İmalatçı Numune Testi ve Şikâyet Kaydı Tutmak Zorunda mı? 7223 m.7/1-d | 2026

7223 m.7/1-d’nin açık hükmü nedir?

7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m.7, imalatçının yalnız ürün piyasaya çıkmadan önce değil, ürün piyasada bulunduktan sonra da devam eden yükümlülüklerini düzenler. Maddenin birinci fıkrasının (d) bendi, piyasa sonrası gözetim bakımından doğrudan bir sistem kurar. İmalatçı ürünün taşıdığı risklerle orantılı olarak piyasadaki ürünlerinden numune alıp test yapmak, inceleme ve araştırmada bulunmak, şikâyetlerin, uygun olmayan ve geri çağrılan ürünlerin kaydını tutmak ve yaptığı izleme faaliyeti hakkında dağıtıcıları bilgilendirmek zorundadır.

Hükmün önemi, ürün uygunluk sürecini “sertifika alındı ve iş bitti” anlayışından çıkarmasıdır. Bir ürün piyasaya arz edildiğinde seri üretim, kullanıcı davranışları, beklenmeyen arızalar veya gerçek kullanım koşulları yeni risk verileri ortaya çıkarabilir. İmalatçı bu verileri sistematik biçimde izlemek ve gerektiğinde ürünün güvenliğini yeniden değerlendirmek zorundadır.

M.7/1-d’de dört ayrı faaliyet birlikte düzenlenmiştir: riskle orantılı numune testi ve inceleme, şikâyet kaydı, uygun olmayan ve geri çağrılan ürün kayıtları ve dağıtıcıların izleme faaliyeti hakkında bilgilendirilmesi. Bunlardan yalnız birinin yapılması diğer yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

Her imalatçı numune testi yapmak zorunda mı?

Kanun numune testini ürünün taşıdığı risklerle orantılı olarak öngörür. Bu nedenle her ürün için aynı sayıda, aynı sıklıkta veya aynı laboratuvar yönteminde numune testi yapılması gerektiği sonucu çıkarılamaz. Test programının yoğunluğu ürünün risk profiline, kullanım alanına, kullanıcı kitlesine, önceki şikâyet ve kaza verilerine ve teknik düzenlemenin özel gereklerine göre belirlenir.

Düşük riskli ve uzun yıllardır değişmeden üretilen bir ürün ile çocukların kullandığı, yüksek sıcaklık oluşturan veya elektriksel güvenlik riski taşıyan bir ürün aynı piyasa sonrası test programına tabi tutulmayabilir. Kanunun “riskle orantılı” ifadesi, imalatçıya test yapmama serbestisi değil, risk temelli bir izleme planı kurma yükümlülüğü getirir.

Ürün grubuna özgü teknik düzenleme daha ayrıntılı periyodik test veya örnekleme şartları içeriyorsa bu kurallar ayrıca uygulanır. 7223 m.7/1-d genel çerçevedir; özel teknik düzenlemenin daha somut yükümlülükleri onunla birlikte yerine getirilir.

“Riskle orantılı” ne anlama gelir?

7223 sayılı Kanun m.3’te risk, bir tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile meydana getireceği zararın ciddiyetinin birlikte değerlendirilmesi olarak tanımlanır. Bu nedenle numune testi ve piyasa sonrası gözetim planı yalnız arıza sayısına göre kurulmaz; arızanın doğurabileceği sonucun ağırlığı da dikkate alınır.

Gerçekleşme ihtimali düşük fakat ölüm veya ciddi yaralanma doğurabilecek bir tehlike yüksek dikkat gerektirebilir. Buna karşılık sık rastlanan fakat önemsiz ve mevzuat açısından kabul edilebilir küçük performans sapmaları aynı müdahale düzeyini gerektirmeyebilir. İmalatçı, test ve şikâyet izleme planında bu risk önceliklerini yazılı şekilde göstermelidir.

Risk değerlendirmesi sabit bir belge değildir. Yeni şikâyetler, kaza raporları, değişen standartlar, kullanılan malzemenin değiştirilmesi veya piyasadan gelen teknik geri bildirimler ürünün risk seviyesini değiştirebilir. Buna göre test sıklığının ve örneklem büyüklüğünün de güncellenmesi gerekir.

Piyasadaki üründen numune nasıl seçilmelidir?

Kanun “piyasadaki ürünlerinden numune alarak” ifadesini kullanır. Bu ifade, yalnız üretim hattının çıkışındaki kalite kontrol numunesiyle yetinmenin her durumda m.7/1-d’nin amacını karşılamayabileceğini gösterir. Piyasaya çıkan ürünün gerçek dağıtım ve kullanım zincirindeki durumunun izlenmesi gerekir.

Numune programında farklı üretim partileri, satış kanalları, coğrafi bölgeler veya ürün varyantları risk profiline göre dikkate alınabilir. Özellikle farklı tedarikçiden bileşen kullanılan, tasarım değişikliği yapılan veya şikâyet yoğunluğu artan partiler ayrıca önceliklendirilebilir. Numune seçiminin neden ve nasıl yapıldığı kayıt altına alınmalıdır.

Numunenin test sonuçları ürün modeline ilişkin teknik dosya, üretim kontrol kayıtları ve şikâyet verileriyle ilişkilendirilmelidir. Tek bir numunenin olumlu sonucu bütün seri üretim riskini otomatik olarak ortadan kaldırmaz; tersine olumsuz sonuç da hangi parti ve ürünlerin etkilenmiş olabileceğinin hızlı şekilde belirlenmesini gerektirir.

Test ve inceleme hangi amaçla yapılır?

Piyasa sonrası testin temel amacı, ürünün piyasaya arz sonrası dönemde teknik düzenlemeye ve ürün güvenliği şartlarına uygunluğunun sürdüğünü doğrulamaktır. Seri üretimde başlangıçta onaylanan tasarıma uyulup uyulmadığı, kullanılan malzemenin değişip değişmediği, kullanıcı ortamında beklenmeyen tehlike ortaya çıkıp çıkmadığı bu incelemelerle tespit edilebilir.

İnceleme yalnız laboratuvar testinden ibaret değildir. Şikâyet analizi, servis kayıtlarının incelenmesi, iade nedenlerinin sınıflandırılması, saha ziyaretleri, arıza kök neden analizi ve teknik personel raporları da piyasa sonrası izleme sisteminin parçaları olabilir. Kanun “test yapar, inceleme ve araştırmada bulunur” diyerek bu faaliyetleri birlikte saymıştır.

Testte uygunsuzluk tespit edilirse sonuç yalnız rapor klasörüne kaldırılmamalıdır. Uygunsuzluğun kapsamı belirlenmeli, aynı partide veya diğer modellerde sistematik risk olup olmadığı araştırılmalı ve gerekirse m.7/1-h kapsamındaki düzeltici önlemler derhal başlatılmalıdır.

Şikâyet kaydı hangi bilgileri içermelidir?

7223 m.7/1-d şikâyetlerin kaydını açıkça zorunlu kılar. Kanun tek tek zorunlu veri alanlarını saymaz; ancak kayıt sistemi şikâyetin ürün güvenliği ve uygunluğu açısından değerlendirilebilmesine elverişli olmalıdır. Ürün modeli, seri veya parti numarası, şikâyet tarihi, olayın niteliği, kullanıcı açıklaması, varsa yaralanma veya mal zararı ve alınan teknik aksiyon kaydedilmelidir.

Şikâyet yalnız “memnuniyetsizlik” başlığı altında sınıflandırılmamalıdır. Güvenlik riski içeren şikâyetlerin müşteri hizmetleri kayıtlarından teknik kalite ve hukuk birimlerine aktarılmasını sağlayan eskalasyon sistemi kurulmalıdır. Özellikle yanma, elektrik çarpması, kopma, kimyasal temas veya çocuk güvenliği gibi yüksek etkili olaylar hızlı inceleme gerektirir.

Tekrarlanan benzer şikâyetler ayrı ayrı küçük olaylar olarak görülmemelidir. Aynı model veya partide ortak kök neden bulunup bulunmadığı analiz edilmelidir. Bu kayıtlar, imalatçının riskle orantılı test programını güncellemesine ve gerekirse geri çağırma kararı almasına yardımcı olur.

Uygun olmayan ürün kaydı nasıl tutulur?

Kanun “uygun olmayan ürünlerin kaydı”nı da ayrı yükümlülük olarak düzenler. Uygunsuzluk; teknik düzenleme, genel ürün güvenliği mevzuatı, işaretleme, etiket, belge veya fiziksel güvenlik şartlarının karşılanmaması şeklinde ortaya çıkabilir. İşletme hangi ürünün hangi nedenle uygun olmadığını, ne zaman tespit edildiğini ve hangi düzeltici işlemin yapıldığını izlenebilir şekilde kaydetmelidir.

Uygunsuz ürün kaydının parti ve seri numarasıyla ilişkilendirilmesi önemlidir. Sorun tek ürünle sınırlı mı, aynı partide sistematik mi, başka varyantlara yayılıyor mu soruları ancak doğru izlenebilirlik kayıtlarıyla cevaplanabilir. Ürünün düzeltildiği, hurdaya ayrıldığı, piyasadan çekildiği veya yeniden teste tabi tutulduğu da kayıt içinde gösterilmelidir.

Kalite kontrol sistemindeki üretim hatası kayıtları ile 7223 kapsamındaki piyasa uygunsuzluğu kayıtları birbiriyle ilişkilendirilebilir; ancak hukuki yükümlülüğün görülebilir olması gerekir. Denetimde “ERP’de bir yerde kayıt vardır” yaklaşımı yerine, ürün güvenliği kayıtlarının açık ve erişilebilir olması önemlidir.

Geri çağrılan ürünlerin kaydı neden önemlidir?

Geri çağırma, ürünün nihai kullanıcıya ulaştıktan sonra piyasadan geri alınmasını amaçlayan ağır bir düzeltici önlemdir. 7223 m.7/1-d, geri çağrılan ürünlerin kaydını zorunlu tutarak imalatçının geçmiş düzeltici faaliyetlerini izlenebilir kılar. Geri çağırmanın hangi ürünleri, partileri ve kullanıcıları kapsadığı kayıt altına alınmalıdır.

Geri çağırma kaydı; karar tarihi, riskin niteliği, etkilenen ürün sayısı, dağıtım kanalları, kullanıcıya yapılan bildirim, geri dönen ürün adedi ve uygulanan nihai işlemi içermelidir. Bu kayıt m.19’daki geri çağırma prosedürünün etkinliğinin de değerlendirilmesine yardımcı olur.

Geçmiş geri çağırmalar yeni ürün tasarımı için öğrenme kaynağıdır. Aynı riskin yeni modelde tekrar etmesi, imalatçının gerekli düzeltici ve önleyici faaliyeti yeterince uygulamadığını gösterebilir. Bu nedenle kayıtlar yalnız idari denetim için değil, ürün güvenliği yönetim sisteminin kurumsal hafızası olarak tutulmalıdır.

Dağıtıcıların bilgilendirilmesi nasıl yapılmalıdır?

TTK değil, 7223 m.7/1-d doğrudan imalatçının yaptığı izleme faaliyeti hakkında dağıtıcıları bilgilendirmesini emreder. Amaç, tedarik zincirinin ürün güvenliği gelişmelerinden haberdar olmasını ve gerekli düzeltici önlemlerin satış noktalarına kadar uygulanmasını sağlamaktır.

Bilgilendirme, riskin niteliğine göre farklı ayrıntıda olabilir. Belirli partide test yoğunlaştırılmışsa dağıtıcıdan parti bazlı stok kontrolü istenebilir. Uygunsuzluk nedeniyle satışın durdurulması gerekiyorsa yalnız genel bir e-posta yerine ürün kodu, seri aralığı, yapılacak işlem ve kullanıcıya verilecek bilgi açıkça belirtilmelidir.

İmalatçı, hangi dağıtıcının ne zaman bilgilendirildiğini ve bildirim sonrasında ne yapıldığını kayıt altına almalıdır. Dağıtıcının elindeki stok miktarı ve geri bildirimleri, riskin piyasadaki yayılımını belirlemek için önemli veri oluşturur.

Seri üretim değişiklikleri test planını etkiler mi?

Evet. 7223 m.7/1-ç, imalatçının ürünün seri üretiminin ilgili kurallara uygunluğunu sürdürmek için gerekli önlemleri almasını ve ürünün tasarımı veya niteliğindeki değişiklikler ile uyum beyan edilen kurallardaki değişiklikleri takip etmesini zorunlu kılar. Bu değişiklikler m.7/1-d kapsamındaki test ve izleme planını da etkileyebilir.

Örneğin ana bileşen tedarikçisi değişmişse, malzeme formülasyonu güncellenmişse veya yazılım güvenlik fonksiyonu revize edilmişse eski test sıklığının aynen devam etmesi yeterli olmayabilir. Değişikliğin risk analizine etkisi değerlendirilip numune planı güncellenmelidir.

Aynı şekilde yeni standarda geçiş veya teknik düzenlemedeki değişiklik, piyasadaki ürünlerden alınan numunelerde farklı test kriterlerinin uygulanmasını gerektirebilir. İmalatçı mevzuat değişikliğini yalnız yeni ürün tasarımına değil, seri üretim ve piyasa sonrası gözetim sistemine de yansıtmalıdır.

Denetimde hangi kayıtlar istenir?

Yetkili kuruluş, 7223 m.15 ve devamındaki piyasa gözetimi ve denetimi yetkileri kapsamında ürünün uygunluğunu gösteren bilgi ve belgeleri isteyebilir. M.7/1-d kapsamında imalatçının numune test planları, test raporları, şikâyet kayıtları, uygunsuz ürün listeleri, geri çağırma kayıtları ve dağıtıcı bilgilendirmeleri bu incelemede önem kazanır.

Denetim sırasında yalnız raporların bulunması yeterli olmayabilir; kayıtların risk yönetim sisteminin gerçekten işletildiğini göstermesi gerekir. Yıllarca hiçbir şikâyet kaydı bulunmayan ancak müşteri hizmetlerinde çok sayıda ürün güvenliği bildirimi olan işletmede kayıt sisteminin gerçeği yansıtmadığı anlaşılabilir.

7223 m.20’de Kanuna aykırılıklar için idari para cezaları düzenlenmiştir. Somut yaptırım ihlal edilen yükümlülük ve işlem tarihindeki güncel tutara göre belirlenir. Bu nedenle piyasa sonrası gözetim kayıtları doğrudan mevzuata uyum ve idari yaptırım riskinin parçasıdır.

İmalatçılar için piyasa sonrası gözetim kontrol listesi

İlk olarak ürünlerin risk sınıfları belirlenmeli ve her ürün ailesi için numune alma ile test periyodu tanımlanmalıdır. Test sıklığı seçilirken ürünün zarar potansiyeli, kullanıcı grubu, satış hacmi, geçmiş şikâyetleri ve teknik düzenlemedeki özel şartlar yazılı olarak dikkate alınmalıdır.

İkinci olarak şikâyet, uygunsuzluk ve geri çağırma kayıtları ortak bir ürün kimlik sistemiyle ilişkilendirilmelidir. Model, parti, seri numarası, üretim tarihi ve dağıtım kanalı üzerinden sorunlu ürünün kapsamı hızlı şekilde belirlenebilmelidir. Müşteri hizmetleri ile kalite, hukuk ve ürün güvenliği ekipleri arasında yüksek riskli olaylar için hızlı bildirim prosedürü kurulmalıdır.

Üçüncü olarak dağıtıcı bilgilendirme şablonları ve kayıtları oluşturulmalıdır. Hangi olayda satış durdurma, stok ayırma, kullanıcı uyarısı veya geri çağırma gerektiği prosedürde gösterilmelidir. Yapılan düzeltici faaliyet sonrasında etkinlik kontrolü yapılarak riskin gerçekten giderilip giderilmediği doğrulanmalıdır.

Sonuç olarak 7223 m.7/1-d, imalatçıya aktif bir piyasa sonrası gözetim görevi yükler. Numune testi ve inceleme ürünün riskine göre planlanır; şikâyetler, uygun olmayan ve geri çağrılan ürünler kaydedilir; dağıtıcılar izleme faaliyetinden haberdar edilir. Bu sistem kurulmadan yalnız ilk uygunluk belgesine dayanmak Kanunun devam eden imalatçı yükümlülüklerini karşılamaz.

İlgili içerikler

• İmalatçı Teknik Dosyayı Kaç Yıl Saklamak Zorunda? 7223 m.7/1-c
• Teknik Düzenlemesi Olmayan Ürünün Güvenliği – 7223 m.5
• Teknik Düzenlemeye Uygun Olmayan Ürün Satılabilir mi? 7223 m.4
• Ürün güvenliği, geri çağırma ve denetim süreçleri için iletişim

Resmî kaynaklar

• 7223 sayılı Kanun – Resmî Gazete
• Ticaret Bakanlığı – Ürün Kuralları

Sık Sorulan Sorular