Yeni Gıda Nedir 2026? 31 Aralık 2025 Kriteri
Yeni gıda nedir? sorusu Türkiye’de 20 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe giren Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği ile ayrıntılı ve bağlayıcı bir hukuki çerçeveye kavuştu. 20 Mayıs 2026 tarihli ve 33259 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik, yalnız laboratuvarda geliştirilmiş yeni nesil ürünleri değil; belirli koşullarda mikroorganizma, mantar, alg, mineral, bitki, hayvan, hücre/doku kültürü, yeni üretim süreçleri, tasarlanmış nanomateryaller ve daha önce sadece takviye edici gıdalarda kullanılan bazı bileşenleri de kapsayabilir. Ölçüt, ürünün pazarlama dilinde “yenilikçi” olarak sunulması değil, Yönetmelikteki hukuki tanıma girip girmemesidir.
| Kontrol | 2026 kuralı |
|---|---|
| Türkiye’de önemli insan tüketimi için eşik tarih | 31 Aralık 2025 |
| Yeni gıda statüsündeki ürünün piyasaya arzı | Bakanlığın yeni gıdalar listesinde yer almalı ve listede belirtilen kullanım/etiket koşullarına uymalıdır. |
| Statüden emin olmayan işletmeci | Piyasaya arzdan önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne danışmalıdır. |
| Diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıda | En az bir ülkede insanların önemli bölümünün alışılagelmiş diyetinde en az 25 yıllık güvenli tüketim geçmişi belgeye dayalı gösterilmelidir. |
Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin hukuki dayanağı nedir?
Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 21, 23, 24 ve 26. maddelerine dayanılarak çıkarılmıştır. Yönetmeliğin amacı, insan sağlığını ve tüketici haklarını yüksek düzeyde koruyacak biçimde yeni gıdaların piyasaya arzına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Yönetmelik 20 Mayıs 2026 tarihli ve 33259 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Aynı gün Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (Tebliğ No: 2026/3) de yayımlanmış ve başvuru/bildirim dosyalarının hazırlanması, geçerlilik kontrolü ve bilimsel veri gereklilikleri ayrıntılandırılmıştır.
Resmî düzenlemeye 20 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete üzerinden, Bakanlığın duyurusuna ise Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü üzerinden ulaşılabilir.
Yeni gıda tanımı ve 31 Aralık 2025 kriteri
Yönetmelik m.4/1-h’ye göre yeni gıda iki ana kaynaktan oluşur. Birincisi, Yönetmelik ekindeki yeni gıdalar listesinde yer alan gıdalardır. İkincisi ise 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye’de insan tüketimine yönelik olarak önemli ölçüde kullanılmamış olan ve aynı bentte sayılan kategorilerden en az birine giren gıdalardır.
Bu nedenle 31 Aralık 2025 tarihi temel referans noktasıdır. Bir ürün 2026 yılında ilk kez ticari olarak piyasaya çıkarılıyorsa tek başına bu durum onun yeni gıda olduğunu kanıtlamaz. Tersine, bir ürün yıllardır dünyada tüketiliyor olsa bile Türkiye’de 31 Aralık 2025’ten önce önemli ölçüde insan tüketimi bulunmuyorsa ve Yönetmelikteki kategorilerden birine giriyorsa yeni gıda değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Gıda işletmecisi ürünün statüsünü pazarlama söylemine göre değil, bilimsel ve tarihsel tüketim verileriyle belirlemek zorundadır. Yönetmelik m.5, piyasaya arz edilmesi amaçlanan gıdanın Yönetmelik kapsamına girip girmediğini kontrol etme sorumluluğunu doğrudan gıda işletmecisine yükler. Emin olunmaması halinde ürün piyasaya arz edilmeden önce Genel Müdürlüğe danışılması gerekir.
Hangi gıdalar yeni gıda sayılabilir?
Yönetmelik m.4/1-h, yeni gıdayı yalnız tek bir teknoloji türüne bağlamaz. Aşağıdaki başlıklar, 31 Aralık 2025 öncesi önemli tüketim ölçütüyle birlikte değerlendirilir:
- Yeni veya kasıtlı değiştirilmiş moleküler yapıya sahip gıdalar.
- Mikroorganizmalar, mantarlar veya alglerden oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar.
- Mineral esaslı materyalden oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar.
- Yönetmelikteki istisnalar dışında bitkilerden veya bitki kısımlarından oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar.
- Belirlenen istisnalar dışında hayvanlardan veya hayvan kısımlarından oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar.
- Bitki, mikroorganizma gibi organizmalardan elde edilen hücre veya doku kültürlerinden oluşan ya da bunlardan izole edilen/üretilen gıdalar.
- Gıdanın yapısı veya bileşiminde, besin değerinde, metabolizmasında ya da istenmeyen madde seviyesinde önemli değişikliğe neden olan ve 31 Aralık 2025’ten önce Türkiye’de kullanılmayan yeni üretim süreçleriyle elde edilen gıdalar.
- Tasarlanmış nanomateryallerden oluşan gıdalar.
- Yeni üretim süreci veya tasarlanmış nanomateryal kullanımı nedeniyle Yönetmelikte tanımlanan koşulları karşılayan bazı vitamin, mineral ve diğer öğeler.
- Türkiye’de 31 Aralık 2025’ten önce yalnız takviye edici gıdalarda kullanılan, artık takviye edici gıda dışındaki gıdalarda da kullanılması amaçlanan gıdalar.
Bu kategoriler, “yeni gıda” kavramının hem ürünün kaynağına hem üretim teknolojisine hem de Türkiye’deki önceki kullanım geçmişine bağlı olduğunu gösterir. Ürün tek bir kategoriye girebileceği gibi birden fazla kategoriyle de kesişebilir.
Hangi ürünler Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamı dışında?
Yönetmelik m.2/2 belirli mevzuat alanlarını kapsam dışında bırakır. Genetiği değiştirilmiş organizmalar ve ürünleri hakkındaki değerlendirmeler, Türk Gıda Kodeksi Gıda Enzimleri Yönetmeliği kapsamındaki ürünler, Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği kapsamındaki ürünler, aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri mevzuatına giren ürünler ile ekstraksiyon çözücüleri hakkındaki dikey kodeks kapsamına giren ürünler bu Yönetmelik altında değerlendirilmez.
Özellikle aroma vericiler bakımından ayrı bir mevzuat yürürlüktedir. 2026’daki yeni aroma düzenlemesinin “doğal aroma” kullanım şartına ilişkin özel konuyu doğal aroma vericisi yüzde 95 kuralı yazımızda; son tüketiciye sunulmayan aroma vericilerin etiketini ise aroma verici etiketleme rehberimizde ayrıca ele alıyoruz.
Kapsam dışında olmak “mevzuatsız” olmak anlamına gelmez. Ürün hangi özel düzenlemeye giriyorsa izin, kullanım ve etiket şartları o mevzuat üzerinden değerlendirilir.
Yeni gıdalar listesi neden önemlidir?
Yönetmelik m.6’ya göre Bakanlık, piyasaya arz edilmesine izin verilen yeni gıdalardan oluşan yeni gıdalar listesini oluşturur ve günceller. Kural nettir: sadece listede yer alan yeni gıdalar, listede belirtilen kullanım koşulları ve etiketleme gerekliliklerine uygun olmak kaydıyla piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilir.
Bu nedenle bir ürünün bilimsel olarak güvenli olduğunu ileri sürmek, tek başına ticari piyasaya arz yetkisi sağlamaz. Yeni gıda statüsündeki ürün için mevzuattaki izin sürecinin tamamlanması ve ürünün izinli listeye dâhil edilmesi gerekir. Listeye eklenirken yalnız ürün adı değil, kullanım koşulları, spesifikasyonlar ve gerektiğinde özel etiketleme veya piyasaya arz sonrası izleme gereklilikleri de belirlenebilir.
Gıda işletmecisinin ürün tedarikçisinden aldığı “Avrupa’da satılıyor”, “ABD’de izinli” veya “doğal üründür” şeklindeki ticari açıklamalar Türkiye’deki liste kontrolünün yerini tutmaz. Türkiye’de piyasaya arz için Türk mevzuatındaki statü ve izin şartı esas alınır.
Yeni gıda izin başvurusu nasıl yapılır?
Yönetmelik m.9, yeni gıdanın piyasaya arzına izin verilmesi ve listenin güncellenmesi sürecinin üç yolla başlatılabileceğini düzenler: Genel Müdürlüğün inisiyatifi, bir başvuru sahibinin Genel Müdürlüğe başvurusu veya yeni gıdalarla ilgili Avrupa Birliği mevzuatındaki değişikliklere uyum sağlanması.
Başvuru sahibi tarafından yapılan dosyada başvuru sahibinin adı/adresi, yeni gıdanın adı ve açıklaması, üretim sürecinin ayrıntıları, gıdanın bileşimi, bilimsel güvenilirlik verileri, kullanım koşulları ve ilgili diğer teknik bilgiler yer alır. Ayrıntılı idari ve bilimsel gereklilikler, Yönetmelikle aynı gün yayımlanan 2026/3 sayılı Uygulama Tebliği tarafından belirlenir.
Uygulama Tebliği m.13’e göre Genel Müdürlük başvuruyu teslim aldıktan sonra en geç 15 iş günü içinde ön kontrolden geçirir. Risk değerlendirmesine ilişkin detaylı kontrol ise 30 iş günü içinde tamamlanır. Eksik veya ilave bilgi gerektiğinde başvuru sahibinden tamamlayıcı bilgi istenebilir.
Bilimsel güvenilirlik değerlendirmesinde hangi ölçütler aranır?
Yönetmelik m.7’ye göre Bakanlığın yeni bir gıdaya izin verebilmesi için temel koşullardan biri, mevcut bilimsel kanıtlara göre gıdanın insan sağlığı açısından güvenilirlik riski oluşturmamasıdır. Yeni gıda mevcut bir gıdanın yerine kullanılacaksa, kullanım tüketiciyi yanıltmamalı ve normal tüketimin yerine geçen gıdaya göre tüketici açısından beslenme yönünden dezavantaj yaratmaması gerekir.
Risk değerlendirmesi bu nedenle yalnız akut toksisite sorusundan ibaret değildir. Bileşim, üretim süreci, kullanım düzeyi, hedef tüketici grubu, beslenme etkileri, istenmeyen maddeler ve bilimsel belirsizlikler dosyanın niteliğine göre incelenir. Bilimsel komisyonun görüşü, Bakanlığın izin/listeme sürecinin merkezindeki teknik dayanaktır.
Yönetmelik ayrıca domuz ve böcek kaynaklı bir yeni gıda için başvuru veya bildirimin kabul edilmeyeceğini ve bu gıdaların yeni gıdalar listesinde yer almayacağını açıkça düzenler. Bu yasak, yeni gıda rejimine özgüdür. Aroma vericilerdeki ayrı 2026 düzenlemesini domuz veya böcek kaynaklı aroma verici yasağı yazımızda farklı mevzuat zeminiyle açıklıyoruz.
Yurt dışından gelen geleneksel gıdalarda 25 yıl şartı nedir?
Yönetmelik, “diğer bir ülkede güvenilir bir gıda tüketim geçmişi” kavramını özel olarak tanımlar. Buna göre başvuru/bildirim öncesinde, bileşim verileri ve en az bir ülkedeki insanların önemli bir bölümünün alışılagelmiş diyetinde başvuru tarihinden geriye doğru en az 25 yıldır süren tüketim deneyimi aracılığıyla gıdanın güvenilirliği teyit edilmiş olmalıdır.
Bu şart, “ürün başka ülkede satılıyor” gibi soyut bir iddiadan daha ağırdır. Güvenilir tüketim geçmişinin belgeye dayalı verilerle ortaya konulması gerekir. Yönetmelik m.13 kapsamında geleneksel gıdanın adı/açıklaması, detaylı bileşimi, coğrafi menşe ülkesi veya ülkeleri, 25 yıllık güvenilir tüketim geçmişini gösteren veriler ve amaçlanan kullanım/etiketleme bilgileri bildirime eklenir.
Bu özel yol yalnız Yönetmelikte tanımlanan “diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıda” için kullanılabilir. Yeni moleküler yapı, bazı mineral kategorileri, yeni üretim süreçleri veya tasarlanmış nanomateryal gibi Yönetmelikte dışlanan kategoriler sırf yabancı ülkede uzun süredir kullanılıyor diye geleneksel gıda bildirim yoluna otomatik olarak taşınamaz.
Geleneksel gıda bildiriminde süreler nelerdir?
Yönetmelik m.14’e göre m.13 kapsamındaki bildirim, Genel Müdürlük tarafından 45 iş günü içinde kontrol edilir. Geçerli bulunan bildirim bilimsel komisyona iletilir. Bilimsel komisyon, dosyanın iletildiği tarihten itibaren dört ay içinde güvenilirlik konusunda itirazı olup olmadığına ilişkin gerekçeli bilimsel görüşünü Genel Müdürlüğe sunar.
Bilimsel görüş kamuoyunun görüşüne açılır ve ilgili taraflar 30 gün içinde görüş bildirebilir. Bu süreler, ürünün piyasaya sürülebileceği tarihi kendiliğinden belirleyen “otomatik izin” süreleri değildir. Bildirimin geçerli bulunması, bilimsel değerlendirme ve nihai liste/izin sonucu birbirinden ayrı aşamalardır.
Yeni gıdalarda etiket ve kullanım koşulları
Bir yeni gıdanın izinli listeye alınması, ürünün her gıdada sınırsız kullanılabileceği anlamına gelmez. Bakanlık izin verirken spesifikasyon, kullanım koşulları, belirli gıda kategorileri, maksimum kullanım düzeyleri, hedef tüketici grupları ve ilave özel etiketleme şartları belirleyebilir. İşletmeci, ürünün listede yer almasını kontrol ettikten sonra ayrıca kendi kullanımının listede belirtilen koşullara uyduğunu da teyit etmelidir.
Etiketleme, tüketiciyi yanıltmama ilkesiyle birlikte değerlendirilir. Yeni gıda mevcut bir ürünün yerine geçiyorsa bileşim, besin değeri veya kullanım etkileri bakımından tüketicinin yanılmasına neden olacak bir sunum yapılamaz. Gıda işletmecisinin ticari iletişimi de ürünün izin verilen kullanım kapsamını aşmamalıdır.
Etiket hukukunun başka bir özel alanı olan mağaza markalı ürünlerde üretici adının gösterilmesi konusunda mağaza markalı üründe üretici adı rehberimiz incelenebilir.
Gıda işletmecisinin ürün piyasaya çıkmadan önce yapması gerekenler
- Ürünün 31 Aralık 2025’ten önce Türkiye’de önemli ölçüde insan tüketimi bulunup bulunmadığını belgelemeli.
- Ürünün Yönetmelik m.4/1-h’deki on kategoriden birine girip girmediğini teknik dosya üzerinden kontrol etmeli.
- Ürünün GDO, enzim, katkı maddesi, aroma verici veya ekstraksiyon çözücüsü gibi başka bir özel mevzuat alanına girip girmediğini ayırmalı.
- Yeni gıda olduğu sonucuna varılırsa Bakanlığın izinli yeni gıdalar listesini kontrol etmeli.
- Listede yoksa piyasaya arzdan önce izin prosedürünü başlatmalı.
- Statü konusunda tereddüt varsa Yönetmelik m.5 uyarınca ürünü piyasaya sürmeden önce Genel Müdürlüğe danışmalı.
- Yurt dışından gelen geleneksel gıda yoluna başvurulacaksa en az 25 yıllık güvenli tüketim geçmişini belgeye dayalı verilerle hazırlamalı.
- İzin verilmiş olsa dahi spesifikasyon, kullanım miktarı ve etiketleme koşullarına uymalı.
Bu kontrolün ürün piyasaya çıktıktan sonra değil, piyasaya arzdan önce yapılması gerekir. Özellikle e-ticaret yoluyla Türkiye’ye satılan yenilikçi gıda bileşenlerinde “ürün yabancı bir ülkede serbestçe satılıyor” gerekçesi Türk mevzuatındaki izin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Mesafeli satışta tüketicinin cayma hakkının istisnaları hakkında cayma hakkı olmayan ürünler rehberimiz ise satış sonrası tüketici hukuku boyutuna ilişkindir.
Yeni gıda statüsü konusunda Bakanlığa danışmadan ürün satılır mı?
İşletmeci ürünün Yönetmelik kapsamına girip girmediğinden emin değilse, Yönetmelik m.5/2 uyarınca ürünü piyasaya arz etmeden önce Genel Müdürlüğe danışmalı ve statünün belirlenmesine olanak sağlayacak gerekli bilgileri sunmalıdır. Bu hüküm, belirsizliği işletmecinin kendi lehine yorumlayıp ürünü önce piyasaya sürmesine izin veren bir sistem kurmaz.
Statü danışması ile yeni gıdaya izin verilmesi aynı işlem değildir. Danışma sonucunda ürünün yeni gıda olduğu belirlenirse, listede mevcut değilse ayrıca izin/listeme prosedürünün tamamlanması gerekir.
Sık sorulan sorular
Yeni gıda için temel tarih neden 31 Aralık 2025?
Yönetmelik m.4/1-h, bu tarihten önce Türkiye’de insan tüketimine yönelik önemli ölçüde kullanılmayan ve sayılan kategorilerden birine giren gıdaları yeni gıda tanımına alır.
Yurt dışında yıllardır satılan ürün Türkiye’de otomatik serbest mi?
Hayır. Türkiye’deki yeni gıda statüsü Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliğine göre belirlenir. Başka ülkedeki satış tek başına Türkiye’de izin oluşturmaz.
Yeni gıda listesinde olmayan ürün satılabilir mi?
Yeni gıda statüsünde ise kural olarak hayır. Yönetmelik m.6, yalnız izinli listede bulunan yeni gıdaların listede belirtilen koşullarla piyasaya arz edilebileceğini düzenler.
Başka ülkeden gelen geleneksel gıdada kaç yıllık geçmiş aranır?
En az bir ülkede insanların önemli bir bölümünün alışılagelmiş diyetinde başvuru tarihinden geriye doğru en az 25 yıllık güvenli tüketim geçmişi belgeye dayalı olarak gösterilmelidir.
Yeni gıda başvurusu nereye yapılır?
Başvuru ve bildirimler Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne yapılır.
Başvuru dosyası kaç günde kontrol edilir?
2026/3 sayılı Uygulama Tebliğine göre ön kontrol en geç 15 iş günü, risk değerlendirmesi gereklilikleri yönünden detaylı kontrol 30 iş günü içinde tamamlanır. İlave bilgi istenmesi halinde süreç buna göre ilerler.
Domuz veya böcek kaynaklı yeni gıda için izin başvurusu yapılabilir mi?
Yönetmelik m.7/2 uyarınca domuz ve böcek kaynaklı yeni gıda başvurusu veya bildirimi kabul edilmez ve bu ürünler yeni gıdalar listesinde yer almaz.
Gıda aroma vericileri bu Yönetmeliğe mi tabi?
Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği kapsamındaki ürünler Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin kapsamı dışındadır ve kendi özel mevzuatına tabidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; ürünün yeni gıda statüsü, bileşimi, üretim süreci ve tüketim geçmişi teknik dosyası üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
