Uçak Mülkiyeti Nasıl Devredilir? Yazılı Sözleşme ve Sicil | 2920 m.66

2920 sayılı Kanun m.66 neyi düzenler?

2920 sayılı Kanun m.66, hava aracının mülkiyet devrini sıradan taşınır satışından ayıran özel şekil ve sicil rejimini kurar. Bir önceki m.65 hava aracını kural olarak taşınır mal hükümlerine tabi tutar; m.66 ise devir bakımından özel hüküm getirir.

Bu özel hükmün iki temel sonucu vardır. Birincisi, hava aracının veya payının devrine ilişkin sözleşmenin yazılı olması gerekir. İkincisi, sicile kayıtlı hava aracında üçüncü kişilere karşı hukuki etkinin sağlanması için devir kaydının uçak siciline işlenmesi önem taşır.

Uçak satışları yüksek bedelli ve çoğu zaman uluslararası finansmanlı işlemlerdir. Bu nedenle m.66 yalnız şekil kuralı değil, işlem güvenliğinin merkezidir. Satış sözleşmesi, bill of sale, sicil başvurusu, ödeme ve teslim tek kapanış takviminde koordine edilmelidir.

Kanundaki özel rejim, tarafların sözleşmeyle “teslimle bütün ayni sonuçlar doğar” şeklinde 2920’nin emredici sicil sonuçlarını bertaraf etmesine izin vermez.

Uçak devir sözleşmesi neden yazılı olmak zorundadır?

m.66 yazılı şekli geçerlilik şartı olarak düzenler. Bu nedenle sözlü satış anlaşması, e-posta trafiğinde yalnız fiyat üzerinde anlaşılması veya yalnız fatura düzenlenmesi tek başına kanunun aradığı devir sözleşmesinin yerini tutmayabilir.

Yazılı belgede tarafların kimliği, hava aracının üretici seri numarası, model ve mevcut tescil işareti, devredilen mülkiyet oranı, bedel veya hukuki sebep, teslim ve risk geçişi, sicil başvurusu ve imza yetkileri açıkça gösterilmelidir.

Uçağı tanımlarken yalnız kuyruk numarası kullanmak risklidir. Tescil işareti değişebilir; üretici seri numarası ise hava aracının kalıcı teknik kimliğidir. Bu nedenle sözleşmede seri numarası mutlaka bulunmalıdır.

Taraflardan biri tüzel kişiyse imzalayanın temsil yetkisi güncel ticaret sicili ve şirket kararlarıyla doğrulanmalıdır. Yetkisiz imza, yazılı şekil bulunmasına rağmen ayrı geçerlilik/temsil uyuşmazlığı doğurabilir.

Uçağın tamamı yerine payı devredilebilir mi?

m.66 yalnız uçağın tamamını değil, hava aracı payı üzerindeki mülkiyet ve ayni hak işlemlerini de kapsar. Birden fazla kişinin paylı malik olduğu özel uçaklarda pay devri bu nedenle yazılı şekil ve sicil bakımından önemlidir.

Pay oranı sözleşmede açık belirtilmelidir. “Uçağın yarısı” gibi belirsiz ifade yerine yüzde veya kesir şeklinde pay oranı gösterilmelidir.

Paylı mülkiyette diğer maliklerin önalım, yönetim, kullanım veya masraf paylaşımı hakları ayrıca sözleşme ve genel eşya hukuku hükümlerine göre değerlendirilir. m.66 bu iç ilişki sorunlarını tek başına çözmez.

Pay devri sonucunda malikin m.49’daki Türk sivil hava aracı milliyet şartları etkileniyorsa tescil ve milliyet statüsü ayrıca kontrol edilmelidir.

Mülkiyet dışında hangi ayni haklar m.66 kapsamında önemlidir?

Kanun yalnız mülkiyet devrini değil, hava aracı veya payı üzerindeki diğer ayni hakların kurulması ve devri bakımından da özel sicil rejimini dikkate alır. Uçak ipoteği bunun en önemli örneğidir; m.69 ve m.70 ipoteği ayrıca özel hükümlerle düzenler.

Ayni hak, kişiye eşya üzerinde doğrudan ve herkese karşı ileri sürülebilen hukuki yetki sağlar. Borçlar hukukundan doğan kira veya hizmet hakkı ise aynı nitelikte değildir. Bu ayrım sözleşmenin sicile etkisini belirler.

Finansman tarafları İngilizce sözleşmelerde “security interest”, “mortgage”, “charge” veya “assignment” gibi kavramlar kullanabilir. Türk uçak sicilinde hangi ayni hakkın doğduğu, yabancı hukuk teriminin adına değil 2920 sayılı Kanunun şartlarına göre belirlenir.

Bu nedenle uluslararası işlem belgeleri Türk sicilindeki ayni hakla eşleştirilmelidir.

Uçağın fiziki teslimi mülkiyet devri için tek başına yeterli midir?

Hayır. m.65 nedeniyle hava aracı taşınır olmakla birlikte m.66 yazılı devir sözleşmesi şartı getirir. Dolayısıyla anahtarın, teknik logların veya fiziksel zilyetliğin teslimi tek başına kanunun aradığı devir şeklini karşılamaz.

Teslim yine önemlidir; riskin, işletme kontrolünün, sigorta sorumluluğunun ve bakım yükümlülüklerinin hangi anda alıcıya geçtiğini belirler. Ancak ayni devir işlemi ile fiili teslim aynı hukuki olay değildir.

Uçak başka ülkede teslim ediliyorsa teslim yeri kanunlar ihtilafı ve vergi/gümrük bakımından da sonuç doğurabilir. Türk siciline tescil ise ayrı kamu sicili işlemidir.

Satış sözleşmesinde “delivery”, “title transfer” ve “registration filing” anları açıkça ayrılmalıdır.

Sicile tescil neden üçüncü kişiler bakımından kritiktir?

m.66, sicile kayıtlı hava aracında devrin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi bakımından tescili merkezi hale getirir. Taraflar kendi aralarında yazılı devir yapmış olsa bile sicilde eski malik görünmeye devam ederse üçüncü kişiler bakımından risk doğar.

Örneğin satıcının alacaklısı, sicil hâlâ satıcıyı malik gösterirken uçak üzerinde haciz işlemi yapmaya çalışabilir. Alıcının yazılı sözleşmesi bulunması önemli olsa da sicil görünümünün güncellenmemesi uyuşmazlığı ağırlaştırır.

Aynı şekilde satıcı kötü niyetle uçağı ikinci kez üçüncü kişiye devretmeye çalışabilir. m.52’deki sicile iyi niyetle güven koruması bu riskte önem kazanır.

Bu nedenle satış kapanışı ile sicil başvurusu arasında uzun boşluk bırakılmamalıdır.

m.52 sicile güven ile m.66 devir nasıl birlikte uygulanır?

m.66 devir ve tescilin yapısını kurar; m.52 ise sicilde görünen hak durumuna iyi niyetle güvenen üçüncü kişiyi koruyabilir. İki madde birlikte işlem güvenliğini sağlar.

Alıcı, satıcıyı sicilde malik görüyorsa yine de ipotek, itiraz şerhi ve bekleyen başvuruları incelemelidir. Sicile güven, sicili hiç incelemeden işlem yapma ruhsatı değildir.

Sicil gerçek duruma uymuyorsa hak sahibi m.53 itiraz şerhi yoluyla üçüncü kişileri uyarmalıdır.

Kapanış günü güncel sicil örneği ve başvuru alındısı işlem dosyasına eklenmelidir.

Uçak satış kapanışı nasıl planlanmalıdır?

Birinci aşama due diligence’dır: güncel sicil, malik, ipotek, şerh, yabancı sicil, teknik kayıt, şirket yetkileri ve m.49 uygunluğu kontrol edilir.

İkinci aşama sözleşmedir. Yazılı satış ve devir belgesi hazırlanır; seri numarası, bedel, teslim yeri, risk geçişi, tescil işareti, closing koşulları ve belgeler listelenir.

Üçüncü aşama ödeme güvenliğidir. Yüksek bedelli işlemde escrow kullanılabilir. Satış bedeli, ipotek terkin belgesi, bill of sale ve sicil başvurusu belirlenen koşullar oluşunca eş zamanlı serbest bırakılır.

Dördüncü aşama sicildir. Yeni malik tescil başvurusu yapılır, resmi alındı alınır ve sonuçlanan sicil kaydı yeniden kontrol edilir.

Beşinci aşama operasyonel güncellemedir. Sigorta, bakım, CAMO, AOC/filo, tescil işareti ve şirket varlık kayıtları yeni malik/işletme yapısına uyarlanır.

Yabancı sicildeki uçak satın alınıyorsa m.66 tek başına yeterli midir?

Hayır. Yabancı sicildeki uçağın Türk siciline alınması için m.54 kapsamında önceki sicilden terkin ve m.60 tescil şartları ayrıca sağlanmalıdır.

Yazılı devir sözleşmesi mülkiyet işleminin temel belgesidir; milliyet ve kamu sicili şartlarını otomatik yerine getirmez.

Yabancı sicilde mortgage veya başka security interest varsa bunların kaldırılması veya yeni sicilde korunması yabancı hukuk ve finansman sözleşmelerine göre ayrıca planlanır.

Türk tescili yapılamazsa satış sözleşmesinde alıcının hangi haklara sahip olacağı baştan yazılmalıdır.

Uçak mülkiyet devrinde hangi uyuşmazlıklar sık görülür?

Yetkisiz imza, satıcının malik olmaması, ipotekli uçağın temiz sicil vaadiyle satılması, yabancı sicil terkininin gecikmesi, ödeme ile title transfer anının farklı yorumlanması ve seri numarası hataları temel uyuşmazlıklardır.

Bir diğer risk, taraflar arasında geçerli devir yapılmasına rağmen sicil güncellemesinin gecikmesidir. Bu durumda üçüncü kişi hakları ve m.52 iyi niyet sistemi önem kazanır.

Satıştan sonra teknik eksik veya geçmiş hasar çıkması ise ayni devirden farklı olarak ayıp, garanti ve sözleşmeye aykırılık hükümlerini gündeme getirir.

Uyuşmazlıkta yazılı sözleşme, closing transcript, sicil kayıtları, ödeme belgeleri ve taraf yazışmaları birlikte incelenir.

m.66 devir dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

Güncel uçak sicil kaydı, malik/şirket belgeleri, yazılı satış ve devir sözleşmesi, bill of sale, ödeme/escrow talimatları ve teslim protokolü temel dosyadır.

Varsa ipotek terkin yazıları, finansör onayı, yabancı sicil terkin belgesi, sigorta değişikliği ve yeni tescil başvurusu ayrıca eklenir.

Uçağın seri numarası bütün belgelerde otomatik karşılaştırılmalıdır. Bir rakam veya harf farkı kapanıştan önce düzeltilmelidir.

Sicil sonucu alındıktan sonra yeni resmi sicil örneği ve tescil sertifikası dosyada saklanmalıdır.

m.66 için 12 maddelik kontrol listesi

• Satıcı güncel sicilde malik mi?
• Uçak üretici seri numarası bütün belgelerde aynı mı?
• Devir sözleşmesi yazılı mı?
• İmzacıların temsil yetkisi doğrulandı mı?
• Devredilen pay oranı açık mı?
• İpotek, haciz veya itiraz şerhi var mı?
• Ödeme ile title transfer anı sözleşmede açık mı?
• Fiziki teslim ve risk geçişi ayrıca düzenlendi mi?
• Yeni malik tescil başvurusu kapanışla eş zamanlı mı?
• Yabancı sicil varsa resmi terkin tamam mı?
• Sigorta ve finansman bildirimleri yapıldı mı?
• Kapanış sonrası güncel sicil örneği alındı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçağın taşınır mal rejimi – m.65 · Sicile güven – m.52 · İtiraz şerhi – m.53 · Türk siciline tescil şartları – m.60

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.66
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular