık süre de dikkate alınmalıdır.
Kanun metnine doğrudan Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu üzerinden ulaşılabilir. Değer kaybı dosyasında süre hesabı yapılırken kaza tarihi, zararın öğrenildiği tarih, sorumlunun öğrenildiği tarih, ceza soruşturması/kovuşturması bulunup bulunmadığı ve zamanaşımını kesen veya durduran hukuki işlemler ayrı ayrı dosya üzerinden incelenmelidir.
İki yıllık süre ne zaman başlar?
KTK m.109’un iki yıllık süresinin başlaması için kanun iki bilginin birlikte mevcut olmasını arar: zararın öğrenilmesi ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesi. Sadece kazanın gerçekleşmesi, her dosyada otomatik olarak iki yıllık sürenin başladığı anlamına gelmez. Bununla birlikte maddi hasarlı klasik trafik kazalarında zarar ve karşı araç/işleten çoğu kez kaza tutanağı, polis/jandarma evrakı, sigorta bilgileri ve onarım kayıtlarıyla kısa sürede belirlenebilir.
“Zararın öğrenilmesi” kavramı, tazminat talebinin dayanağını oluşturacak zararın varlığının bilinir hâle gelmesini ifade eder. Araç değer kaybında onarım tamamlandıktan, değişen/boyanan parçalar ve hasar kaydı ortaya çıktıktan sonra ekonomik değer azalmasının tespiti daha somut hâle gelir. Ancak süre hesabını keyfî biçimde ileri tarihe taşıyacak bir yaklaşım güvenli değildir. Özellikle eksper raporu almak için uzun süre beklemek, kanundaki öğrenme ölçütünü ortadan kaldırmaz.
“Tazminat yükümlüsünün öğrenilmesi” ise işleten, sürücü, sigortacı veya dosyanın niteliğine göre sorumluluğu bulunan kişinin belirlenmesini ifade eder. Kaza tespit tutanağı ve SBM/sigorta bilgileriyle sorumlu taraf öğrenilmişse iki yıllık sürenin hesabında bu veriler önem taşır.
On yıllık üst sınır nasıl uygulanır?
KTK m.109/1, iki yıllık nispi sürenin yanında kaza gününden itibaren on yıllık mutlak süre öngörür. Bu üst sınırın amacı, zarar ve sorumlunun geç öğrenildiği durumlarda dahi tazminat sorumluluğunun süresiz biçimde açık kalmamasıdır. Ceza zamanaşımı istisnası ayrıca değerlendirilmek kaydıyla, on yıllık süre kaza tarihinden hesaplanır.
Örneğin zarar görenin sorumluyu kazadan yıllar sonra öğrendiği bir dosyada, iki yıllık öğrenme süresi tek başına on yıllık sınırı aşacak şekilde yeni ve bağımsız bir on yıllık dönem yaratmaz. KTK m.109’un lafzı iki sınırı beraber kurar. Bu nedenle dosya takibinde “öğrenme tarihi” ile “kaza tarihi” ayrı satırlarda kaydedilmelidir.
Bu süreler, araç değer kaybının yanı sıra aynı motorlu araç kazasından doğan diğer maddi zarar talepleri bakımından da önem taşır. Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma gibi kalemlerde ise zararın niteliği, ceza zamanaşımı ve özel durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Trafik kazası suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır mı?
Evet, KTK m.109/2 açık bir istisna getirir. Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğmuş ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüşse, bu daha uzun süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Bu kural özellikle yaralanmalı veya ölümlü trafik kazalarında önem kazanabilir.
Ancak ceza zamanaşımı hükmü her değer kaybı dosyasına otomatik olarak uygulanmaz. Önce kazaya neden olan fiilin cezayı gerektiren bir fiil olup olmadığı, hangi suç tipinin söz konusu olduğu ve bu suç için öngörülen dava zamanaşımının KTK m.109’daki süreden uzun olup olmadığı belirlenir. Bu inceleme ceza dosyasının hukuki nitelendirmesine dayanır; sadece “kaza oldu” denilerek daha uzun ceza süresine geçilemez.
Ceza zamanaşımının genel esasları 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66 ve devamında düzenlenir. Somut olayda hangi bentteki sürenin uygulanacağı isnat edilen suçun kanuni ceza üst sınırına göre tespit edilir.
Sigorta şirketine başvuru zorunluluğu ve KTK 97
Zorunlu trafik sigortacısına karşı dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmadan önce KTK m.97 uyarınca ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması gerekir. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya verilen cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir veya tahkim yoluna gidebilir.
Bu konuda ayrıntılı adım sırası için sitedeki Trafik Sigortasına Başvuru Zorunlu mu? KTK 97, 15 Günlük Cevap Süresi ve Sigorta Tahkim 2026 yazısına bakılabilir. Sigorta şirketinin 15 günlük cevap süresine ilişkin ayrıca Trafik Sigortası 15 Günde Cevap Vermezse Ne Olur? rehberi de kullanılabilir.
Ön başvuru şartı ile zamanaşımı birbirinden farklı kurumlardır. Başvurunun usulüne uygun yapılmış olması, zamanaşımının ayrıca kontrol edilmesi gereğini ortadan kaldırmaz. Bu nedenle değer kaybı dosyasında “ön başvuru yapıldı mı?” ve “zamanaşımı ne zaman doluyor?” soruları ayrı ayrı cevaplandırılmalıdır.
Sigorta Tahkim Komisyonu ve dava yolu
Sigorta şirketinin başvuruya süresinde cevap vermemesi veya talebi tamamen/kısmen reddetmesi hâlinde şartları varsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılabilir. Sigortacılık Kanunu m.30, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen sigorta kuruluşları arasındaki uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözümünü düzenler. Kanun metnine 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu bağlantısından erişilebilir.
Sitemizde ayrıca kullanılabilir bir Sigorta Tahkim Komisyonu Başvuru Dilekçesi 2026 örneği bulunmaktadır. Sigorta şirketi eksik ödeme yaptıysa trafik sigortası eksik ödeme itiraz dilekçesi de dosyanın somut belgelerine göre uyarlanabilir.
Tahkim veya dava tercihinden önce uyuşmazlık tutarı, kusur oranı, ödeme yapılıp yapılmadığı, poliçe kapsamı ve eldeki deliller değerlendirilmelidir. Değer kaybı hesaplaması hukuki talep kadar teknik veri de içerdiğinden araç bilgileri, hasar/onarım kayıtları ve piyasa verileri dosyaya eksiksiz konulmalıdır.
Zamanaşımı dolmadan hangi belgeler toplanmalı?
Değer kaybı talebinin sağlıklı yürütülmesi için yalnızca süre içinde başvuru yapmak yeterli değildir. Talebin dayanağını gösterecek belgelerin de düzenli biçimde saklanması gerekir. Özellikle kaza tespit tutanağı veya kolluk evrakı, araç ruhsatı, sürücü ve sigorta bilgileri, kusur tespitine ilişkin kayıtlar, hasar dosyası, eksper raporu, onarım faturaları, değişen ve boyanan parçaları gösteren kayıtlar, fotoğraflar, sigorta şirketine yapılan başvuru ve başvurunun tebliğ/iletim kanıtı dosyada bulunmalıdır.
Sigorta şirketinden gelen cevap, ödeme dekontu ve varsa ibraname metni ayrıca saklanmalıdır. Ödeme yapılmış olması her durumda bütün ek taleplerin sona erdiği anlamına gelmez; ödemenin hangi zarar kalemi için ve hangi hukuki kayıtla yapıldığı incelenir. Bu nedenle “ödeme yapıldı, dosya kapandı” şeklinde belge kontrolü yapılmadan sonuç çıkarılmamalıdır.
Araç değer kaybında süre hesabı için pratik kontrol sırası
Dosya açılırken ilk olarak kaza tarihi sabitlenir. İkinci adımda zarar ve sorumlunun hangi tarihte öğrenildiğini gösteren belgeler tespit edilir. Üçüncü adımda KTK m.109 uyarınca iki yıllık nispi ve on yıllık mutlak süre ayrı ayrı hesaplanır. Dördüncü adımda kaza cezayı gerektiren bir fiil oluşturuyorsa KTK m.109/2 kapsamında daha uzun ceza zamanaşımı bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Beşinci adımda sigorta şirketine KTK m.97 uyarınca yazılı başvuru yapılır ve 15 günlük cevap süresi kaydedilir. Son olarak tahkim veya dava yolu için gereken belgeler tamamlanır.
Bu sıralama, talebin “yaklaşık olarak süresi var” denilerek yürütülmesini önler. Zamanaşımı teknik bir süre hesabıdır; başlangıç tarihi ve kesilme/durma sebepleri somut dosya kayıtlarıyla belirlenmelidir.
Sık sorulan sorular
Araç değer kaybı için zamanaşımı kaç yıldır?
KTK m.109/1 uyarınca zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren 10 yıldır. Cezayı gerektiren fiilde daha uzun ceza zamanaşımı varsa m.109/2 ayrıca uygulanır.
Değer kaybı için 10 yıl bekleyebilir miyim?
Hayır. On yıl mutlak üst sınırdır. Zarar ve sorumlu öğrenilmişse iki yıllık süre de işler. Bu nedenle “her durumda 10 yıl var” kabulü yanlıştır.
İki yıllık süre kaza günü mü başlar?
Kanun iki yıllık süreyi zarar ile tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihe bağlar. Buna karşılık on yıllık üst sınır kaza gününden başlar.
Yaralanmalı kazada süre daha uzun olabilir mi?
Kazaya neden olan fiil suç oluşturuyor ve ceza kanununda bu fiil için daha uzun dava zamanaşımı öngörülüyorsa KTK m.109/2 gereği daha uzun süre maddi tazminat talebinde de uygulanır.
Sigorta şirketine başvurmadan dava açılır mı?
Zorunlu trafik sigortacısına karşı talepte KTK m.97 uyarınca önceden yazılı başvuru gerekir. Sigortacı 15 gün içinde cevap vermez veya cevap talebi karşılamazsa dava veya tahkim yoluna gidilebilir.
Sigorta Tahkim’e başvurmak için de sigortaya ön başvuru gerekir mi?
KTK m.97 kapsamındaki zorunlu trafik sigortası uyuşmazlığında sigorta kuruluşuna ön başvuru yapılması gerekir. Başvurunun ve sonucunun belgeleri tahkim dosyasına eklenmelidir.
Değer kaybı tamir bedelinden farklı mıdır?
Evet. Tamir bedeli fiziksel hasarın giderilmesine ilişkindir. Değer kaybı ise onarım sonrasında aracın ikinci el piyasa değerinde oluşan ekonomik azalmayı konu alır.
Kusursuz araç sahibi değer kaybı isteyebilir mi?
Sorumluluk ve talep miktarı kusur oranıyla bağlantılıdır. Zarar görenin kusuru varsa TBK ve KTK hükümleri çerçevesinde tazminatın kapsamı etkilenir; kusur ve sorumluluk oranı dosyadaki resmi/teknik verilere göre belirlenir.
Sigorta şirketi eksik ödeme yaparsa süre biter mi?
Eksik ödeme yapılması, tek başına kalan talebi otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Ödemenin kapsamı, ibraname olup olmadığı ve zamanaşımı ayrıca incelenir.
Zamanaşımı dolduysa sigorta şirketi kendiliğinden ödeme yapar mı?
Zamanaşımı talep hakkının maddi varlığından farklı bir savunma kurumudur. Ancak süresi geçmiş bir talebin yargısal olarak ileri sürülmesi ciddi risk taşır. Bu nedenle süre dolmadan başvuru ve dava/tahkim adımları tamamlanmalıdır.
Zamanaşımı süresi içinde başvuru yapılırken dikkat edilmesi gerekenler
Araç değer kaybı dosyasında yalnızca başvuru tarihinin süre içinde olması yeterli bir dosya yönetimi değildir. Başvurunun hangi zarar kalemi için yapıldığı, talep miktarının hangi belgelere dayandığı ve karşı tarafa ulaştığının ispatlanabilir olması gerekir. Sigorta şirketine gönderilen başvuruda plaka, poliçe ve hasar dosyası bilgileri; kaza tarihi; talep edilen zarar kalemi; ödeme yapılacak hesap bilgileri ve ek belgeler açık biçimde gösterilmelidir. Elektronik başvuruda gönderim kaydı ve başvuru numarası, fiziki başvuruda ise teslim veya tebliğ belgesi saklanmalıdır.
Sigorta şirketinin yaptığı ödeme değer kaybı talebinin yalnızca bir kısmını karşılıyorsa ödeme tarihi, ödeme açıklaması ve sigortacının hesap dayanağı kaydedilmelidir. Eksik ödeme iddiasında, önceden ödenen tutar ile kalan talep birbirinden ayrılmalıdır. Aynı zarar kalemi iki kez talep edilemez; fakat yapılan ödemenin zararın tamamını karşılayıp karşılamadığı teknik ve hukuki belgeler üzerinden denetlenebilir.
Zamanaşımını kesen işlemler nasıl değerlendirilir?
Zamanaşımının kesilmesi ve yeni sürenin başlaması konusunda Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri de önem taşır. TBK m.154 borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz ödemesi veya kısmen ifada bulunması; alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması gibi hâllerde zamanaşımının kesileceğini düzenler. Kesilmenin ardından yeni sürenin nasıl başlayacağı ise TBK m.156 çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle sigorta şirketinin ödeme yapması, açık kabul beyanı, dava veya tahkim başvurusu gibi işlemler dosyada tarihleriyle birlikte incelenmelidir.
Kanuni kesilme sebebi bulunup bulunmadığı somut belgeden anlaşılır. Sadece telefon görüşmesi yapılması, hasar dosyasının sistemde açık görünmesi veya tarafın kendi kayıtlarında dosyayı takip etmeye devam etmesi kendiliğinden kanunda sayılan sonucu doğurmaz. Süre yönetimi, ispatlanabilir hukuki işlem üzerinden yürütülmelidir.
Değer kaybı talebinde kimlere yönelinebilir?
KTK m.85 işletenin sorumluluğunu, m.88 ise birden fazla sorumlunun bulunduğu hâllerde müteselsil sorumluluk esasını düzenler. Zorunlu mali sorumluluk sigortacısına yöneltilen talep de poliçe ve kanuni sorumluluk çerçevesinde ele alınır. Bu nedenle talep yöneltilecek kişi veya kuruluş belirlenirken kaza tespit tutanağındaki araç, işleten, sürücü ve poliçe bilgileri kontrol edilmelidir. Yanlış muhataba yapılan başvuru, doğru sorumlu bakımından süre yönetimini güvence altına aldığı varsayımıyla ele alınmamalıdır.
Değer kaybı dosyasının başlangıcında yapılan bu kontrol, sonradan “sorumlu taraf farklıydı” sorunu yaşanmasını engeller. Özellikle araç malikinin işleten sıfatı, uzun süreli kiralama veya başka hukuki ilişkiler nedeniyle farklılaşabiliyorsa KTK m.3’teki işleten tanımı ve somut kullanım ilişkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki dayanak ve editoryal not
Bu rehber, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85, m.91, m.97 ve m.109; 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 ve ilgili genel sorumluluk hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Metinde doğrulanmamış Yargıtay kararı veya karar numarası kullanılmamıştır. Süre hesabı, kaza tarihi ve dosyadaki öğrenme/sorumluluk verilerine göre somutlaştırılmalıdır.
Hazırlayan: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme niteliğindedir; somut dosyada hukuki danışmanlığın yerini tutmaz.
Resmî kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
