Marka, Patent ve Tasarım Hakkı Rehnedilebilir mi? TÜRKPATENT ve TARES | 6750 m.5/1-c – 2026

6750 m.5/1-c fikri ve sınai mülkiyet haklarını neden rehin konusu sayar?

İşletmelerin ekonomik değeri yalnız fiziksel makine, stok veya gayrimenkulden oluşmaz. Marka itibarı, patentli teknoloji, endüstriyel tasarım, yazılım, lisans ve diğer fikri mülkiyet unsurları bazı şirketlerde fiziksel varlıklardan daha değerli olabilir. 6750 sayılı Kanun bu ekonomik gerçekliği dikkate alarak fikri ve sınai mülkiyete konu hakları m.5/1-c’de açıkça rehin konusu kabul eder.

Bu düzenleme, işletmenin gayrimaddi varlığını kredi veya ticari borç teminatı olarak kullanmasına imkân verir. Ancak her fikri mülkiyet hakkının kuruluş, devir, lisans ve sicil sistemi aynı değildir. Bu nedenle 6750’nin genel rehin düzeni yanında hakkı doğuran özel kanun da mutlaka uygulanır.

Marka, patent ve tasarım yönünden temel özel düzenleme 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunudur. Fikir ve sanat eserleri yönünden 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve ilgili hak yapısı ayrıca değerlendirilir. Tescilsiz know-how, ticari sır veya sözleşmesel lisans hakkının rehin konusu olup olamayacağı ise hakkın hukuki niteliğine göre ayrı inceleme gerektirir.

Bu nedenle “fikri mülkiyet hakkı” tek bir homojen varlık gibi değerlendirilmemelidir. Önce hakkın türü belirlenmeli, ardından özel sicil ve tasarruf hükümleri tespit edilmelidir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.148 ne düzenler?

SMK m.148/1, sınai mülkiyet hakkının devredilebileceğini, miras yoluyla intikal edebileceğini, lisans konusu olabileceğini, rehin verilebileceğini, teminat olarak gösterilebileceğini, haczedilebileceğini ve diğer hukuki işlemlere konu olabileceğini açıkça düzenler. Bu hüküm marka, tasarım ve patent gibi sınai mülkiyet haklarının teminat fonksiyonunu doğrudan kabul eder.

Maddenin önemli bir başka sonucu, bu hukuki işlemlerin işletmeden bağımsız olarak da yapılabilmesidir. Yani işletmenin tamamı rehnedilmeksizin yalnız belirli marka veya patent üzerinde rehin kurulabilir. Bu, teknoloji veya marka odaklı şirketler açısından esnek finansman imkânı sağlar.

SMK m.148/8, maddede yer alan hükümlerin sınai mülkiyet hakkı başvurularında da uygulanacağını belirtir. Böylece henüz tescil süreci tamamlanmamış marka, patent veya tasarım başvurusunun hukuki işlem konusu olabilmesi gündeme gelir. Ancak başvurunun reddedilmesi veya hakkın doğmaması teminatın ekonomik ve hukuki değerini doğrudan etkiler.

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı ise aynı rejimde değildir. SMK m.148, bu hakların lisans, devir, intikal, haciz ve benzeri hukuki işlemlere konu olamayacağını ve teminat olarak gösterilemeyeceğini açıkça düzenler.

Marka rehni nasıl kurulur?

Marka rehni bakımından yalnız tarafların özel sözleşme imzalaması yeterli görülmemelidir. 6769 sayılı Kanunun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.127, marka, tasarım ve patent rehninin hangi bilgi ve belgelerle TÜRKPATENT Siciline kaydedileceğini düzenler.

Yönetmeliğe göre rehin kaydı için talep formu, ücretin ödendiğini gösterir bilgi ve rehin sözleşmesi sunulur. Marka rehni sözleşmesinde marka tescil numarası ve marka adı; patent ve tasarımda ilgili tescil numarası açıkça bulunmalıdır. Rehin sözleşmesi yabancı dildeyse yeminli tercüman tarafından onaylanmış Türkçe tercümesi gerekir.

Rehin TÜRKPATENT Siciline kaydedilir ve Bülten’de yayımlanır. Bu özel sicil kaydı, üçüncü kişilerin marka üzerindeki rehin yükünü görebilmesi bakımından temel öneme sahiptir.

Bir şirket birden fazla markaya sahipse “şirketin tüm markaları” gibi genel kayıt yerine her markanın tescil numarası, adı ve kapsamı ayrı belirlenmelidir. Marka başvurusu rehnediliyorsa başvuru numarası ve hukuki statü açıkça gösterilmelidir.

Patent ve tasarım rehninde hangi bilgiler önemlidir?

Patent ve tasarım rehninde de m.127 uyarınca ilgili tescil numarası rehin sözleşmesinde bulunmalıdır. Patentte buluşun hangi patent belgesine, tasarımda hangi tescil kaydına ilişkin olduğu tereddütsüz biçimde belirlenmelidir.

Patent hakkının kalan koruma süresi ekonomik değer açısından kritik önemdedir. Koruma süresinin sonuna yaklaşmış patent ile yeni verilmiş patent aynı teminat değerine sahip değildir. Yıllık ücretlerin yatırılmaması veya gerekli belgelerin süresinde sunulmaması hakkın sona ermesine yol açabilir.

Tasarım hakkı bakımından da koruma süresi, yenileme durumu, tescil kapsamı ve mevcut lisanslar incelenmelidir. Rehin kabul eden alacaklı yalnız tescil belgesinin varlığına değil hakkın halen geçerli olup olmadığına ve üçüncü kişi lisanslarının ekonomik etkisine bakmalıdır.

Patent üzerinde ortak hak sahipliği varsa pay oranı ve diğer paydaşların durumu ayrıca incelenir. Rehin verenin yalnız kendi payı üzerinde tasarruf yetkisi varsa sözleşme bütün patent hakkını rehnediyormuş gibi hazırlanamaz.

TÜRKPATENT Sicili ile TARES arasındaki ilişki nedir?

Bu alanın en önemli teknik noktası iki sicil arasındaki bağlantıdır. 6769 sayılı Kanunun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.127/2, TÜRKPATENT Siciline kaydedilen marka, tasarım ve patent rehinlerinin 6750 sayılı Kanun uyarınca kurulan Rehinli Taşınır Siciline bildirileceğini düzenler.

Dolayısıyla sınai mülkiyet rehni bakımından “TÜRKPATENT mi TARES mi?” sorusu tek sicilden birini seçme biçiminde cevaplanmamalıdır. Özel sınai mülkiyet sicilindeki rehin kaydı esas süreçtir; Yönetmelik bu rehin bilgisinin TARES sistemine de aktarılmasını öngörür.

6750 m.8/3, başka kanunlar uyarınca rehnin özel sicile tescili gereken varlıkların TARES’e doğrudan tescil edilmeyeceğini düzenler. Marka, patent ve tasarımda özel Yönetmelik m.127’nin TÜRKPATENT kaydı ve TARES bildirimi birlikte uygulanarak siciller arası aleniyet sağlanır.

İşlem yapan taraf, yalnız TARES ekranında bir kayıt görüp TÜRKPATENT Sicilini incelemeden rehni değerlendirmemelidir. Hakkın gerçek sahibi, tescil durumu, sınıf kapsamı, koruma süresi, lisanslar ve rehin kaydı TÜRKPATENT kayıtlarından ayrıca kontrol edilmelidir.

Tescil başvurusu aşamasındaki marka, patent veya tasarım rehnedilebilir mi?

SMK m.148/8, hukuki işlemlere ilişkin hükümlerin sınai mülkiyet hakkı başvurularında da uygulanacağını belirtir. Bu nedenle marka, patent veya tasarım başvurusunun rehin/teminat işlemine konu edilmesi mümkündür.

Ancak başvuru hakkı ile tescilli hak aynı risk profilinde değildir. Başvuru reddedilebilir, kapsamı daralabilir, itirazla karşılaşabilir veya başvuru sahibi süresinde gerekli işlemleri yapmadığı için hak doğmayabilir. Finansman sağlayan taraf bu hukuki belirsizliği değer tespitinde dikkate almalıdır.

Başvurunun numarası, tarihi, başvuru sahibi ve mevcut aşaması sözleşmede gösterilmelidir. Tescil gerçekleşirse Sicil kaydının yeni tescil numarası ve statüyle uyumlu hale getirilmesi gerekebilir.

Özellikle patent başvurularında buluşun teknik değeri yüksek olsa bile tescil ihtimali hukuken garanti değildir. Rehin, başvuruyu otomatik olarak tescilli patente dönüştürmez.

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı neden rehin konusu değildir?

SMK m.148 coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakkı için açık istisna getirir. Bu haklar lisans, devir, intikal, haciz ve benzeri hukuki işlemlere konu olamaz ve teminat olarak gösterilemez. Bunun nedeni bu hakların tek bir şirketin bireysel malvarlığı hakkı gibi kullanılmaması, belirli yöre ve ürün topluluğuna ilişkin kolektif nitelik taşımasıdır.

Bu nedenle “fikri ve sınai mülkiyet hakları 6750 m.5/1-c’de sayılmıştır” denilerek coğrafi işaret üzerinde rehin kurulamaz. Özel kanundaki açık yasak öncelikle uygulanır.

Bir şirket coğrafi işaretli ürün üretiyor olabilir; fakat coğrafi işaretin kendisini rehnetmek ile o şirketin markasını, stokunu, alacağını veya üretim makinesini rehnetmek farklıdır.

Sınai mülkiyet rehni sözleşmesinde hangi bilgiler zorunlu olmalıdır?

6750 m.4/6’daki genel rehin sözleşmesi unsurlarına ek olarak özel sınai mülkiyet mevzuatının aradığı bilgiler yazılmalıdır. Tarafların kimlik/ticaret unvanı, borcun konusu, tutarı veya azami güvence miktarı, para birimi yanında marka adı ve tescil numarası; patent ve tasarımda tescil numarası açıkça gösterilmelidir.

Rehin veren şirketin ticaret unvanı ve MERSİS numarası ile temsil yetkisi kontrol edilmelidir. TÜRKPATENT Sicilindeki hak sahibi ile rehin sözleşmesindeki rehin veren aynı kişi olmalıdır; devir yapılmış fakat Sicile işlenmemiş bir dosya varsa önce hak sahipliği zinciri netleştirilmelidir.

Birden fazla sınıfta tescilli markanın rehni, kural olarak hakkın tescilli kapsamıyla bağlantılıdır. Tarafların yalnız belirli mal/hizmet sınıfları bakımından ekonomik teminat kurgulamak istemesi halinde SMK’nın kısmi hukuki işlem hükümleri ve Sicil uygulaması ayrıca incelenmelidir.

6750 m.4/6’nın genel zorunlu unsurları için taşınır rehni sözleşmesi zorunlu bilgiler rehberi incelenebilir.

Marka, patent veya tasarımın devri rehin hakkını sona erdirir mi?

6769 sayılı Kanunun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.127/5, marka, tasarım veya patentin rehninin bu hakların devrine engel olmadığını açıkça düzenler. Bu kural 6750 m.4/7’deki tasarruf yetkisini mutlak kısıtlama yasağıyla da uyumludur.

Dolayısıyla rehinli marka üçüncü kişiye devredilebilir; ancak devir, Sicildeki rehin kaydını kendiliğinden yok etmez. Devralan, rehinle yüklü hakkın durumunu Sicilden görmeli ve ekonomik/hukuki sonucu buna göre değerlendirmelidir.

Rehinli hakkın lisanslanması da mümkündür; mevcut inhisari veya basit lisanslar teminat değerini etkileyebilir. Lisans sözleşmesindeki kullanım süresi, bölge, münhasırlık ve royalty geliri gibi unsurlar değerlemede incelenmelidir.

Rehin alacaklısı “rehin var, devir yapılamaz” şeklinde mutlak yasak hükmüne güvenmemeli; Sicil takibi, derece/öncelik ve varlık değerini koruma hükümlerini kullanmalıdır. Tasarruf yasağı hakkında 6750 m.4/7 rehberi ayrıca incelenebilir.

Sınai mülkiyet hakkı sona ererse rehin ne olur?

Rehin, dayandığı sınai mülkiyet hakkının varlığından bağımsız sonsuz bir hak değildir. Yönetmelik m.127/5, marka, tasarım ve patent rehninin hakkın devamı için gerekli ücretlerin yatırılmaması veya belgelerin süresinde gönderilmemesi nedeniyle hakkın sona ermesini engellemeyeceğini açıkça belirtir.

Bu nedenle rehin alacaklısı koruma sürelerini, yenileme ve yıllık ücret takvimlerini izlemelidir. Marka yenilenmez, patent yıllık ücreti ödenmez veya tasarım süresi sona ererse teminatın ekonomik değeri kaybolabilir.

Rehin verenin m.12 kapsamındaki koruma yükümlülüğü bu noktada da önemlidir. Hakkın basit bir idari ihmal nedeniyle sona ermesine yol açmak, rehinli varlığın değerini koruma borcuyla bağdaşmayabilir.

Rehin sözleşmesinde yenileme/ücret ödeme sorumluluğu, alacaklıya bildirim ve ihlal halinde ek teminat mekanizması kanuna uygun şekilde düzenlenebilir.

Rehin hangi hallerde Sicilden terkin edilir?

TÜRKPATENT Yönetmeliği m.127/3-4, rehnin sona erme ve terkin hallerini düzenler. Alacağın herhangi bir nedenle sona ermesi, rehnin bağlı olduğu şart veya sürenin sona ermesi ve hakkın cebri icra yoluyla satılması rehnin sona erme sebepleri arasındadır.

Terkin kural olarak rehin hakkı sahibinin talebiyle yapılır. Rehin alacaklısı terkin talebinden kaçınırsa hak sahibi, terkin davasında verilen kesinleşmiş kararı Kuruma sunarak Sicilden terkin talep edebilir. Cebri icra satışında satış belgesinin sunulmasıyla terkin yapılabilir.

TARES kaydının da 6750 m.15 ve Sicil mevzuatı çerçevesinde güncel tutulması gerekir. İki sicil arasında sona ermiş bir rehin için çelişkili kayıt bırakılmamalıdır.

Marka ve patent rehninde değer nasıl belirlenir?

Gayrimaddi hakkın değeri fiziksel varlık değerlemesinden farklıdır. Markada bilinirlik, pazar payı, satış hacmi, kâr marjı, lisans gelirleri, koruma kapsamı ve kalan süre; patentte teknolojinin yenilik değeri, lisans potansiyeli, kalan koruma süresi, ikame teknoloji riski ve yıllık ücret yükümlülükleri dikkate alınır.

6750 kapsamındaki değer tespiti, Ticari İşlemlerde Taşınır Varlıkların Değer Tespiti Hakkında Yönetmelik uyarınca yürütülebilir. Temerrüt sonrasında değer tespitinde ilgili Yönetmeliğin özel usulü uygulanır.

Sadece TÜRKPATENT tescil belgesinin bulunması, hakkın yüksek ekonomik değer taşıdığını göstermez. Kullanılmayan veya piyasada karşılığı olmayan bir markanın Sicilde tescilli olması ile güçlü satış yaratan markanın değeri aynı değildir.

Alacaklı, hakkın üzerinde önceki rehin, haciz veya lisans olup olmadığını da değerleme öncesi kontrol etmelidir.

Temerrüt halinde marka veya patent rehninde hangi haklar gündeme gelir?

Rehinle güvence altına alınan borç süresinde ödenmezse 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelikteki temerrüt hakları değerlendirilir. Rehinli varlığın mülkiyetinin devri talebi, alacağın varlık yönetim şirketine devri veya genel hükümler çerçevesindeki takip yolları, gayrimaddi hakkın niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanabilir.

Sınai mülkiyet hakkının cebri icra yoluyla satılması halinde TÜRKPATENT Sicilindeki rehin kaydının terkin prosedürü de m.127’ye göre yürütülür. Satış ve devir işlemlerinin Kurum Siciline doğru işlenmesi gerekir.

Genel takip yollarında İİK m.45 önce rehne başvurma kuralı somut dosya bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Uygulama kontrol listesi

İlk olarak rehne konu hakkın türü belirlenmelidir: marka, patent, faydalı model, tasarım, başvuru veya başka fikri mülkiyet hakkı. İkinci olarak hak sahibinin TÜRKPATENT Sicili veya ilgili kayıt üzerinden doğrulanması gerekir. Üçüncü olarak hak üzerinde önceki rehin, haciz, lisans ve devir kayıtları incelenmelidir.

Dördüncü adım, koruma süresi ve yenileme/yıllık ücret durumudur. Beşinci adım, hakkın gerçek ekonomik değerinin belirlenmesidir. Altıncı adım, 6750 m.4/6 ile özel Yönetmeliğin m.127 şartlarına uygun rehin sözleşmesinin hazırlanmasıdır.

Yedinci adım, TÜRKPATENT Siciline rehin kaydı ve Bülten yayımıdır; m.127/2 uyarınca TARES bildirimi de takip edilmelidir. Sekizinci adım, Sicil kayıtlarının sözleşmeyle uyumunun kontrolüdür. Dokuzuncu adım, koruma ücretlerinin ve lisans gelirlerinin kredi süresince izlenmesidir. Son adım borç sona erdiğinde her iki Sicilde gerekli terkin/güncelleme işlemlerinin yapılmasıdır.

Rehnin kuruluş mantığı için TARES tescil rehberi, taraflar için 6750 m.3 rehberi incelenebilir.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TÜRKPATENT – Sınai Mülkiyet Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Marka, patent ve tasarım hakları ticari finansmanda rehin teminatı olarak kullanılabilir. Ancak işlem yalnız TARES kaydı olarak düşünülmemelidir. Hakkın özel sicili, TÜRKPATENT rehin kaydı, koruma süresi, lisans ve devir durumu, ekonomik değer ve TARES bildirimi birlikte yönetilmelidir.