Ticaret Unvanı ve İşletme Adı TARES’te Rehnedilebilir mi? 6750 m.5/1-k | 2026

6750 m.5/1-k ticaret unvanı ve işletme adı için ne düzenler?

6750 sayılı Kanun, işletmenin fiziki mallarının yanında ekonomik kimliğini ve ticari tanınmışlığını temsil eden bazı gayrimaddi unsurları da rehin sistemine dahil eder. M.5/1-k, ticaret unvanı ile işletme adını açıkça rehin konusu yapılabilecek değerler arasında sayar.

Ticaret unvanı tacirin ticari faaliyetlerinde kullandığı ve imza attığı hukuki addır. İşletme adı ise işletmeyi tanıtmaya ve benzer işletmelerden ayırmaya yarayan addır. Bu iki kavram uygulamada marka ile de karıştırılabilir; oysa marka 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununa tabi farklı bir sınai mülkiyet hakkıdır.

Bu nedenle TARES kaydında “isim hakkı” gibi belirsiz ifade kullanılmamalıdır. Rehin konusu ticaret unvanı mı, işletme adı mı, tescilli marka mı olduğu belirlenmeli ve her hak kendi özel mevzuatına göre işlem görmelidir.

Marka, patent ve tasarım rehni için TÜRKPATENT ve TARES rehberi ayrıca incelenebilir.

Ticaret unvanı ile işletme adı arasındaki fark nedir?

Ticaret unvanı tacirin ticari işlerinde kullandığı resmi isimdir ve ticaret siciline tescil edilir. Bir sermaye şirketinin ticaret unvanı, şirket türü ve ayırt edici unsurlarıyla birlikte hukuki kimliğin önemli parçasıdır.

İşletme adı ise doğrudan tacirin değil işletmenin tanıtımına hizmet eder. Örneğin şirketin ticaret unvanı başka, kamuoyunda kullandığı işletme adı başka olabilir. İşletme adı da TTK hükümleri çerçevesinde korunabilir.

Marka ise mal veya hizmetleri ayırt eden sınai mülkiyet hakkıdır. Aynı kelime hem ticaret unvanında hem işletme adında hem markada bulunabilir; fakat bu durum üç hakkı tek bir hukuki varlığa dönüştürmez.

Rehin sözleşmesinde hangi hakkın teminat gösterildiği açıkça yazılmalı; gerekiyorsa ticaret sicili ve TÜRKPATENT kayıtları birlikte incelenmelidir.

TTK m.49 ticaret unvanının devri için ne getirir?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.49, ticaret unvanının işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemeyeceğini düzenler. Ayrıca bir işletmenin devrinin, aksi açıkça kabul edilmiş olmadıkça, ticaret unvanının da devri sonucunu doğuracağı kabul edilir.

Bu hüküm, 6750 m.5/1-k’daki rehin imkânını ortadan kaldırmaz; çünkü rehin kurmak ile mülkiyet veya kullanım hakkını kesin olarak devretmek aynı işlem değildir. Ancak rehnin temerrüt sonrası paraya çevrilmesi veya mülkiyet/devir sonucuna bağlanması aşamasında TTK m.49’daki sınır göz ardı edilemez.

Alacaklı bu nedenle “unvan rehinli, borç ödenmezse unvanı tek başına kendi adıma geçiririm” şeklinde bir varsayımla hareket etmemelidir. Temerrüt stratejisi işletmenin bütünü, unvanın hukuki bağlılığı ve 6750 m.14 birlikte değerlendirilerek kurulmalıdır.

Bu ayrım rehin sözleşmesinde de açık tutulmalıdır. TARES kaydı, TTK’nın emredici veya özel devir hükümlerini ortadan kaldırmaz.

Ticaret unvanı tek başına TARES’te rehin konusu olabilir mi?

6750 m.5/1-k ticaret unvanını açıkça saydığı için ayni teminat bakımından rehin konusu yapılabilir. Ancak unvanın ekonomik olarak bağımsız şekilde paraya çevrilmesi TTK m.49’daki işletmeden ayrı devir yasağı nedeniyle sınırlıdır.

Bu nedenle tek başına ticaret unvanı rehni kurulması hukuken mümkün olsa da alacaklı açısından teminatın tahsil kabiliyeti dikkatle analiz edilmelidir. Unvanın gerçek ekonomik değeri çoğu zaman işletmenin müşteri çevresi, şöhreti, marka değeri ve faaliyet devamlılığıyla bağlantılıdır.

Özellikle borçlu işletmenin faaliyetini tamamen durdurması veya ticaret sicilinden terkin edilmesi halinde unvanın teminat değeri ciddi biçimde azalabilir. Rehin alacaklısı yalnız nominal sicil kaydına değil işletmenin devam eden ekonomik varlığına da bakmalıdır.

Bu sebeple ticaret unvanı, çoğu finansman işleminde ticari işletme rehni veya diğer malvarlığı unsurlarıyla birlikte daha anlamlı bir teminat paketi oluşturabilir.

İşletme adı rehni nasıl değerlendirilmelidir?

İşletme adı, işletmenin tanıtımında kullanılan ve müşteri çevresinde değer yaratabilen bir unsurdur. 6750 m.5/1-k işletme adını da açıkça rehin konusu sayar.

İşletme adının ekonomik değeri tanınmışlık, müşteri bağlılığı, faaliyet süresi, coğrafi bilinirlik ve dijital görünürlük gibi unsurlara bağlı olabilir. Bununla birlikte işletme adı tescilli marka ile karıştırılmamalıdır. Aynı ibare marka olarak tescilliyse marka üzerindeki rehin işlemi TÜRKPATENT Sicili ve SMK m.148 rejimine tabidir.

İşletme adının devri veya kullanımının üçüncü kişiye bırakılması bakımından TTK hükümleri ve somut işletme yapısı incelenmelidir. Rehin, temel hakkın hukuki sınırlarını genişletmez.

Rehin sözleşmesinde işletme adı, kullanıldığı şube veya işletme, ticaret sicili bilgisi ve varsa marka bağlantısı açık biçimde gösterilmelidir.

Ticaret sicili ile TARES kaydı aynı şey midir?

Hayır. Ticaret sicili tacir ve ticari işletmeye ilişkin kanuni kayıtların tutulduğu sistemdir. TARES ise 6750 kapsamındaki teslimsiz taşınır rehinlerinin aleniyetini ve tescilini sağlayan Rehinli Taşınır Sicilidir.

Ticaret unvanının ticaret sicilinde tescilli olması, unvan üzerindeki 6750 rehninin otomatik olarak kurulduğu anlamına gelmez. Rehin hakkı m.4/1 uyarınca TARES’e tescille kurulur. Bununla birlikte unvanın sahibi ve güncel şekli ticaret sicilinden doğrulanmalıdır.

TARES kaydında eski veya yanlış ticaret unvanı kullanılması, rehin verenin kimliğini ve varlığın tanımını belirsizleştirebilir. Şirket birleşmesi, tür değişikliği veya unvan değişikliğinde ticaret sicili ve TARES kayıtları birlikte güncellenmelidir.

Ticaret sicilindeki haciz veya başka hukuki kayıtların TARES’te görünmeyebileceği de unutulmamalıdır. Her sicil kendi işlevi içinde incelenmelidir.

Rehin sözleşmesinde ticaret unvanı nasıl tanımlanmalıdır?

6750 m.4/6 uyarınca rehin konusu varlık ve taraflar belirlenebilir olmalıdır. Ticaret unvanı rehninde unvanın tam ve tescilli hali, MERSİS numarası, ticaret sicili müdürlüğü, sicil numarası, şirket türü ve varsa işletme bağlantısı yazılmalıdır.

İşletme adı rehninde işletme adının tam şekli, kullanıldığı işletme/şube, adres, ticaret sicili bağlantısı ve varsa tescil bilgileri gösterilmelidir. Aynı ibarenin marka olarak tescilli olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Temel borç, borç miktarı veya azami güvence tutarı, para birimi ve tescil masrafı gibi diğer unsurlar da m.4/6 ve m.4/8’e uygun olmalıdır. Ayrıntılı kontrol için zorunlu bilgiler rehberi incelenebilir.

Ticaret unvanı değişirse mevcut rehin ne olur?

Şirket veya tacir ticaret unvanını değiştirebilir. Bu değişiklik rehinle güvence altına alınan temel borcu kendiliğinden sona erdirmez; ancak TARES’te rehin konusu varlığın ve taraf bilgilerinin güncelliği bakımından işlem yapılması gerekir.

Eski unvan ile yeni unvan arasındaki hukuki devamlılık ticaret sicili belgeleriyle gösterilmelidir. Aynı tüzel kişi yalnız adını değiştirmişse hak sahibi değişmemiş olabilir; birleşme, bölünme veya tür değişikliği gibi işlemlerde ise hukuki halefiyet ayrıca incelenmelidir.

Alacaklı, unvan değişikliğini öğrendiğinde ticaret sicili ilanını, MERSİS kayıtlarını ve TARES kaydını karşılaştırmalıdır. Çelişki bırakılması temerrüt veya üçüncü kişi incelemesinde gereksiz ispat sorunu yaratır.

İşletme devredilirse ticaret unvanı rehni ne olur?

TTK m.49 uyarınca işletme devri kural olarak, aksi açıkça kabul edilmedikçe, unvanın da devri sonucunu doğurabilir. TARES’te unvan üzerinde rehin varsa işletme devri sırasında bu takyidatın hukuki etkisi ayrıca incelenmelidir.

Rehin verenin tasarruf yetkisini tamamen ortadan kaldıran kayıtlar 6750 m.4/7 uyarınca geçersizdir. Buna rağmen işletme devri, rehin hakkını yok sayarak gerçekleştirilemez; üçüncü kişilere etki ve iyi niyet hükümleri uygulanır.

Devralan taraf ticaret sicili ve TARES sorgusunu birlikte yapmalı; unvan, işletme ve diğer rehinli varlıklar üzerindeki kayıtları görmelidir. İşletmenin tümü üzerinde ayrıca 6750 m.5/1-l kapsamında rehin varsa kapsamlar karşılaştırılmalıdır.

Unvan veya işletme adının ekonomik değeri nasıl tespit edilir?

Bu tür gayrimaddi değerlerde muhasebe kayıtları tek başına yeterli değildir. Tanınmışlık, faaliyet süresi, müşteri çevresi, dijital görünürlük, ciroya katkı, coğrafi yaygınlık, itibar, alan adı ve marka bağlantısı gibi unsurlar değerlendirilmelidir.

Ticaret unvanının işletmeden ayrı devredilememesi, tek başına unvanın likidite değerini sınırlayabilir. Bu hukuki sınırlama değerleme raporunda mutlaka dikkate alınmalıdır.

İşletme adının bağımsız ekonomik değeri varsa kullanım yoğunluğu ve müşteri nezdindeki ayırt ediciliği ölçülebilir. Ancak marka tescilinden doğan münhasır hak ile işletme adı koruması birbirine karıştırılmamalıdır.

Taraflar kuruluş öncesi değer üzerinde anlaşabilir veya 6750 m.13 ve Değer Tespiti Yönetmeliği uyarınca değerleme talep edebilir.

Temerrüt halinde ticaret unvanı rehni nasıl kullanılır?

Teminat altındaki borç ödenmezse 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelik uygulanır. Ancak unvanın işletmeden ayrı devredilemeyeceğine ilişkin TTK m.49, temerrüt işlemlerinin sınırını belirleyen özel hükümlerden biridir.

Rehinli alacaklı, mülkiyet veya devir talebini unvanın hukuki niteliğine uygun biçimde kullanmalıdır. İşletmenin bütünlüğü, diğer rehinler, ticaret sicili kayıtları ve alacak bakiyesi birlikte değerlendirilmeden yalnız unvanın tek başına devri hedeflenmemelidir.

İşletme adı bakımından da temel hakkın devredilebilirliği ve işletmeyle bağlantısı incelenmelidir. Uygulamada bu tür gayrimaddi varlıklar, ticari işletme rehni veya diğer haklarla birlikte daha uygulanabilir bir teminat paketi oluşturabilir.

Genel takip yolunda İİK m.45 önce rehne başvurma kuralı somut olaya göre ayrıca değerlendirilir.

Ticaret unvanı rehni başka haklarla birlikte kurulabilir mi?

Evet. Aynı finansman işleminde ticaret unvanı, işletme adı, marka, makine, stok, alacak ve ticari işletmenin bütünü ayrı hukuki varlıklar olarak teminat paketine dahil edilebilir. Her biri kendi sicil ve özel mevzuatına göre tescil edilmelidir.

Örneğin marka rehni TÜRKPATENT Sicili ve ilgili bildirim sistemiyle, ticaret unvanı rehni ise 6750 kapsamında TARES üzerinden değerlendirilir. Aynı kelimenin hem marka hem unvan olarak kullanılması iki kaydı tek hak haline getirmez.

Teminat paketi hazırlanırken mükerrer değerleme yapılmamalı; işletmenin aynı şöhret unsurunun marka, unvan ve işletme adı altında üç kez tam değerle hesaba katılması engellenmelidir.

Uygulama kontrol listesi

Birinci adım rehin konusu ibarenin ticaret unvanı, işletme adı veya marka olup olmadığını ayırmaktır. İkinci adım ticaret sicilinden güncel hak sahibi, unvan, MERSİS ve sicil bilgilerini doğrulamaktır. Üçüncü adım varsa TÜRKPATENT ve diğer özel hak kayıtlarını incelemektir.

Dördüncü adım TTK m.49 başta olmak üzere devir sınırlamalarını tespit etmektir. Beşinci adım unvan veya işletme adının gerçek ekonomik değerini belirlemektir. Altıncı adım m.4/6’ya uygun rehin sözleşmesi ve m.4/1 uyarınca TARES tescilidir.

Yedinci adım ticaret sicili değişikliklerini kredi süresince izlemektir. Sekizinci adım işletme devri veya birleşme halinde rehin kapsamını yeniden değerlendirmektir. Dokuzuncu adım temerrüt stratejisini TTK’nın devir sınırlarıyla uyumlu kurmaktır. Son adım borç sona erdiğinde TARES kaydını m.15 uyarınca terkin etmektir.

Taraf şartları için 6750 m.3 rehberi, rehnin kuruluş anı için m.4/1 rehberi incelenebilir.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Ticaret unvanı ve işletme adı 6750 m.5/1-k kapsamında TARES’te rehin konusu olabilir. Ancak özellikle ticaret unvanında TTK m.49’daki işletmeden ayrı devir yasağı teminatın paraya çevrilmesini sınırlar. Ticaret sicili, TARES, marka kayıtları ve işletmenin ekonomik devamlılığı birlikte incelenmelidir.