Uçak İpoteği Nedir? Gelecekteki ve Şarta Bağlı Alacaklar | 2920 m.69

2920 sayılı Kanun m.69 neyi düzenler?

m.69, Türk uçak siciline kayıtlı hava aracının kredi ve finansman işlemlerinde ayni teminat olarak kullanılabilmesinin temelini kurar. Uçak yüksek değerli ve uzun ekonomik ömürlü bir varlık olduğu için havayolu, leasing şirketi veya malik şirket kredi kullanırken hava aracını alacaklı lehine ipotek edebilir.

Bu hüküm, m.65’teki taşınır mal rejiminin özel istisnalarından biridir. Sıradan taşınır rehnindeki zilyetlik devri yerine sicile dayalı uçak ipoteği sistemi kullanılır.

m.69 ipoteğin hangi ekonomik işlevi göreceğini ve hangi tür alacağın güvence altına alınabileceğini belirler. İpoteğin kuruluş şekli ise bir sonraki m.70’te düzenlenir.

Bu ayrım önemlidir: kredi sözleşmesinde “uçak teminattır” yazması m.70 şartları tamamlanmadan geçerli sicilli uçak ipoteği doğurmaz.

Uçak ipoteği alacaklıya hangi güvenceyi verir?

Uçak ipoteği, borçlu edimini yerine getirmezse alacaklının hava aracının ekonomik değerinden alacağını karşılamasını sağlayan ayni teminattır. Alacaklı uçağın maliki olmaz; mülkiyet ipotek verende kalır.

Malik uçağı işletmeye veya işleticiye kiralamaya devam edebilir. Bu özellik havacılık finansmanında kritiktir; teminat kurulurken uçağın bankaya fiziksel olarak teslim edilmesi gerekmez.

İpotek hakkı, sicildeki sırası ve kanuni kapsamı ölçüsünde üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir. Daha önce kurulmuş ipotek, haciz veya başka takyidatlar yeni kreditörün teminat değerini azaltabilir.

Bu nedenle kredi kullandırımı öncesi m.51 kapsamında güncel uçak sicili incelenmelidir.

Hangi alacaklar uçak ipoteğiyle güvenceye alınabilir?

m.69 yalnız doğmuş ve vadesi gelmiş alacakla sınırlı değildir. Para kredisi, kredi limiti, finansman sözleşmesi veya belirlenebilir başka borç ilişkileri ipotekle güvence altına alınabilir.

Temel şart, güvence altına alınacak hukuki ilişkinin yeterince belirlenebilir olmasıdır. İpotek belgesinde hangi kredi veya sözleşmeden doğan borçların kapsandığı açık yazılmalıdır.

Birden fazla kredi tesisinin tek ipotek altında teminatlandırılması planlanıyorsa çapraz teminat ve future advances hükümleri sözleşmede dikkatle kurulmalıdır.

Tarafların “borçlunun bankaya her türlü borcu” gibi çok geniş ifadeler kullanması halinde kapsam ve belirlenebilirlik ayrıca hukuk incelemesi gerektirir.

Gelecekte doğacak alacak ipotekle teminat altına alınabilir mi?

Evet. m.69 bunu açık biçimde mümkün kılar. Örneğin banka bugün kredi limiti açar ancak kullanım altı ay sonra yapılır; ipotek kredi kullandırımından önce kurulabilir.

Benzer şekilde revolving kredi, dönemsel avans veya uçak teslim finansmanında borç ileride ve farklı tarihlerde doğabilir. İpotek sözleşmesi bu gelecekteki borçların hangi hukuki çerçevede kapsama gireceğini göstermelidir.

Gelecekteki alacağın henüz doğmamış olması, ipoteğin sicile tesciline engel değildir; ancak ipoteğin hangi azami tutara veya belirlenebilir ilişkiye bağlı olduğu açık olmalıdır.

Kredi hiç kullandırılmazsa ipoteğin terkin edilmesi için sözleşmedeki release şartları ve sicil prosedürü uygulanır.

Şarta bağlı alacak ne demektir?

Şarta bağlı alacak, doğumu veya hüküm ifade etmesi gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olaya bağlı olan alacaktır. m.69 bu nitelikteki alacağın da uçak ipoteğiyle güvenceye alınmasını mümkün kılar.

Örneğin garanti veya tazmin yükümlülüğü belirli bir olay gerçekleşirse borca dönüşebilir. Taraflar bu potansiyel borcu önceden teminat altına alabilir.

Şart açık ve objektif biçimde tanımlanmalıdır. Belirsiz veya yalnız alacaklının tek taraflı değerlendirmesine bırakılmış ifade uyuşmazlık yaratabilir.

Şart gerçekleştiğinde alacağın tutarı ve ipotek kapsamı kredi/teminat belgelerinden hesaplanabilir olmalıdır.

İpotekle güvence altına alınan alacak nasıl belirlenmelidir?

Teminat belgesinde alacaklı, borçlu, kredi ilişkisi, para birimi, anapara veya azami teminat tutarı, faiz ve masraf kapsamı açıkça düzenlenmelidir.

Uçak ipoteğinin kapsamı kredi sözleşmesinden ayrı belgeyle kuruluyorsa iki belgenin tanımları çelişmemelidir. Kredi sona erdiğinde hangi koşulla ipoteğin kaldırılacağı da yazılmalıdır.

Yabancı para kredilerinde sicil kaydının hangi tutar ve para birimiyle gösterileceği güncel mevzuat ve sicil uygulamasından teyit edilmelidir.

Future advances, indemnities ve hedging borçları kapsanacaksa hukuki bağlantı açıklaştırılmalıdır.

Bir uçak üzerinde birden fazla ipotek olabilir mi?

Bir hava aracı üzerinde birden fazla ayni teminat veya takyidat bulunabilir. Bunların sırası alacaklıların uçağın paraya çevrilmesi halinde hangi öncelikle tahsilat yapacağını etkiler.

Yeni banka kredi vermeden önce mevcut sicildeki ipotekleri ve sıralarını kontrol eder. Birinci derece/öncelikli teminat hedefleniyorsa önceki alacaklının terkin veya subordination işlemi gerekebilir.

Sicilde haciz veya itiraz şerhi bulunması da kredi kapanışını etkiler. Temiz sicil koşulu kredi sözleşmesinde conditions precedent arasında yer alabilir.

Mevcut ipotek alacaklısının adres ve kayıt bilgilerinin güncel tutulması m.63 terkin süreçlerinde de önemlidir.

Uçağın ipotek değeri nasıl değerlendirilir?

İpotek hukuken uçağın değerine bağlanır; ekonomik kredi kararı için ayrıca profesyonel değerleme yapılır. Uçağın yaşı, bakım durumu, motor life-limited parts, yaklaşan ağır bakım, piyasa talebi ve leasing durumu değeri etkiler.

Uçak üzerindeki motorların üçüncü kişiye ait olması, m.68 kapsamındaki parça mülkiyet analizi nedeniyle teminat değerinden çıkarılabilir.

Kaza, ağır hasar veya airworthiness kaybı teminat değerini hızla düşürebilir. Finansman sözleşmesi bu durumda ek teminat veya erken ödeme mekanizması öngörebilir.

Sigorta poliçesinde kreditör lehine mortgagee/loss payee hükümleri bulunması, fiziksel uçağın total loss olması halinde teminatın ekonomik korunmasına yardımcı olur.

Leasingli uçakta kim ipotek verebilir?

Uçak ipoteği kural olarak malik tarafından kurulur. İşletici havayolu uçağı dry lease ile kullanıyor ancak malik değilse kendi başına malik adına ipotek tesis edemez.

Finansal kiralama veya özel amaçlı şirket yapılarında malik SPV olabilir. Kredi belgeleri malikin kurumsal yetkisini ve board/shareholder approval şartlarını içermelidir.

Lease sözleşmesinde finansörün step-in, repossession ve sigorta hakları düzenlenebilir. Ancak bu sözleşmesel haklar uçak sicilindeki ipotek tescilinin yerine geçmez.

Yabancı malik ve Türk sicili kombinasyonunda m.49/m.55 tescil modeliyle ipotek kurma yetkisi birlikte incelenmelidir.

Borç ödenmezse uçak ipoteği nasıl kullanılır?

Temerrüt halinde kreditör, ilgili kredi sözleşmesi, 2920 sayılı Kanun ve cebri icra hükümleri çerçevesinde teminatını paraya çevirme yollarını değerlendirir. İpotek alacaklısı doğrudan tek taraflı şekilde “uçağın mülkiyeti artık benim” sonucuna varamaz.

Uçağın fiilen başka ülkede bulunması icra ve teslim sürecini uluslararası hale getirebilir. Yabancı ülkedeki mahkeme, icra ve havaalanı prosedürleri ayrıca incelenir.

Uçağın ticari operasyonda olması, müsadere, haciz veya havaalanı alacakları gibi başka haklarla çatışma yaratabilir. Öncelik analizi somut sicil ve uluslararası hukuk üzerinden yapılmalıdır.

Kreditör sigorta tazminatı veya kira gelirleri üzerinde ayrıca sözleşmesel teminat aldıysa bunların icrası ayrı mekanizmalara tabi olabilir.

m.69 ipotek dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

Güncel uçak sicil kaydı, mülkiyet belgesi, şirket yetkileri, kredi sözleşmesi, ipotek sözleşmesi taslağı ve uçağın seri numarası temel dosyadır.

Değerleme raporu, sigorta poliçesi, engine ownership list, mevcut takyidatlar ve varsa prior lender release/subordination belgeleri ayrıca bulunmalıdır.

Gelecekteki veya şarta bağlı alacak varsa hangi olay ve kredi ilişkisinin kapsamda olduğu ayrı çizelgeyle gösterilebilir.

m.70 tescili tamamlandıktan sonra resmi sicil kaydı alınarak kredi dosyasında saklanmalıdır.

m.69 için 12 maddelik kontrol listesi

• Uçak güncel sicilde kimin adına kayıtlı?
• İpotek veren gerçekten malik mi?
• Güvence altına alınacak alacak açıkça tanımlandı mı?
• Gelecekteki alacaklar kapsama alınacak mı?
• Şarta bağlı alacağın şartı objektif mi?
• Azami tutar/para birimi belirlenebilir mi?
• Faiz ve masraf kapsamı yazıldı mı?
• Mevcut ipotek ve hacizler kontrol edildi mi?
• İpotek sırası kreditör beklentisine uygun mu?
• Üçüncü kişiye ait motor/ekipman teminat değerinden ayrıldı mı?
• Sigortada mortgagee/loss payee koruması var mı?
• m.70 şekil ve sicil tescil adımları kapanışta tamamlanacak mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçak parçaları ve teferruat – m.68 · Uçak mülkiyeti devri – m.66 · İpotekli uçakta terkin – m.63 · Türk uçak sicili – m.50

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.69
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular