Kooperatif Genel Kurulunda Vekâleten Oy Kullanma Şartları | 1163 m.49
Kısa ve net cevap: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.49 uyarınca anasözleşmede açık hüküm bulunması şartıyla bir ortak genel kurulda başka bir ortağı yazılı olarak temsil edebilir. Kural olarak bir ortak, kendi oyu dışında yalnız bir ortağın vekâletini kullanabilir. Binden fazla ortağı bulunan kooperatiflerde anasözleşme, bir ortağın en fazla dokuz ortağı temsil edebilmesine izin verebilir. Ancak organ seçimlerinde m.48’in özel sınırı uygulanır ve bir ortak başka bir ortağı temsilen en fazla bir oy kullanabilir. Ortağın eşi ile birinci derece kan ve kayın hısımları, anasözleşme izin verdiğinde, ortak olmasalar dahi temsilci olabilir. Vekâlet yazılı olmalı, toplantı ve temsil kapsamı açıkça anlaşılmalı, temsilcinin kimliği toplantı öncesinde doğrulanmalıdır. Geçersiz vekâletle kullanılan oy toplantı nisabını ve karar sonucunu etkiliyorsa genel kurul kararının iptali gündeme gelebilir.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.49 ne düzenliyor?
m.49, genel kurulda temsil yoluyla oy kullanmanın şartlarını belirler. Kooperatifte temel ilke ortağın genel kurula bizzat katılması ve m.48 uyarınca tek oyunu kullanmasıdır. Ancak anasözleşme izin veriyorsa ortak, yazılı vekâletle başka bir kişi aracılığıyla toplantıya katılabilir.
Temsil hakkı, ortakların hastalık, şehir dışında bulunma, çalışma veya başka nedenlerle toplantıya fiziksel olarak katılamadığı durumlarda kooperatif iradesine katılmasını sağlar. Buna karşılık sınırsız sayıda vekâletin tek kişide toplanması kooperatif demokrasisini zedeleyebileceğinden Kanun temsil sayısını sınırlar.
Güncel Kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden, genel kurul uygulamaları ve örnek anasözleşmeler Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik kaynaklarından kontrol edilmelidir.
Temsil için anasözleşmede hüküm bulunması zorunlu mu?
Evet. m.49, temsil imkânını anasözleşmede hüküm bulunmasına bağlar. Bu nedenle her kooperatifte vekâleten oy kullanma otomatik bir hak olarak kabul edilmemelidir. Güncel tescilli anasözleşmenin genel kurul ve temsil maddeleri toplantıdan önce kontrol edilmelidir.
Anasözleşme temsilin şekli, vekâletnamenin içeriği, kimlerin temsilci olabileceği ve belirli toplantıya özgü olup olmayacağı konusunda Kanun’a aykırı olmayan ayrıntılar koyabilir. Fakat anasözleşme m.49’daki temel temsil sınırlarını aşamaz. Özellikle bin veya daha az ortaklı kooperatifte bir ortağın çok sayıda ortağı temsil etmesine izin verilemez.
Anasözleşmede temsil hükmü yoksa yönetim kurulu veya genel kurul salt kolaylık gerekçesiyle toplantı günü yeni bir vekâlet sistemi oluşturamaz. Önce usulüne uygun anasözleşme değişikliği gerekir.
Vekâletname neden yazılı olmalıdır?
m.49 temsilin yazılı olmasını öngörür. Yazılı belge, kimin kimi hangi genel kurulda temsil ettiğini ve temsil yetkisinin kapsamını ispatlar. Sözlü “ben onun yerine geldim” beyanı genel kurulda oy kullanmak için yeterli değildir.
Vekâletnamede kooperatifin unvanı, vekâlet veren ortağın adı-soyadı ve mümkünse ortaklık numarası, temsilcinin kimliği, hangi tarihli genel kurul için verildiği ve oy kullanma yetkisinin bulunduğu açıkça yazılmalıdır. Anasözleşme noter onayı veya belirli form şartı öngörüyorsa buna uyulmalıdır.
Vekâlet belgesi toplantı öncesinde divan veya görevlendirilen kişilerce incelenmeli, geçerli olanlar hazirun listesine işlenmeli ve asılları toplantı dosyasında saklanmalıdır. Fotokopi veya elektronik belge kullanımı konusunda anasözleşme ve ilgili ikincil mevzuat kontrol edilmelidir.
Bir ortak normal genel kurulda kaç ortağı temsil edebilir?
Kural olarak bir ortak, başka yalnız bir ortağı temsil edebilir. Böylece kişinin kendi oyuyla birlikte en fazla iki oy kullanması mümkündür: bir kendi oyu, bir vekâleten temsil ettiği ortağın oyu. Temsil edilen oy, temsilcinin kendi oyuna dönüşmez; hukuken vekâlet veren ortağın oyudur.
Bir kişinin elinde üç veya beş farklı ortağın vekâletnamesi bulunsa bile m.49 kuralı aşılmışsa bunların tamamıyla oy kullanamaz. Hazirun listesi hazırlanırken her temsilcinin kaç vekâlet aldığı kontrol edilmeli, sınırı aşan belgeler oylamaya dahil edilmemelidir.
Bu sınır genel kurul toplantı nisabını da etkiler. Geçersiz fazla vekâletlerin nisaba katılması, özellikle yapı kooperatiflerindeki dörtte bir toplantı nisabı bakımından toplantının hukuka uygun açılıp açılmadığını değiştirebilir.
1.000’den fazla ortaklı kooperatiflerde temsil sınırı nedir?
m.49, binden fazla ortaklı kooperatifler için özel bir esneklik tanır. Anasözleşmede açık hüküm varsa bir ortak en fazla dokuz ortağı temsil edebilir. “En fazla dokuz” üst sınırdır; anasözleşme üç, beş veya başka daha düşük bir sayı da belirleyebilir.
Bu genişletilmiş temsil hakkı kendiliğinden doğmaz. Kooperatifte 1.001 ortak bulunması tek başına bir kişinin dokuz vekâlet kullanmasına yetmez; anasözleşmenin buna izin vermesi gerekir. Anasözleşme hâlâ “bir ortak yalnız bir ortağı temsil eder” diyorsa o daha dar kural uygulanır.
Ortak sayısı toplantı tarihindeki güncel KOOPBİS ve ortaklar listesi üzerinden belirlenmelidir. Geçici olarak 1.000’in altına düşen veya üstüne çıkan kooperatifte hangi temsil hükmünün uygulanacağı toplantı tarihindeki somut sayıyla birlikte değerlendirilir.
Eş ve birinci derece hısımlar ortak olmadan temsilci olabilir mi?
m.49, ortağın eşi ile birinci derece kan ve kayın hısımlarına ilişkin özel kolaylık tanır. Anasözleşmede hüküm bulunması hâlinde bu kişiler kooperatif ortağı olmasalar bile ortağı genel kurulda temsil edebilirler. Böylece temsilci olma bakımından “başka bir ortak olma” şartına istisna getirilir.
Birinci derece kan hısımları kişinin anne-babası ve çocuklarıdır. Birinci derece kayın hısımlığı eşin anne-babası ve benzeri kayın hısımlığı ilişkisiyle değerlendirilir. Hısımlık derecesi konusunda tereddüt varsa nüfus kayıtları ve Türk Medeni Kanunu hükümleri esas alınmalıdır.
Bu kişilerin temsilci olabilmesi de yazılı vekâlet gerektirir. Akrabalık, sözlü temsil yetkisi yaratmaz. Ayrıca anasözleşmede m.49’daki bu imkânın kabul edilmiş olması gerekir.
Vekâletname genel mi yoksa toplantıya özel mi olmalıdır?
Kanun yazılı temsil şartını getirir; anasözleşme ve uygulama belgeleri vekâletnamenin belirli toplantıya özgü olmasını isteyebilir. Hukuki güvenlik bakımından kooperatif unvanı ve genel kurul tarihi açıkça yazılmış toplantıya özel vekâletname kullanılması uyuşmazlık riskini azaltır.
Belirsiz süreli genel vekâletnameyle kooperatif genel kurulunda oy kullanılıp kullanılamayacağı, vekâletnamenin kapsamı ve anasözleşme şartlarına göre değerlendirilir. Metinde kooperatif genel kurullarında temsil ve oy kullanma yetkisi açıkça bulunmuyorsa genel ifadeler yeterli kabul edilmeyebilir.
Vekâlet veren ortak toplantıdan önce vekâleti geri almışsa temsilci artık oy kullanamaz. Geri alma bildirimi kooperatife ve temsilciye ispatlanabilir şekilde ulaştırılmalıdır.
Organ seçimlerinde m.49 temsil sınırı aynen mi uygulanır?
Hayır. Organ seçimlerinde m.48’in özel hükmü vardır: bir ortak başka bir ortağı temsilen en fazla bir oy kullanabilir. Binden fazla ortaklı kooperatifte anasözleşmeyle dokuz temsil imkânı bulunsa bile yönetim ve denetim organı seçiminde bir kişinin çok sayıda vekâlet oyunu kullanması mümkün değildir.
Toplantıda aynı vekâletnameyle hem bilanço hem organ seçimi oylanacaksa farklı sınırlar uygulanabilir. Temsilci, bilanço gibi genel gündemlerde anasözleşmenin izin verdiği temsil sayısı kadar oy kullanabilir; organ seçiminde m.48 sınırına çekilir. Bu ayrım divan tarafından toplantı öncesinde açıklanmalıdır.
Seçim tutanağında kullanılan vekâlet oylarının sayısı ve organ seçimi için hangi vekâletin geçerli kabul edildiği mümkün olduğunca kayıt altına alınmalıdır.
Geçersiz vekâletle kullanılan oyun sonucu nedir?
Geçersiz vekâletle oy kullanılması, kararın oy hesabını ve toplantı nisabını etkileyebilir. Eğer bu oy çıkarıldığında karar çoğunluğu kayboluyor veya toplantı nisabı sağlanmıyorsa usulsüzlük kararın iptali bakımından belirleyici hâle gelir. m.53’teki iptal davası koşulları değerlendirilir.
Geçersiz vekâlet karar sonucunu matematiksel olarak değiştirmese bile ortakların katılım ve temsil hakkına ilişkin Kanun ihlali vardır. Usulsüzlüğün kararın geçerliliğine etkisi somut olayda belirlenir.
Toplantı başkanlığı itiraz edilen vekâletnameyi incelemeli, kabul veya ret gerekçesini tutanağa yazmalıdır. İtiraz eden ortağın muhalefeti de tutanağa geçirilmelidir.
Vekâlet kontrol listesi
- Güncel anasözleşmede vekâleten temsil hükmü bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Vekâletnamenin yazılı ve imzalı olduğunu doğrulayın.
- Kooperatif unvanı, toplantı tarihi, vekil ve vekâlet veren bilgilerini kontrol edin.
- Anasözleşmede noter/form şartı varsa uygulayın.
- Normal kooperatifte bir vekilin yalnız bir ortağı temsil ettiğini kontrol edin.
- 1.000’den fazla ortaklı kooperatifte anasözleşmenin genişletilmiş temsil iznini ve en fazla dokuz sınırını kontrol edin.
- Eş/birinci derece hısım temsilinde anasözleşme dayanağını ve hısımlığı doğrulayın.
- Organ seçiminde m.48’in en fazla bir temsil oyu kuralını ayrıca uygulayın.
- Geçerli vekâletleri hazirun listesine işleyip belgeleri toplantı dosyasında saklayın.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatif genel kurulunda vekâletle oy kullanılabilir mi?
Anasözleşmede hüküm varsa ve yazılı temsil şartları sağlanırsa evet.
Bir ortak normalde kaç kişiyi temsil edebilir?
Kural olarak bir başka ortağı temsil edebilir.
1.500 ortaklı kooperatifte bir kişi dokuz vekâlet kullanabilir mi?
Anasözleşme açıkça izin veriyorsa en fazla dokuz ortağı temsil edebilir; organ seçiminde m.48’in özel sınırı vardır.
Organ seçiminde dokuz vekâlet kullanılabilir mi?
Hayır. Organ seçiminde bir ortak başka yalnız bir ortağı temsilen oy kullanabilir.
Eşim ortak değilse beni temsil edebilir mi?
Anasözleşme izin veriyorsa yazılı vekâletle eş temsilci olabilir.
Çocuğum ortak değilse beni temsil edebilir mi?
Birinci derece kan hısmı olduğundan, anasözleşme izin veriyorsa yazılı vekâletle temsil mümkündür.
Sözlü vekâlet yeterli mi?
Hayır. m.49 yazılı temsil şartı getirir.
Geçersiz vekâletle kullanılan oy kararı iptal ettirebilir mi?
Usulsüzlüğün toplantı/karar nisabına ve karar sonucuna etkisine göre m.53 kapsamında iptal davası gündeme gelebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
