Kiraya Veren Gemiyi Denize Elverişli Teslim Etmek Zorunda mı? TTK m.1123 | 2026

TTK m.1123 teslim borcunu nasıl düzenler?

Gemi kira sözleşmesinin temel edimi, geminin kullanımının kiracıya bırakılmasıdır. Bu kullanımın fiilen başlayabilmesi için kiraya verenin gemiyi doğru biçimde teslim etmesi gerekir. TTK m.1123 bu nedenle teslim borcunu ayrıntılı ve objektif ölçütlerle bağlar: gemi kararlaştırılan tarihte, kararlaştırılan yerde, denize elverişli, sözleşmede öngörülen amaca uygun ve kullanıma hazır olmalıdır.

Hükümdeki şartlar birbirinin alternatifi değildir. Gemi denize elverişli olsa fakat sözleşmenin öngördüğü özel yükü taşımaya uygun olmasa teslim borcu tam ifa edilmiş sayılmaz. Aynı şekilde teknik açıdan hazır bir geminin kararlaştırılan tarihten çok sonra teslim edilmesi de ayrı ihlal oluşturabilir. Bu nedenle teslim, tek bir “anahtar teslim” anından değil, tarih, yer, teknik elverişlilik ve sözleşmesel uygunluk unsurlarının birlikte gerçekleşmesinden oluşur.

Denize elverişli gemi ne demektir?

Denize elverişlilik, geminin gövdesi, makinesi, donanımı ve emniyet unsurları itibarıyla girişeceği deniz yolculuğunun olağan tehlikelerine dayanabilecek durumda olmasını ifade eden temel deniz hukuku kavramıdır. Gemi kira sözleşmesinde kiracı, işletme hâkimiyetini devralırken geminin başlangıçta bu temel teknik standardı taşımasını bekleme hakkına sahiptir.

Elverişlilik yalnız motorun çalışması değildir. Klas durumu, zorunlu sertifikalar, yangın ve can kurtarma ekipmanı, seyir cihazları, kapak ve ambarların durumu, tankların uygunluğu, dümen sistemi, iletişim ekipmanı ve geminin yapısal kondisyonu birlikte önem taşır. Teslim gününde süresi geçmiş temel sertifika veya operasyonu engelleyen ciddi class condition bulunması, sözleşme ve olayın özelliklerine göre kullanıma hazır teslim şartını da etkileyebilir.

Sözleşmeyle güdülen amaca uygunluk neden ayrı bir şarttır?

Bir gemi genel olarak denize elverişli olduğu hâlde belirli ticari amaca uygun olmayabilir. Örneğin belirli yük türü için gerekli tank, havalandırma, sıcaklık kontrolü, ambar temizliği, crane kapasitesi veya sertifikasyon yoksa gemi genel seyir bakımından sağlam olsa bile sözleşmenin özel amacı bakımından yetersiz kalabilir. TTK m.1123 bu nedenle “denize elverişli” olmanın yanında “sözleşme ile güdülen amaca uygun” olmayı ayrıca arar.

Bu hüküm sözleşme hazırlığında kullanım amacının açık yazılmasını önemli hâle getirir. “Genel ticari kullanım” gibi geniş bir ifade tarafların beklentisini tam göstermeyebilir. Taşınacak yük sınıfı, ticaret sahası, liman kısıtları, draft, deadweight, crane kapasitesi, tank coating veya özel sertifika gibi performans kriterleri kritikse charter party’de açıkça yer almalıdır.

“Kullanıma hazır” teslim hangi unsurları kapsar?

Kullanıma hazır olma, teknik elverişliliğin operasyonel karşılığıdır. Gemi teslim limanında bulunabilir fakat yakıt transferi, zorunlu belge eksikliği, mürettebat yetersizliği veya giderilmemiş arıza nedeniyle kiracı fiilen kullanamıyorsa teslim borcu tartışmalı hâle gelir. Teslimin hangi anda tamamlandığı sözleşmedeki delivery notice, acceptance ve possession transfer hükümleriyle birlikte belirlenir.

Kiracı, teslim sırasında geminin fiilî hâkimiyetini devralabilmeli ve kararlaştırılmış ticari faaliyete başlayabilmelidir. Bu nedenle anahtar/evrak teslimi, kaptan talimat devri, bunker miktarı, teknik dokümanlar, klas sertifikaları ve gemi ekipmanı teslim tutanağında gösterilmelidir. “Hazır” kavramı sözleşmenin amaç ve operasyon modelinden kopuk yorumlanmaz.

Teslim tarihi neden kesin yazılmalıdır?

Gemi kiralarında teslim tarihi kiracının bütün ticari zincirini etkiler. Kiracı yük sözleşmeleri, bunker tedariki, acente ve liman rezervasyonlarını bu tarihe göre kurabilir. Sözleşmede delivery window, laycan benzeri zaman penceresi veya kesin tarih kararlaştırılmışsa hangi gecikmenin fesih ya da tazminat hakkı doğuracağı açıkça düzenlenmelidir.

TTK m.1123 kiraya vereni kararlaştırılan tarihte teslimle yükümlü tutar; fakat gecikmenin tüm sonuçları sözleşmenin diğer hükümleri, genel borçlar hukuku ve somut ihlalin niteliğiyle değerlendirilir. Bu nedenle kira sözleşmesinde cancelling date, notice of readiness, extension hakkı ve mücbir sebep hükümleri çelişmeyecek biçimde yazılmalıdır.

Teslim yeri nasıl belirlenmelidir?

“Mersin” veya “Doğu Akdeniz” gibi geniş tanımlar operasyonel belirsizlik yaratabilir. Geminin hangi liman, demir yeri veya berth’te teslim edileceği; liman masrafı, pilotaj, römorkaj ve teslim survey giderinin kime ait olduğu mümkün olduğunca net yazılmalıdır. Teslim yerinin güvenli ve geminin teknik özelliklerine uygun olması gerekir.

Yer değişikliği tarafların mutabakatıyla yapılacaksa bunun yazılı olması ve ek maliyetlerin kime ait olduğunun belirtilmesi gerekir. Geminin teslim yerine gelmesi için yapılan repositioning masrafları ile teslim sonrası ticari işletme giderlerinin sınırı da açık tutulmalıdır.

Condition survey neden hukuki delildir?

Teslim öncesi condition survey, geminin teknik durumunu fotoğraf, ölçüm ve uzman değerlendirmesiyle kayıt altına alır. Bu rapor yalnız mühendislik belgesi değildir; TTK m.1123 ve m.1124 kapsamındaki uyuşmazlıklarda teslim anındaki ayıp ve kondisyonun ispatında temel delildir. Tarafların ortak surveyor ataması veya ayrı survey raporlarını karşılıklı paylaşması mümkündür.

Raporda gövde, tank/ambarlar, makine, deck equipment, navigasyon cihazları, güvenlik ekipmanı, mevcut hasarlar, boya ve korozyon durumu, spare parts ve consumables listelenebilir. Teslim protokolünde rapora açık atıf yapılması, iade anında normal aşınma ile kiracının sorumluluğundaki zararın ayrılmasını kolaylaştırır.

Klas ve sertifika belgeleri teslim dosyasına girmeli mi?

Evet. Class certificate, statutory certificates, registration documents, radio licence, safety management belgeleri ve sözleşmenin gerekli gördüğü diğer sertifikalar teslim dosyasının parçası olmalıdır. Belgenin yalnız varlığı değil, geçerlilik süresi ve varsa condition/recommendation kayıtları kontrol edilmelidir.

Geminin bir sertifikasının teslimden kısa süre sonra sona erecek olması, bakım ve yenileme sorumluluğunun kimde olduğunu tartışmalı hâle getirebilir. Bu nedenle yaklaşan survey tarihleri ve planlı dry-dock bilgileri teslimden önce paylaşılmalıdır.

Teslimde ayıp çıkarsa gideri kim öder?

TTK m.1124, geminin ayıplarından doğan tamirler ile bu yüzden değiştirilen parçaların giderlerini kiraya verene yükler. Ayıp nedeniyle gemi yirmi dört saatten fazla hareketsiz kalırsa aşan süre için kira bedeli ödenmez; ödenmişse geri verilir. Bu hükümler m.1123’teki teslim borcunun ekonomik sonuçlarıyla yakından bağlantılıdır.

Buna karşılık geminin normal bakımı, ayıptan kaynaklanmayan tamir ve parça değişimi ile işletme giderleri kural olarak kiracıya aittir. Bu ayrım için arızanın sebebi teknik olarak belirlenmelidir. Kiracının kötü kullanımı ile teslimden önce mevcut latent defect aynı hukuki sonucu doğurmaz.

Kiracı gemiyi teslim alırken çekince koyabilir mi?

Teslim tutanağının “without reservation” imzalanması sonradan bilinen ayıplar bakımından ispat tartışması yaratabilir. Görülebilir eksiklikler varsa teslim protokolünde açıkça listelenmeli; kiracının bunların giderilmesine ilişkin haklarını saklı tuttuğu belirtilmelidir. Gizli ayıp ise niteliği gereği teslimde fark edilemeyebilir; ortaya çıktığında derhâl teknik inceleme ve yazılı bildirim yapılmalıdır.

Çekince, belirsiz “tüm haklarımız saklıdır” cümlesinden daha somut olmalıdır. Arızanın yeri, etkisi, giderilme süresi, tahmini masraf ve geminin kullanılabilirliğine etkisi kayıt altına alınmalıdır. Böylece uyuşmazlıkta hangi eksikliğin teslim anında mevcut olduğu belirlenebilir.

Gecikmeli veya eksik teslimde kiracının dosyası nasıl hazırlanır?

Charter party, recap, delivery notices, ETA/ETB mesajları, liman kayıtları, survey, class raporu, kaptan yazışmaları ve arıza kayıtları kronolojik dosyalanmalıdır. Kiracının gecikme nedeniyle yük sözleşmesinde maruz kaldığı masraf iddia edilecekse bu zarar kalemleri de ayrı belgelenmelidir.

Talep formüle edilirken teslim borcunun hangi unsurunun ihlal edildiği net söylenmelidir: tarih mi, yer mi, denize elverişlilik mi, sözleşme amacına uygunluk mu, yoksa kullanıma hazır olma mı? Bu ayrım hukuki sebebi ve gerekli delili doğrudan etkiler.

Kiraya veren teslim öncesi hangi kontrolü yapmalıdır?

Kiraya veren, gemiyi teslim tarihinden önce teknik denetime sokmalı, yaklaşan survey ve sertifika sürelerini kontrol etmeli, sözleşmedeki özel performans şartlarını gemi ekibiyle karşılaştırmalı ve teslim limanı için gereken operasyonel hazırlığı tamamlamalıdır. Bilinen arızaların son dakikaya bırakılması hem teslim gecikmesi hem off-hire benzeri ekonomik sonuçlar yaratabilir.

Malik ayrıca gemi üzerinde teslimi engelleyecek haciz, detention veya idari yasak bulunmadığını kontrol etmelidir. Teknik olarak sağlam gemi hukuken kullanılamıyorsa “kullanıma hazır” teslim tartışması yine doğabilir.

Mersin Limanı’nda teslim planında hangi kayıtlar önemlidir?

Mersin bağlantılı teslimlerde acente, liman, kılavuzluk ve römorkaj planı teslim zamanını doğrudan etkileyebilir. Geminin fiilî arrival zamanı ile sözleşmesel delivery anı aynı olmak zorunda değildir. Tarafların hangi olayla teslimin tamamlanacağını belirlemesi gerekir: demirleme, berth’e yanaşma, survey tamamlanması veya delivery certificate imzası.

Liman çıkış ve operasyon belgeleri kira sözleşmesinden bağımsız kamu hukuku yükümlülüklerine tabidir. Bu nedenle teslim protokolü hazırlanırken liman çıkış belgesi ve kılavuz kaptan gibi operasyonel kurallar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Gemi teslimi ile navlun sözleşmesi karıştırılmamalıdır

Gemi kira sözleşmesinde m.1123, geminin kullanımının kiracıya devrini mümkün kılan teslim borcunu düzenler. Navlun sözleşmesinde ise taşıyan belirli yükü taşımayı üstlenir. Aynı gemi aynı dönemde farklı hukuki ilişkilerin parçası olabilir; ancak hak ve borçların dayanağı farklıdır.

Bu nedenle teslim uyuşmazlığında “navlun”, “demuraj” veya “laytime” kavramları otomatik olarak uygulanmaz. Önce sözleşmenin gemi kirası mı, zaman çarteri mi, yolculuk çarteri mi olduğu belirlenmelidir. Navlun sözleşmesi rehberi bu ayrım için tamamlayıcıdır.

Uygulama kontrol listesi

Teslimden önce beş dosya hazırlanmalıdır: sözleşme şartları, gemi sicil/sertifika dosyası, teknik survey dosyası, teslim yeri operasyon dosyası ve teslim tutanağı. Her dosyanın sorumlusu önceden belirlenmelidir. Teslim günü ortaya çıkan eksiklikler fotoğraf ve raporla kayıt altına alınmalı; taraf bildirimleri sözleşmedeki notice adreslerine yapılmalıdır.

Teslim tamamlandığında delivery certificate yalnız tarih ve saat içermemeli; bunker, mevcut hasar, pending defects, teslim edilen ekipman ve çekinceler de eklenmelidir. Bu tek belge, kira süresinin başlangıcı ve ilerideki iade uyuşmazlığı açısından temel referans olacaktır.

Teslim gecikmesi yüzünden kiracının yük sözleşmesi bozulursa nasıl değerlendirilir?

Geminin kararlaştırılan tarihte kullanıma hazır teslim edilmemesi, kiracının üçüncü kişilerle kurduğu yük veya hizmet sözleşmelerini etkileyebilir. Ancak kiracının üçüncü kişiye ödediği her tutar otomatik olarak kiraya verenden istenemez. Önce TTK m.1123 kapsamındaki teslim ihlali ortaya konulmalı, ardından bu ihlal ile ileri sürülen zarar arasında uygun nedensellik bağı kurulmalı ve zarar belgelendirilmelidir. Charter party’de consequential loss, loss of profit veya liability to sub-charterers gibi zarar kalemlerini sınırlandıran hükümler varsa bunların geçerliliği ve kapsamı ayrıca incelenir.

Kiracı gecikme riskini fark ettiğinde zararın büyümesini önleyecek makul tedbirleri almalıdır. Alternatif tonaj bulmak, yük sahibini zamanında bilgilendirmek veya sözleşmedeki cancellation/extension mekanizmasını işletmek mümkünken hiçbir işlem yapılmaması, zarar hesabında tartışma yaratabilir. Kiraya veren de teslimin gecikeceğini öğrendiğinde bunu sözleşmedeki notice hükümlerine göre derhâl bildirmelidir. ETA güncellemelerinin eksik veya yanıltıcı verilmesi, kiracının ticari planlamasını ayrıca etkiler.

Denize elverişlilik ile yüke elverişlilik arasındaki fark nedir?

Denize elverişlilik geminin seyrin olağan tehlikelerine karşı yapısal ve teknik yeterliliğini ifade ederken, sözleşme amacına uygunluk belirli ticari kullanımın gerektirdiği özellikleri de kapsar. Örneğin gemi güvenli biçimde seyredebilir ancak ambarlarında önceki yükten kalıntı bulunması nedeniyle sözleşmede kararlaştırılan hassas yükü alamayabilir. Aynı şekilde bir tanker teknik olarak seyre elverişli olsa da belirli ürün için tank coating veya temizlik standardını karşılamıyorsa sözleşme amacı bakımından kullanıma hazır sayılmayabilir.

Bu ayrım survey talimatının kapsamını belirler. Teslim survey’inde yalnız makine ve gövde kontrolü yapılması, yük operasyonuna ilişkin ambar/tank uygunluğunu ispatlamaya yetmeyebilir. Taraflar taşınacak yük veya operasyon için kritik performans kriterlerini sözleşmede listelemeli ve teslim raporunda bunların her birini doğrulamalıdır.

Teslim kabul edilirse kiracı bütün haklarını kaybeder mi?

Hayır. Teslim belgesinin imzalanması her durumda sonradan ortaya çıkan gizli ayıplar veya açıkça saklı tutulan eksiklikler bakımından bütün hakların kaybedildiği anlamına gelmez. Bununla birlikte teslim sırasında görülebilir eksikliklerin çekincesiz kabulü ispat açısından kiracıyı zorlaştırabilir. Bu nedenle delivery certificate üzerine bilinen arıza, eksik sertifika, pending repair ve tarafların bunların giderilmesine ilişkin mutabakatı açıkça yazılmalıdır.

Gizli bir teknik kusur teslimden sonra ortaya çıkarsa olayın teslim anında mevcut olup olmadığını belirlemek için bakım geçmişi, class kayıtları, maker raporu ve arızalanan parçanın incelemesi önem taşır. Kiracı arızayı öğrendiğinde gecikmeden bildirim yapmalı; gemiyi kullanmaya devam ederek hasarı büyütmemelidir. Teslim kabulü ile sonraki ayıp rejimi bu nedenle ayrı değerlendirilir.

İlgili içerikler

• Gemi kira sözleşmesi nedir?
• Kiracının üçüncü kişi talepleri sorumluluğu
• Navlun sözleşmesi
• Liman çıkış belgesi
• İletişim

Resmî kaynak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.1123

Sık Sorulan Sorular