Uçak Sicilden Re’sen Ne Zaman Terkin Edilir? | 2920 m.61 (2026)

2920 sayılı Kanun m.61 neyi düzenler?

m.61, Türk uçak sicilinin kanuni şartlara uygun kalmasını sağlayan re’sen terkin mekanizmasıdır. Bir uçak tescil anında gerekli şartları taşısa bile daha sonra malik yapısı, yabancı sicil statüsü veya geçici tescil süresi değişebilir. Kanun bu durumda sicil kaydının süresiz devam etmesine izin vermez.

Re’sen terkin, m.60’taki tescil şartlarının tersinden kontrolüdür. Tescil için gerekli temel hukuki koşullar kaybolduğunda kayıt da buna göre düzeltilir.

Bu işlem malikin talebine bağlı değildir. Sicil makamı kanunda belirtilen olguyu tespit ettiğinde gerekli usulü işletir.

Terkin işlemi uçuş operasyonunu, tescil işaretini, sigortayı, leasing ve finansman sözleşmelerini etkileyebileceği için şirketler m.61 risklerini değişiklik gerçekleşmeden önce izlemelidir.

Re’sen terkin ne demektir?

Re’sen işlem, idarenin ilgilinin ayrıca başvuru veya rıza vermesini beklemeden kanuni görevi gereği işlem yapmasıdır. m.61’de şartları kaybolan sicil kaydı sicil makamı tarafından kendiliğinden terkin edilir.

Bu özellik m.62’deki malik talebiyle terkin modelinden farklıdır. m.62 yok olan veya tam ziya olan hava aracında malikin başvurusunu ele alır; m.61 kanuni statü kaybını idari olarak düzeltir.

Re’sen terkin keyfi değildir. Kanunda belirtilen sebebin mevcut olması, ilgili kayıt ve belgelerin incelenmesi ve idari usulün izlenmesi gerekir.

İşlem hukuka aykırı görülüyorsa idari başvuru/yargı yolları değerlendirilebilir; ancak yalnız “malik istemedi” gerekçesiyle kanuni terkin sebebi ortadan kalkmaz.

Türk sivil hava aracı niteliği nasıl kaybedilir?

m.49, gerçek kişi ve tüzel kişiler için Türk milliyet şartlarını düzenler. Malik Türk vatandaşlığını kaybeder veya tüzel kişinin yönetim/temsil ve oy çoğunluğu koşulları bozulursa hava aracının Türk sivil hava aracı niteliği etkilenebilir.

Şirketin yabancı yatırım alması, pay devri, imtiyazlı pay oluşturulması veya yönetim kurulunun değişmesi bu sonucu doğurabilir. Bu nedenle corporate transaction tamamlanmadan uçak sicili etkisi incelenmelidir.

Bir şirketin Türkiye’de kurulu kalması m.49 şartlarının sürdüğü anlamına gelmez. Oy ve temsil yapısı ayrıca kontrol edilir.

Şart kaybı geçici ise bile resmi sicil bakımından gecikmeden hukuki değerlendirme yapılmalıdır; kanunda otomatik tolerans süresi varsayılmamalıdır.

Ortaklık veya yönetim değişikliği terkin riskini nasıl doğurur?

Örneğin Türk ortaklarda bulunan oy çoğunluğunun sermaye artırımı sonrası yabancı yatırımcıya geçmesi m.49 koşulunu etkileyebilir. Benzer şekilde yönetim ve temsil çoğunluğu yabancı kişilere geçtiğinde de sorun doğabilir.

Pay devri sözleşmesinde kapanış ön koşulu olarak m.49 analizi yapılmalıdır. Gerekirse oy veya yönetim yapısı tescil öncesinde kanuna uygun tasarlanır.

Finans kuruluşu veya yatırım fonu şirkete ortak olacaksa “havacılık sicili covenant” hükümleri sözleşmeye eklenebilir. Malik şirket, uçak milliyetini kaybettirecek değişikliği önceden onaya bağlayabilir.

Değişiklik tamamlandıktan sonra geri dönüş planı yapmak çok daha maliyetlidir; yabancı sicile re-registration ve operasyon kesintisi gündeme gelebilir.

Uçağın yabancı sicile kaydedilmesi neden re’sen terkin sebebidir?

Uluslararası sistem aynı uçağın iki devlet sicilinde eşzamanlı kayıtlı olmasını kabul etmez. Uçak başka devlet siciline kaydedilmişse Türk sicil kaydının devamı çift tescil yaratır.

Benzer şekilde yabancı sicil kaydı terkin edilmeden Türk tescili yapılmış olduğunun sonradan anlaşılması da m.61 sistemini gündeme getirir.

Bu nedenle m.54 terkin belgesi tescil öncesinde dikkatle doğrulanmalıdır.

Yabancı sicile geçiş planlanıyorsa Türk terkin işlemi resmi takvimle koordine edilmeli; yeni kayıt oluşturulduktan sonra eski kaydın açık kalması önlenmelidir.

m.55 geçici tescil süresi sona erince ne olur?

m.55 belirli yabancı hava araçlarına en az altı aylık münhasır kullanım ilişkisi kapsamında geçici Türk tescili imkânı verir. Bu tescil izin verilen süre veya hukuki ilişkiyle sınırlıdır.

Süre sona erdiğinde ve yeni geçerli hukuki dayanak oluşturulmadığında m.61 re’sen terkin mekanizması devreye girer.

Şirket tescil bitiş tarihini filo planlama sistemi içinde otomatik alarm olarak izlemelidir. Birkaç gün önce uzatma başlatmak yeterli olmayabilir; yabancı malik, finansör ve SHGM belgeleri zaman alır.

Süre sonrası Türk işaretiyle uçuş yapılması ciddi uygunluk sorunu yaratabilir. Operasyon başlangıç/bitiriş takvimi sicil tarihiyle eşleştirilmelidir.

Re’sen terkin sürecinde hangi belgeler incelenir?

Sicil makamı terkin sebebine göre ticaret sicili, ortaklık/temsil kayıtları, yabancı sicil belgeleri, m.55 izin süresi veya diğer resmi kayıtları inceler.

Malikten veya işletmeciden bilgi/belge istenebilir. 2920’nin denetim ve bilgi verme hükümleri uyarınca doğru ve eksiksiz bilgi sunulmalıdır.

Terkin işleminin gerekçesi somut olmalı; hangi kanuni şartın kaybedildiği anlaşılabilir biçimde ortaya konulmalıdır.

Yanlış veya güncel olmayan veriye dayanılmışsa şirket resmi belgeyle düzeltme talep edebilir.

Re’sen terkin ipotek alacaklısını nasıl etkiler?

Uçak üzerinde kayıtlı ipotek bulunması terkin işlemini finansal olarak hassas hale getirir. m.63, sicilden terkin öncesinde kayıtlı ipotek alacaklılarına bildirim yapılmasını ve otuz günlük itiraz mekanizmasını düzenler.

Bu nedenle re’sen terkin dosyasında yalnız malik değil, kayıtlı kreditörler de dikkate alınır. Alacaklının teminatının yabancı sicilde veya başka mekanizmayla korunup korunmadığı önemlidir.

Finansman sözleşmesi, m.49 şartının kaybını veya kayıt devleti değişikliğini event of default olarak düzenleyebilir.

Malik ortaklık değişikliğini planlarken lender consent almadan hareket etmemelidir.

Terkin uçuş operasyonunu nasıl etkiler?

Türk sicil kaydı sona erdiğinde Türk milliyet ve tescil işaretiyle normal operasyonun hukuki dayanağı da sona erer. Uçak başka sicile kaydedilecekse yeni tescil ve uçuşa elverişlilik belgeleri alınmalıdır.

Havayolunun filo/AOC kayıtları güncellenmeli, uçak aktif operasyondan çıkarılmalı veya yeni tescil statüsüne göre yeniden onaylanmalıdır.

Sigorta, bakım ve uçuş planlama sistemleri terkin tarihi itibarıyla güncellenmelidir. Fiziksel işaret değişimi de aynı takvimde yapılır.

Terkin kararı operasyon ekibine geç iletilirse uçak geçersiz tescille uçuş riski yaşayabilir; hukuk ve operasyon arasında anlık bildirim prosedürü kurulmalıdır.

Re’sen terkin işlemine karşı hukuki yol var mı?

Terkin bir idari işlemdir. Kanuni sebebin mevcut olmadığı, yanlış belgeye dayanıldığı veya usul hatası bulunduğu düşünülüyorsa ilgili idari başvuru ve idari yargı yolları değerlendirilebilir.

Dava açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz. Operasyonun devamı bakımından yürütmenin durdurulması koşulları ayrıca değerlendirilir.

Ancak gerçekte m.49 şartı kaybedilmişse yalnız dava açmakla tescil şartı yeniden oluşmaz. Şirket hukuki yapıyı düzeltme veya yeni sicil planını paralel yürütmelidir.

Süreler idari işlemin tebliğ tarihine göre takip edilmelidir.

Re’sen terkin risk yönetimi nasıl kurulmalı?

Birinci kontrol hattı m.49 ortaklık ve yönetim yapısının sürekli izlenmesidir. İkinci hat yabancı sicil/re-registration projelerinin hukuk birimince koordine edilmesidir.

Üçüncü hat m.55 geçici tescil bitiş tarihlerinin en az birkaç ay önceden alarm üretmesidir. Dördüncü hat finansör ve sigortacı bildirimidir.

Beşinci hat terkin kararı çıktığında operasyon, bakım, tescil işareti ve yabancı sicil geçişinin aynı kriz planıyla yürütülmesidir.

Şirket yılda en az bir kez sicildeki tüm uçaklar için “m.49/m.55/m.61 health check” yapabilir.

m.61 için 12 maddelik kontrol listesi

• Malik halen m.49 şartlarını sağlıyor mu?
• Oy çoğunluğu değişti mi?
• Yönetim/temsil çoğunluğu değişti mi?
• Uçak başka devlet siciline kaydedildi mi?
• Eski yabancı sicil kaydı gerçekten terkin edilmiş mi?
• m.55 geçici tescil süresi ne zaman bitiyor?
• Uz uzatma/yeni tescil işlemi zamanında başladı mı?
• Sicilde ipotek alacaklısı var mı?
• m.63 bildirim süreci uygulanacak mı?
• Sigorta ve finansman sözleşmesi terkin olayını düzenliyor mu?
• Operasyon ekibi terkin tarihinden haberdar mı?
• Gerekirse idari başvuru/yargı süresi takip ediliyor mu?

Site içi ilgili içerikler

Türk siciline tescil şartları – m.60 · Yabancı işleticiye bırakma – m.59 · Geçici tescil – m.55 · Türk milliyet şartları – m.49

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.61
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu

Sık Sorulan Sorular