Farklı Hayvan Türlerine Ait Etler Karıştırılabilir mi? 2026/15 m.5/1

16 Eylül 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Et, Hazırlanmış Et Karışımları ve Et Ürünleri Tebliği, et ürünlerinde hayvan türlerinin hangi sınırlar içinde bir araya getirilebileceğini açık biçimde düzenledi. Bu kural yalnız üretim reçetesini ilgilendiren teknik bir ayrıntı değildir. Ürünün adı, tüketiciye sunulan tür bilgisi, izlenebilirlik kayıtları, hammadde kabul sistemi, laboratuvar doğrulaması ve 5996 sayılı Kanun kapsamındaki idari sorumluluk doğrudan bu kurala bağlıdır.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

2026/15 m.5/1 farklı hayvan türlerinin etleri için ne diyor?

Tebliğ m.5/1, hayvan türlerinin etlerinin birbirine karıştırılmasında önce izin verilen iki ana grubu belirler. Birinci grup büyükbaş ve küçükbaş hayvanların karkas etleridir. İkinci grup kanatlı hayvan türlerinin karkas etleridir. Bu iki grup içinde karışım yapılabilir. Bunun dışında farklı hayvan türlerinin etlerinin karıştırılmaması esastır.

Buradaki “karıştırma” yalnız iki etin kıyma makinesinden birlikte geçirilmesi anlamına gelmez. Aynı ürün reçetesine farklı tür etlerinin birlikte dahil edilmesi, üretim hattında kontrollü şekilde ortak bir nihai ürün oluşturulması veya hammadde partisinin ürün içinde birbirinden ayrılmaz hale gelmesi de sonuç bakımından tür karışımıdır. Bu nedenle işletme, reçetede bulunan her hayvansal girdinin hangi hukuki gruba girdiğini üretim başlamadan belirlemelidir.

Tebliğde izin verilen karışım ile etikette tüketiciye verilen bilgi iki ayrı aşamadır. Bir karışımın teknik olarak izin verilen türlerden oluşması, ürünün tür bilgisinin gizlenebileceği anlamına gelmez. Etiketleme hükümleri ürün adının hayvan türüyle birlikte ifade edilmesini zorunlu kılar. Genel ürün kriterlerinin ayrıntıları için Kıyma, Köfte ve Sucukta Yeni Kurallar 2026 rehberimiz incelenebilir.

Büyükbaş ve küçükbaş hayvanların karkas etleri karıştırılabilir mi?

Evet. Tebliğ m.5/1, büyükbaş ve küçükbaş hayvanların karkas etlerinin birbirleriyle karıştırılmasına açıkça izin verir. Sığır eti ile koyun veya keçi etinin mevzuata uygun bir ürün reçetesi içinde birlikte kullanılması, sırf türlerin farklı olması nedeniyle yasak değildir.

Ancak izin verilen karışım, ürün adının veya sunumunun gerçeğe aykırı olmasına izin vermez. Reçetede sığır ve koyun eti birlikte bulunuyorsa ürünün yalnız bir türden üretilmiş izlenimi verecek şekilde adlandırılması veya tanıtılması ayrı bir etiketleme sorunu doğurabilir. Özellikle 2026/15 sayılı Tebliğin m.18 hükmü, ürün adında tür bilgisinin doğru kullanılmasını ve yanıltıcı sunum yapılmamasını gerektirir.

Hammadde kabulünde de her tür ayrı parti bilgisiyle izlenmelidir. Veteriner sağlık işaretleri, tedarikçi lot numarası, kabul tarihi, miktar ve soğuk zincir kayıtları birbirine karıştırılmamalıdır. Üretim reçetesinde birlikte kullanılacak olsa bile işletme hangi partiden ne kadar sığır, koyun veya keçi eti kullanıldığını geriye doğru gösterebilmelidir.

Tavuk, hindi ve diğer kanatlı türlerinin etleri birlikte kullanılabilir mi?

Tebliğ m.5/1’e göre kanatlı hayvan türlerinin karkas etleri kendi aralarında karıştırılabilir. Tavuk ve hindi karkas etinin mevzuatın izin verdiği bir kanatlı eti ürününde birlikte kullanılması bu nedenle tür karışımı yasağına aykırı değildir.

Bu izin, ürünün diğer teknik kriterlerden bağımsız olduğu anlamına gelmez. Kanatlı kıyma, kanatlı köfte, kanatlı burger, kanatlı döner ve diğer kanatlı ürünleri 2026/15 sayılı Tebliğde ayrıca düzenlenen yağ, protein, kolajen, dondurulmuş satış, ürün adı ve pişirme uyarısı kurallarına tabidir. Ürünün tür karışımı uygun olsa bile bu kriterlerden birinin ihlali ürünün piyasaya arzını hukuka uygun hale getirmez.

Etiket üzerinde tüketicinin ürünün hangi hayvan türlerinden üretildiğini anlayabilmesi gerekir. Birden fazla kanatlı türü kullanılmışsa içerik listesi ve ürün adının mevzuata uygun biçimde kurgulanması, işletmenin laboratuvar ve tedarik kayıtlarıyla aynı bilgiyi vermesi gerekir.

Hangi farklı hayvan türlerinin etleri karıştırılamaz?

Tebliğin sistemi gereği izin verilen grupların dışında farklı hayvan türlerinin etlerini aynı üründe karıştırmak yasaktır. Büyükbaş/küçükbaş grubu ile kanatlı grubu arasında keyfî bir karışım yapılamaz. Örneğin kırmızı et ürünü reçetesine maliyet veya tekstür amacıyla kanatlı eti eklenmesi, Tebliğde özel olarak izin verilen bir teknoloji istisnasına dayanmıyorsa m.5/1 ile bağdaşmaz.

Aynı şekilde ürünün etiketinde “dana” yazıp reçetede farklı ve izin verilmeyen bir tür kullanmak yalnız etiket hatası değildir; doğrudan ürün bileşimi ve tür karışımı kuralının ihlalidir. Böyle bir durumda işletmenin “etikette yazmayı unuttuk” savunması, yasak karışımın teknik aykırılığını ortadan kaldırmaz.

Tür karışımı yasağı, tüketicinin tercih hakkını, ürün standardını ve hayvansal hammaddenin izlenebilirliğini koruyan zorunlu bir kuraldır. Bu nedenle maliyet avantajı, tedarik sıkıntısı veya hammadde fazlası gibi ticari gerekçeler yasak karışımı hukuka uygun hale getirmez.

Kanatlı eti ürünlerinde büyükbaş veya küçükbaş eti kullanılabildiği istisna nedir?

M.5/1, genel yasağın yanında teknolojisi gereği kanatlı eti ürünlerinde büyükbaş ve/veya küçükbaş hayvan karkas etleri ile yağlarının kullanılabildiği özel durumu saklı tutar. Bu hüküm, kanatlı ürünlerinin tümüne serbestçe kırmızı et eklenebileceği anlamına gelmez. “Teknolojisi gereği” şartı ürünün teknik üretim yöntemiyle bağlantılıdır ve reçetede kullanılan bileşenin işlevi ile miktarı işletme tarafından açıklanabilir olmalıdır.

İstisnadan yararlanan ürünlerde içerik bilgisi gizlenemez. 2026/15 sayılı Tebliğin etiket hükümleri, kullanılan farklı tür et ve yağların tüketiciye doğru biçimde bildirilmesini gerektirir. İstisna üretim yönünden bir izin sağlar; yanlış veya eksik etiketleme için ayrı bir muafiyet oluşturmaz.

İşletmenin teknik dosyasında ürün spesifikasyonu, reçete, proses akış şeması, kullanılan hammaddenin türü ve tedarik kayıtları birlikte tutulmalıdır. Denetimde yalnız nihai ürün etiketi değil, reçeteye giren hammaddenin kaynağı ve üretim kayıtları da incelenebilir.

Karışık tür et kullanılan üründe ürün adı ve etiket nasıl düzenlenmeli?

Tebliğ m.18’in temel yaklaşımı, ürün adının hayvan türüyle birlikte verilmesidir. Bu sebeple izin verilen bir tür karışımı varsa ürün adı tüketicide tek bir hayvan türü kullanıldığı izlenimi yaratmamalıdır. İçindekiler listesi de gerçek reçeteyi yansıtmalıdır.

Yeni Tebliğ ayrıca “%100”, “%100 dana eti” veya benzeri ifadelerin kullanımına özel sınırlama getirir. Dolayısıyla ürün gerçekten yalnız bir türden oluşsa dahi Tebliğin yasakladığı “%100” vurgularının marka, logo veya tanıtım unsuru şeklinde kullanılması mümkün değildir. Bu özel konu için ayrı rehberimizde 2026/15 m.18 hükmünü ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Etiket, ambalajın üzerindeki metinden ibaret değildir. Raf etiketi, katalog, internet satış sayfası, sosyal medya reklamı ve diğer ticari iletişimde ürünün hayvan türü konusunda tüketiciyi yanıltan bir anlatım kullanılması gıda mevzuatı ve tüketici hukuku bakımından ayrı riskler doğurur.

Tür karışımında izlenebilirlik nasıl kurulmalıdır?

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamındaki izlenebilirlik sistemi, gıdanın hangi tedarikçiden geldiğinin ve hangi müşteriye gönderildiğinin belirlenebilmesini gerektirir. Tür karışımı yapılan et ürünlerinde bu yükümlülük daha kritik hale gelir; çünkü nihai üründe birden fazla hayvansal hammadde bulunmaktadır.

İşletmenin en azından tedarikçi, tür, parti/lot, kabul tarihi, üretime sevk edilen miktar, üretim lotu, depolama bölümü ve sevk bilgilerini birbiriyle ilişkilendirmesi gerekir. Bir geri çağırma halinde hangi nihai ürünlerde hangi tür ve hangi parti etin kullanıldığının hızlı biçimde tespit edilebilmesi gerekir.

Karışım izin verilen türlerden oluşsa bile kayıtların bulunmaması veya tür bilgisinin doğrulanamaması denetimde ayrı sorun yaratır. İzlenebilirlik, yalnız ürünün mevzuata uygun olduğunu iddia etmek değil, bu uygunluğu belgeleyebilmek anlamına gelir.

DNA veya tür tayini analizi neden önemlidir?

Tür tayini analizleri, nihai üründe beyan edilmeyen veya yasak bir hayvan türüne ait doku bulunup bulunmadığının belirlenmesinde kullanılabilir. Yetkili laboratuvarın kullandığı metot, numune alma zinciri ve analiz raporunun değerlendirilmesi somut denetimin niteliğine göre önem taşır.

İşletme açısından en güvenli yöntem yalnız nihai ürün analizine güvenmek değildir. Tedarikçi onayı, giriş kontrolü, ayrılmış depolama, üretim planlaması, ekipman temizliği ve çapraz bulaşma önlemleri birlikte yürütülmelidir. Çünkü beyan dışı tür tespiti her zaman kasıtlı reçete değişikliğinden kaynaklanmayabilir; yetersiz hat temizliği veya hammadde karışması da sonuca etki edebilir.

Bununla birlikte mevzuat sonucu ürün üzerinden değerlendirir. Bu nedenle işletme çapraz bulaşma riskini öngörüp makul teknik tedbirleri almak zorundadır. Üretim hattında tür değişimi yapılırken temizleme prosedürleri yazılı hale getirilmeli ve uygulanması kayıt altına alınmalıdır.

Kasap ve perakendeci farklı tür etleri aynı kıymada kullanabilir mi?

Perakendeci de Tebliğin genel tür karışımı kuralına tabidir. Tüketicinin talebi üzerine kıyma hazırlanırken büyükbaş ve küçükbaş karkas etleri m.5/1 çerçevesinde birlikte kullanılabilir; ancak yasak tür kombinasyonları yapılamaz. Tüketicinin “yalnız dana” talebi varsa farklı tür eklenmesi ayrıca satış sözleşmesine ve tüketiciye verilen bilgiye aykırılık oluşturur.

Kıyma makinesinin önceki işlemden kalan et parçalarıyla yeni ürünü istemeden karıştırması da işletmenin hijyen ve üretim kontrolü sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Makine temizliği, tür değişim prosedürü ve günlük üretim planı bu nedenle yalnız hijyen değil, doğru tür beyanı bakımından da önemlidir.

Mantı, lahmacun, pide ve benzeri ürünlerde tür karışımı kuralı geçerli mi?

Evet. 2026/15 m.5/4, mantı, içli köfte, çiğ köfte, kadınbudu köfte, lahmacun, pide, kebap, pizza ve benzeri hazır yemeklerde kullanılan et, kıyma, kanatlı kıyma veya et ürünlerinin Tebliğ hükümlerine uygun olmasını zorunlu kılar. Dolayısıyla hazır yemeğin kendisi farklı bir ürün kategorisinde olsa da içine giren et mevzuata aykırı olamaz.

Hazır yemek üreticisi veya restoran, tedarik ettiği etin tür bilgisi ve ürün standardını kontrol etmelidir. “Biz eti hazır aldık” açıklaması, tedarikçi doğrulaması ve izlenebilirlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bu konunun tamamı, hazır yemeklerde kullanılan et bakımından ayrı rehberimizde m.5/4 temelinde ele alınmaktadır.

Yasak tür karışımının yaptırımı nedir?

Tebliğ m.24, aykırılıklarda 5996 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre idari yaptırım uygulanacağını düzenler. Somut yaptırım, aykırılığın niteliğine göre belirlenir. Yasak tür karışımı, yanlış etiket, izlenebilirlik ihlali, sağlığa uygun olmayan ürün veya tüketiciyi yanıltıcı sunum aynı yaptırım maddesine dayanmak zorunda değildir.

Yetkili idare ürünün piyasaya arzının durdurulması, toplatma, idari para cezası veya Kanunda öngörülen diğer tedbirleri somut olaya göre uygulayabilir. İşletmenin ayrıca tüketiciye ve ticari alıcıya karşı sözleşmesel sorumluluğu doğabilir.

Tür bilgisi dini, etik veya sağlık tercihi bakımından tüketici için belirleyici olabildiğinden beyan dışı tür kullanımı yalnız teknik spesifikasyon sorunu olarak görülmemelidir. Ürün etiketinin gerçeğe uygunluğu işletmenin temel yükümlülüğüdür.

31 Mart 2027 geçiş tarihi tür karışımı kuralında ne anlama geliyor?

16 Eylül 2026’dan önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri için Tebliğin geçici maddesi 31 Mart 2027’ye kadar uyum süresi öngörür. İşletmeler bu tarihe kadar reçete, etiket, tedarikçi şartnamesi, laboratuvar planı ve üretim prosedürlerini yeni Tebliğe uygun hale getirmelidir.

Geçiş süresi, yeni Tebliğin açıkça yasakladığı uygulamaların süresiz sürdürülmesi anlamına gelmez. İşletme hangi tarihte yeni Tebliğ sistemine geçtiğini belgeleriyle gösterebilmelidir. 31 Mart 2027’den sonra eski teknik kural ve etiket düzeniyle yeni üretim yapılamaz.

Et üreticileri için tür karışımı kontrol listesi

• Her hammaddenin hayvan türünü tedarikçi belgesinden doğrulayın.
• Büyükbaş-küçükbaş ve kanatlı gruplarını ayrı değerlendirin.
• Kanatlı ürününde kırmızı et/yağ kullanılıyorsa “teknolojisi gereği” istisnasını ürün spesifikasyonunda açıklayın.
• Reçetedeki tür bilgisi ile ürün adı ve içindekiler listesini karşılaştırın.
• Depoda tür ve lot bazlı ayrım yapın.
• Üretim hattı tür değişimlerinde temizlik prosedürü uygulayın.
• Gerektiğinde tür tayini analiz planı oluşturun.
• Hazır yemek müşterilerine verilen spesifikasyonların gerçek reçeteyle uyumunu kontrol edin.
• Etiket, web sitesi, katalog ve sosyal medya reklamlarında aynı tür bilgisini kullanın.
• 31 Mart 2027’ye kadar tüm reçete ve etiketleri 2026/15 sayılı Tebliğe göre güncelleyin.

Sık sorulan sorular

Dana ve kuzu eti aynı üründe kullanılabilir mi?

Evet. 2026/15 m.5/1 büyükbaş ve küçükbaş karkas etlerinin kendi aralarında karıştırılmasına izin verir. Etiket ve ürün adı gerçek bileşimi yansıtmalıdır.

Tavuk ve hindi eti karıştırılabilir mi?

Evet. Kanatlı hayvan türlerinin karkas etleri kendi aralarında karıştırılabilir.

Dana etine tavuk eti eklenebilir mi?

Kural olarak hayır. Büyükbaş/küçükbaş grubu ile kanatlı grubu arasında genel bir karıştırma serbestisi yoktur. Tebliğdeki teknolojisi gereği kanatlı eti ürünü istisnası ayrıca değerlendirilir.

Kanatlı ürününe dana yağı konulabilir mi?

Tebliğ, teknolojisi gereği kanatlı eti ürünlerinde büyükbaş ve/veya küçükbaş karkas eti ve yağının kullanılabildiği istisnayı saklı tutar. Kullanım teknik olarak gerekçelendirilmeli ve doğru etiketlenmelidir.

Karışım izinliyse etiket türü yazmak zorunlu değil mi?

Yanlıştır. İzinli karışım üretim yönünden hukuka uygunluk sağlar; tür bilgisinin tüketiciye doğru verilmesi yükümlülüğünü kaldırmaz.

Kasap tüketicinin haberi olmadan dana-koyun karışık kıyma verebilir mi?

Hayır. Karışımın mevzuatça izin verilen türlerden oluşması, tüketiciye verilen ürün bilgisinin gerçeğe aykırı olmasına izin vermez.

Tür tayini analizi zorunlu mudur?

Her parti için otomatik bir DNA analizi zorunluluğu öngörülmüş değildir; ancak işletme tür bilgisinin doğruluğunu güvence altına alacak kontrol sistemini kurmalı, resmi denetimde numune ve analiz yapılabileceğini dikkate almalıdır.

Hazır yemekte kullanılan et de bu kurala tabi mi?

Evet. M.5/4, mantı, lahmacun, pide, kebap ve benzeri ürünlerde kullanılan et ve et ürünlerinin Tebliğe uygun olmasını zorunlu kılar.

Yeni kurallara uyum için son tarih nedir?

16 Eylül 2026’dan önce faaliyet gösteren işletmeler için geçiş tarihi 31 Mart 2027’dir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →