Sözleşmeyle Uçak İpoteği Nasıl Kurulur? Noter ve Sicil Şartı | 2920 m.70

2920 sayılı Kanun m.70 neyi düzenler?

m.70, m.69’da ekonomik işlevi açıklanan uçak ipoteğinin sözleşmeyle nasıl kurulacağını belirler. Kanun üç temel şekil unsurunu birlikte arar: yazılı anlaşma, noter tasdikli imza ve sicile tescil.

Uçak ipoteği ayni teminattır. Bu nedenle yalnız borçlu ile banka arasında kişisel borç doğuran kredi sözleşmesi bulunması yeterli değildir. Ayni hak, kanunun öngördüğü özel kuruluş işlemi tamamlanınca doğar.

Uçak yüksek değerli bir taşınır olmakla birlikte m.65 genel taşınır kuralının yanında 2920 özel sicilli ipotek sistemi kurar. Alacaklı uçağın zilyetliğini devralmadan teminat sahibi olabilir.

Bu sistem havayolunun veya malikin uçağı işletmeye devam ederken finansman sağlamasını mümkün kılar.

Uçak ipoteğini kim kurabilir?

m.70 sözleşmesel ipoteği malikle alacaklı arasındaki anlaşmaya bağlar. Bu nedenle ipotek veren kişinin gerçekten uçak maliki olması veya malik adına geçerli temsil yetkisine sahip bulunması gerekir.

Leasingte uçağı kullanan havayolu malik değilse, yalnız işletici sıfatıyla kendi başına uçak üzerinde mortgage kuramaz. Malik lessor veya finansal amaçlı SPV’nin yetkili organı işlem yapmalıdır.

Malik tüzel kişiyse yönetim kurulu, müdürler kurulu veya esas sözleşmedeki yetki yapısı incelenir. Büyük finansman işlemlerinde özel şirket kararı veya ortak onayı gerekebilir.

Alacaklı banka, finans kuruluşu veya başka gerçek/tüzel kişi olabilir. Yabancı alacaklıya ipotek kurulması halinde temsil, noter, yabancı belge ve sicil başvuru formaliteleri ayrıca kontrol edilir.

İpotek anlaşmasında yazılı şekil neden zorunludur?

Kanun, sözleşmeyle ipoteği yazılı anlaşmaya bağlar. Sözlü teminat vaadi veya yalnız kredi sözleşmesindeki genel teminat maddesi, m.70’in özel ipotek kuruluş belgesi yerine geçmez.

Belgede ipotek veren malik, ipotek alacaklısı, hava aracının üretici seri numarası, model ve tescil işareti açıkça yazılmalıdır. Uçak payı ipotek ediliyorsa pay oranı tereddütsüz gösterilmelidir.

Teminat altına alınan alacak m.69’a uygun biçimde belirlenmeli veya belirlenebilir olmalıdır. Gelecekteki veya şarta bağlı borçlar kapsama alınacaksa dayanak kredi veya garanti ilişkisi açıkça tanımlanmalıdır.

Yazılı anlaşma kredi sözleşmesinden ayrı mortgage agreement olabilir. Belgeler birbirine atıf yapıyorsa sözleşme numarası, tarih ve taraf bilgileri tutarlı olmalıdır.

İmzaların noter tarafından tasdiki ne anlama gelir?

m.70, taraf imzalarının noter tarafından tasdikini öngörür. Amaç, yüksek değerli ayni hak işleminde imzacı kimliği ve imzanın aidiyeti konusunda güven sağlamaktır.

Bu nedenle yalnız şirket antetli kağıdına atılan imza veya taranmış PDF ile yetinilmemelidir. Kanunun aradığı noter formalitesi işlem türüne uygun olarak tamamlanmalıdır.

Yabancı ülkede atılan imzaların Türkiye’de kullanılabilmesi için konsolosluk, apostil, tercüme veya yabancı noter belgesinin kabul koşulları somut ülke ve güncel sicil uygulamasına göre değerlendirilir.

Noter tasdiki tek başına ipoteği kurmaz; sicile tescil de tamamlanmalıdır. Noter işlemi ile sicil kaydı birbirinin alternatifi değildir.

Uçak ipoteği ne zaman doğar?

m.70’in sisteminde sözleşmesel uçak ipoteği sicile tescil ile kurulur. Yazılı ve noter tasdikli anlaşma tescilin hukuki temelidir; ayni teminatın kamu sicilinde görünür hale gelmesi tescille gerçekleşir.

Bu nedenle banka kredi kullandırmadan önce sicil tescilinin tamamlandığını veya closing mekanizmasının aynı anda gerçekleşeceğini doğrulamalıdır.

Başvuru yapıldığı halde henüz tescil sonuçlanmamışsa “mortgage perfected” varsayımı yapılmamalıdır. Resmi sicil kaydı ve gerekiyorsa tescil belgesi alınmalıdır.

Güncel sicil örneğinde alacaklı adı, tutar/kapsam ve sıra beklenen şekilde görünmüyorsa dosya kapanmış sayılmamalıdır.

İpotek sözleşmesinde hangi bilgiler bulunmalıdır?

Uçağın üretici, model, seri numarası ve tescil işareti; malik ve alacaklının tam unvanı/adresi; güvence altına alınan alacağın tanımı; anapara veya azami tutar; varsa faiz/masraf kapsamı ve para birimi temel alanlardır.

İpotek sırası, önceden mevcut teminatlar, pari passu veya subordination düzeni de açık olmalıdır. Birden çok alacaklı varsa security agent veya temsil ilişkisi ayrıca düzenlenebilir.

Motor ve ekipmanın teminat kapsamı bakımından m.68 parça/teferruat analizi dikkate alınmalıdır. Üçüncü kişiye ait engine lease motorunu sırf sözleşmede yazmakla malik adına ipotek etmek mümkün değildir.

Kredi sona erdiğinde ipoteğin hangi belgelerle terkin edileceği ve alacaklının release yazısını ne kadar sürede vereceği de sözleşmede düzenlenebilir.

İpotek sırası neden önemlidir?

Bir uçakta daha önce kayıtlı ipotek varsa yeni alacaklının tahsil önceliği etkilenebilir. Kredi kullandırımı öncesi güncel sicil alınıp bütün takyidatlar incelenmelidir.

Birinci sırada teminat hedefleyen banka, önceki mortgage’ın terkin edilmesini closing condition yapabilir. Önceki alacaklı kalacaksa subordination/intercreditor düzenlemesi gerekebilir.

Haciz, itiraz şerhi veya başka kayıt da uçağın teminat değerini ve icra riskini etkiler. Sadece mortgage satırına bakılmamalıdır.

Tescil başvurularının zamanlaması öncelik tartışması yaratabileceği için kapanışta resmi başvuru saati ve alındısı saklanmalıdır.

Uçak finansmanı kapanışı nasıl yürütülmelidir?

İlk aşamada malik ve uçağın sicil durumu incelenir. İkinci aşamada kredi, mortgage, sigorta ve şirket yetki belgeleri imzaya hazır hale getirilir.

Üçüncü aşamada noter tasdikli ipotek anlaşması tamamlanır. Dördüncü aşamada sicil başvurusu yapılır ve tescil için gerekli resmi belgeler sunulur.

Kredi kullandırımı sicil tescilinin tamamlanmasına bağlanabilir veya escrow/closing agent ile eş zamanlı hale getirilebilir. Banka, kendi teminatı tescil edilmeden bedeli satıcıya göndermemelidir.

Beşinci aşamada güncel resmi sicil örneği alınır, sigortadaki mortgagee/loss payee hükümleri doğrulanır ve dosya tamamlanır.

İpotek sonradan değiştirilebilir veya terkin edilebilir mi?

Kredi tutarı, alacaklı, vade veya teminat kapsamı değiştiğinde sicil işlemine etkisi değerlendirilmelidir. Her sözleşme değişikliği otomatik olarak sicil kaydını değiştirmez.

Alacak tamamen ödendiğinde kreditör gerekli release/terkin belgelerini sağlar ve sicilden ipotek kaydı kaldırılır. Eski ipotek sicilde bırakılmamalıdır.

Alacağın başka bankaya devrinde mortgage hakkının devri ve sicil güncellemesi ilgili kanun ve sicil usulüne göre yapılır.

Refinansmanda eski ipoteğin terkin edilmesi ile yeni ipoteğin aynı anda tescili, teminat boşluğunu önlemek için closing mekanizmasında koordine edilir.

Yabancı banka lehine Türk uçak sicilinde ipotek kurulabilir mi?

Yabancı alacaklının bulunması tek başına uçak ipoteği kurumunu dışlamaz; ancak yabancı şirket belgeleri, temsil yetkisi, vergi/kimlik bilgileri ve noter/tasdik formaliteleri güncel sicil uygulamasına göre hazırlanmalıdır.

Kredi sözleşmesine yabancı hukuk uygulanabilir; fakat Türk uçak sicilinde kurulacak ayni teminat için 2920 m.70’in zorunlu şekil ve tescil koşulları göz ardı edilemez.

Yabancı banka ayrıca uluslararası teminat kayıtları oluşturuyorsa Türk mortgage tesciliyle bu kayıtların öncelik ve icra ilişkisi uzmanlıkla incelenmelidir.

Yabancı mahkeme veya tahkim şartı, Türk sicilindeki tescil/terkin işlemlerinin yerel hukuki formalitesini ortadan kaldırmaz.

m.70 ipotek kuruluş dosyasında neler bulunmalı?

Güncel uçak sicili, malik şirket belgeleri, yönetim/temsil yetkileri, kredi sözleşmesi ve noter tasdikli mortgage agreement temel dosyadır.

Uçak seri numarası tablosu, değerleme raporu, sigorta, engine ownership list, mevcut takyidat araştırması ve varsa prior lender consent/release belgeleri eklenmelidir.

Sicil başvuru alındısı, tescil sonucu ve resmi güncel sicil örneği closing binder içinde saklanmalıdır.

Kredi sona erdiğinde terkin belgesi ve güncellenmiş temiz sicil örneği aynı dosyaya eklenmelidir.

m.70 için 12 maddelik kontrol listesi

• İpotek veren sicilde malik mi?
• Şirket imzacıları yetkili mi?
• İpotek anlaşması yazılı mı?
• Taraf imzaları noter tasdikli mi?
• Uçak seri numarası doğru mu?
• Alacak/azami teminat tutarı belirlenebilir mi?
• Faiz ve masraf kapsamı açık mı?
• Mevcut ipotek/haciz/şerhler incelendi mi?
• İpotek sırası kredi koşuluna uygun mu?
• Sicil tescil başvurusu tamamlandı mı?
• Resmi tescil sonucu güncel sicille doğrulandı mı?
• Sigortadaki mortgagee/loss payee kaydı uyumlu mu?

Site içi ilgili içerikler

Uçak ipoteği ve alacak kapsamı – m.69 · Uçak parçaları ve teferruat – m.68 · İpotekli uçakta terkin – m.63 · Sicil aleniyeti – m.51

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.70
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular